BIYLǴY JYLDYŃ BAS BÁSEKESI

Osy aptanyń juma kúni tuńǵysh ret Afrıka qur­lyǵynda jankúıerlerdiń tórt jyl taǵatsyzdana kútken fýtboldan álem chempıonaty bastalady. Dúbirli dodanyń ótetin jeri – Ońtústik Afrıka Respýblıkasy. Bir aı boıy jalǵasatyn álem chempıonatyna tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynan qara úzip, joldama alǵan 32 eldiń quramalary joǵaryda atalǵan memlekettiń birneshe qalalarynda baq synasady. Jalpy, fýtboldan álem chempıonaty ót­ken ǵasyrdyń 30- jyldarynan beri ótkizilip kele jatqany belgili. Alǵash ret Ýrýgvaıda 1930 jyly jalaýyn kótergen chempıonat oǵan deıin Eýropa, Ońtústik, Ortalyq jáne Soltústik Amerıka men Azııa elderinde jal­ǵasqan bolatyn. Endi, mine, álem chem­pıo­natyn ótkizýge kezek Afrıka qurlyǵyna kelip tur. Bul sheshimdi FIFA 2004 jyldyń 15 mamyrynda Shveısarııanyń Sıýrıh qalasynda ornalasqan shtab-páterinde qabyldady. Sol kezde chempıonatty ótkizýge OAR-dan basqa Marokko, Egıpet, Lıvııa men Týnıs elderi birigip ótinish bildirgen edi. Bi­raq, sońǵy sátte Lıvııa men Týnıs jarysty ótkizýge shamalary jetpeıtindigin moıyn­daǵannan keıin Marokko, Egıpet jáne OAR arasynda daýys berýdiń nátıjesinde soń­ǵy­sy kezekti álemdik dodany ótkizý quqyǵyna ıe boldy. Osy rásimde Marokko 10 daýys al­sa, ońtústikafrıkalyqtar 14 daýys jınady. Al, Egıpetke birde-bir daýys berilmedi. Álem chempıonatynyń tarıhyna qarasaq, oǵan alǵashqy kezde 13 eldiń quramalary ǵana qatysqanyn kórýge bolady. 1930 jyly búkil oıyndary Ýrýgvaıdyń astanasy Monte­vı­deoda ótken básekede alań ıeleri chempıon atandy. Odan keıin 1934 jáne 1938 jyldary Italııa quramasynyń baǵy jandy. Al Uly Otan soǵysynan keıin qaıta jalǵasyn tap­qan fýtbol básekesine 16 eldiń quramalary qatysyp, jarys kórigin qyzdyra bastady. 1982 jyly Ispanııada ótken chempıonatqa quramalar 6 topqa bólinip, alǵash ret 24 ko­manda bolyp qatysty. Osy dástúr 1998 jylǵa deıin jalǵasty. Sol kezde Fransııada jalaýyn kótergen chempıonatqa qatysqan 32 komanda 8 topqa bólinip kúsh synasty. Bul úderis kúni búginge deıin jalǵasyp keledi. 1930 jyldan bastaý alǵan álem chempıo­na­tyna bıyl 70 jyl tolyp otyr. Osy ýa­qyt aralyǵynda Brazılııa quramasy – 5, Italııa – 4, Germanııa – 3, Argentına men Ýrýg­vaı 2 ret álem kýbogyn jeńip alsa, An­glııa men Fransııa bir retten chempıon atandy. Búginde álem chempıonatyn óz alańynda ótkizý qaı elge bolmasyn mártebe. О́ıtkeni, ol dúnıe júzine eldiń týrıstik ımıdjin, sporttaǵy bedelin qalyptastyrýǵa septigin tıgizetin úlken jarnama bolyp sanalady. Osy oraıda 1998 jyly Fransııada aıaqtal­ǵan álem chempıonatynan keıin bolǵan myna jaǵdaıdy aıtýǵa bolady. Sol kezde FIFA-ǵa kelesi álem birinshiligin qaı elde ótkizý kerek degen másele qoıylǵanda, Dúnıejúzilik fýtbol federasııasy chempıonatty endi basqa