ATAMNYŃ SÝRETI DE SAQTALMAPTY

Meniń bala kezimde Jeńis kúni taıaǵanda asyl ájem Bıkesh­tiń degbiri qalmaýshy edi. Ákem de qatty tolqyp júretin. Ájem­­niń qaratory júzin aıǵyzdaǵan ájimderi birde jazylyp, birde qalyńdap ketkendeı bolatyn. “Belgisiz ketken Shy­­­nybek atańa tıetini osy ǵana!” dep jeti shel­pegin pisirip, quran ba­ǵysh­taıtyn. Al ákem Má­ken Shynybekuly Muqa­ǵa­lı Maqataevtyń “Áke” de­gen óleńin bizge jatqa oqyp be­rip: “Meniń búkil taǵdy­rym osy alty shýmaq óleń­de jatyr”, deıtin. Ol óleń: “Áke, seniń jasyń­nan asyp baram, Kezi-kezi kelgende tasyp ta alam. Kezi-kezi kel­gende jasyp qa­lam, My­na ómirge, bá­ribir, ǵa­shyq balań. Qur alaqan emespin qýanysh­tan, Qýa­nysh­tar aldymen quraq ush­qan. Bir arystan ómirden ótkenimen, О́mir súrip keledi tiri arystan. О́kinbe, áke, otyń bar sónbeıtuǵyn, Ol máńgilik janady kórmeı tynym. Urpaǵyń bar, el menen er namysyn, Tiri tursa, qolynan bermeıtuǵyn”, dep keledi. Bıkesh ájemniń aıtqan áń­gimeleri áli kúnge deıin qula­ǵym­nyń túbinde tur. Atam Shy­nybek 1912 jyly ómirge kelipti. Ákesi Áýesbaı 28 jasynda ómir­den ozyp, jetim qalypty. Biraq atasy Sampyr men ájesi Dá­nebala qanattyǵa qaqtyrmaı, tum­syqtyǵa shoqyttyrmaı ósi­ripti. Esik qalasyndaǵy pedago­gıkalyq ýchılısheni bitirtip, burynǵy Kegen aýdanynyń bir qıyryndaǵy Kúrmeti aýylyn­daǵy ortalaý mektepke alǵa­shyn­da muǵalim bolyp baryp, arty­nan dırektorlyq qyzmetti at­qa­rypty. Bıkesh ájemmen bas qo­syp, sha­ńyraq kóterip, endi el qataryna qosylamyz ba degende surapyl soǵys bastalyp, ózi suranyp, maıdanǵa attanypty. Uly anam Dánebala jalǵyz ulyn maıdanǵa attandyrǵan kez­de kóp jerge deıin eriniń úzeń­gisinen ustap, bir qudaıǵa tap­syrdym dep aǵynan tilegen eken. Sonda atam artyna qarap turyp: “Men sizderdi, odan keıin tuǵyrym bolar jalǵyz ulym Mákendi Allaǵa amanat­ta­dym”, depti. Sonda artynan tesile qa­rap qalǵan ájem Bıkesh otyzǵa da jasy tolmaı qalypty. Kári atasy men enesiniń, qar­ǵa­daı jalǵyz ulynyń búkil taý­qy­meti sol kisiniń moınyna arty­lypty. Kúndiz-túni kolhozdyń jumy­synda júrse, túnde enesi ekeýi maıdandaǵylarǵa qajet kı­im-keshek tigipti. “Astyq sapyryp júrgende qus uıqym bolýshy edi, kúrektiń sabyna súıenip kóz shyrymyn alatynmyn”, deıtin. Atasy men enesi, Bıkesh ájem­­niń eki kózderi tórt bolyp, bireýleri balasynan, al jary eri­nen hat kútedi eken. Aman­dyǵyn bildirip kelgen hat olar úshin bir mereke bolypty. Qazir qolymyz­da saqtalǵan sońǵy eki hatyna qarap otyrsam, atam ot pen oq­tyń ortasynda júrse de ómirden kúderin úzbepti. “Meni ýaıym etpeńder. Meniń ýaıy­mym sizder, ásirese Dákem, atam meni oılap “azdy-aý” dep kóp oı­lanamyn”, dese, ekinshi bir hatynda Bıkesh ájeme: “Dákemdi, atamdy, Mákenimdi jaqsy qara. Alla bizdi tabystyrar kúndi jaqyndatsyn. Jaý da qurýǵa tıisti”, depti. Bul eki hattyń biri 1943 jyldyń 21 qyrkúıeginde kelse, ekinshi hat sol jyldyń 18 qarashasynda jetipti. Bir óki­nish­tisi, osy ekinshi hattan keıin ha­bar úzilip, bir jyl ótken soń qara qaǵaz kelipti. Biraq ómirden ozǵansha ájem de, ákem de Shy­nybek atamdy óldi degenge qı­maı, ómirde bardaı, bir kúni jap-jas kúıinde jetip keletindeı kórip, ózderinshe áńgime-dúken quryp otyratyn. Soǵysty kórmese de tyldyń azabyn tartqan atalarym men analarym aqyry beıbit kúnge de jetip, Shynybek atamnan qalǵan meniń ákemdi qatarǵa qossaq dep armandaryn úkileıdi. Aqyry oǵan da qol artady. Ondy bi­tirgen jy­ly ákem qazirgi Ál-Fa­rabı at­yn­daǵy Qazaq ulttyq ýnı­ver­sı­te­ti­niń hımııa fakýl­tetine oqýǵa túsip, ony jaqsy bi­tirip shy­ǵyp­ty. Kóp jyl mek­tepte muǵa­lim, dırektor, partııa, keńes or­gan­da­rynda jaýapty qyzmetter atqardy. Ákem anasyn tik turyp syı­laıtyn. О́z qoly óz aýzyna jet­kende barlyq qurmetti kórsetti. Nebir aıtýly demalys orynda­ry­na jiberdi. Máskeýdi de ara­latyp qaıtty. Men ákemniń os­yn­daı ana syılaýdaǵy, áke qur­metteýdegi úlgisin osy kúnderi óz­imniń balalaryma úlgi etip aıtyp otyramyn. Jeńis kúniniń jemisi ońaılyqpen kelmegenin, onyń qadir-qasıetin bilý arqyly olar­ǵa jasar qurmettiń erekshe eke­nin sanalaryna quıamyn. О́ıt­keni, urpaq sabaqtastyǵy týraly ákem árkez aıtatyn. “Sen al­dyń­daǵy atalaryńdy umytpasań, keıingi urpaq seni de umytpaıdy, bizdi de esinen shyǵarmaıdy”, deıtin. Mine, bıyl Jeńistiń 65 jyldyǵy atalyp ótip jatyr. Ákem ómirden ozǵansha Shynybek atam týraly derekter izdeýmen boldy. Men de habarsyz ketken atam týraly bir jaqsy sóz estip qalamyn ba dep qu­laǵymdy túrip júremin. Bir de­regi shyqsa, áke amanaty dep ba­syna barýǵa da ázirmin. Qo­lymdaǵy hattardy oqımyn. Osy­dan 70 jyl burynǵy qoltań­basyna qarap otyryp, ol kisiniń maıdandaǵy beınesi qalaı boldy eken deımin. Kóz aldyma eles­tete almaımyn. Sebebi, sýreti saqtal­ma­ǵan. Áıtse de ájem aıtqan de­neli kisi kóz aldyma keledi. Shir­kin, anda-sanda qarap qoıatyn maıdanger atamnyń bir sýreti bolsa ǵoı dep oılanatyn kez­derim de az emes. Eger Shyny­bek Áýes­baıuly týraly bir jyly habar, ne jatqan jeri týraly derek taby­lyp jatsa, basyna baryp quran baǵyshtaýǵa ázirmin. Bir táýbe eterligi, joǵarydaǵy Muqaǵalı aqynnyń óleńinde aıtylǵandaı, Shynybek atamnan taraǵan urpaq táýelsiz eldiń irgesin bekitýge óz úlesin qosyp júr. Bul ata amanaty, áke amanaty dep bilemin. Nurlan ÁÝESBAEV. Almaty oblysy.