jerlerde emes, Azııa qurlyǵynda ótkizý qajettigi týraly sheshim qabyldaǵan bolatyn. Sóıtip, sary qurlyqtan kelip túsken ótinishterdi tarazyǵa salyp, aqy­ryn­da 2002 jyly bo­la­tyn álem chempıonatyn ótkizýge Kúnshyǵys eli laıyq dep tanylǵan edi. Alaı­da, sol tusta FIFA óti­nish bergen­der­diń qa­tarynda Oń­tús­tik Ko­reıa­nyń da bol­ǵanyn, onyń da ja­rys­ty uıym­da­s­tyrýǵa múm­kindigi bar ekeni eskerilmegen soń bul el narazylyq bildirgende ǵana ótinishti qaıta qaraýǵa týra kel­g­en. Sonyń nátıjesinde FIFA eki eldiń arasynda daý-damaı, onyń sońy ókpe-renishke ulasyp ketpeýi úshin Koreıa men Japonııaǵa jarysty birigip ótkizýge ruqsat berdi. Endi bıylǵy básekege keler bolsaq, 11 maýsymnan bastap bir aı boıy jalǵasatyn chempıonatqa 8 topqa bólingen 32 qurama ko­manda qatysyp, 64 kezdesý ótkizetin bolady. Álem chempıonatynyń alǵashqy matchy 11 maýsym kúni Iohannesbýrgtyń qazirgi zaman talabyna saı etip jasalǵan, 94 700 adam erkin sııatyn “Sokker sıtı” stadıonynda alań ıeleri men Meksıka quramalarynyń ara­synda ótedi. Osy jerde OAR álem chem­pıo­­­natyn laıyqty ótkizý úshin jańa sta­dıondar salyp, eskilerin kúrdeli jóndeýden ótkizgenin atap ótkenimiz jón. Olardyń ara­synda “Sokker sıtıden” basqa, Iohannes­býrg­tyń taǵy bir “Ellın park” stadıony bar. Bul arenany kóp jerde “Koka Kola park” dep te ataıdy. Onyń sebebi, ame­rı­kalyqtar Afrıkada óz ónimin jarnamalaý úshin kezinde OAR úkimetine 30 mln. eýro tó­le­gen degen derek bar. Budan basqa Dýrban­daǵy “Mozes Mabıda” (70 000), Keıptaýn­daǵy “Keıptaýn” nemese basqasha ataǵanda “Grın Poınt” (69 070), Pretorııadaǵy 51 760 jankúıerge arnalǵan “Loftýs Versfeld”, Port-Elızabettegi “Nelson-Mandela-Beı” (48 000), Blýmfonteındegi “Frı Steıt” (48 070), Polokvanedegi “Pıter Mokaba” (4600), Rıýstenbýrgtegi “Roıal Bafokeng” (44 530) pen Nelspereıttegi “Mbombela” (43 589) stadıondaryn aıtýǵa bolady. Sóz sońynda bıylǵy chempıonatqa alǵash ret Slovakııa quramasy men Soltústik jáne Ońtústik Koreıa elderiniń birge qatysqaly otyr­ǵanyn atap ótkimiz keledi. Sonymen bir­ge osy jylǵy jarysqa Mıhael Ballak, De­vıd Bekhem, Rıo Ferdınand pen Ronaldınıý sııaq­ty sheberlerdiń túrli sebepterge baı­lanysty qatysa almaıtynyn eskerte ketkenimiz jón. Dastan KENJALIN. FÝTBOLShYLAR QÝANYShY Fýtbol dese delebesi qozyp, oǵan jan-tánimen berilmeıtin úl­ken-kishi joq. Jankúıerler jeńse bórkin aspanǵa atyp, jeńilse kúıi­nedi. Al, elimizdiń kókbaıraǵyn do­daly jarystarda bıikke kóterip júrgen ulttyq quramanyń jeńisi biz úshin erekshe desek, olar ja­qyn­da úlken qýanyshqa bólendi. Olar­dyń buǵan deıin sheberlikterin shyńdaıtyn, jattyǵyp, demalatyn jeke bazasy bolmaǵan eken. Osy olqylyqtyń orny toltyrylyp, FIFA ókilderi men elimizdiń fýt­bol federasııasy basshylarynyń qatysýymen Talǵar qalasynda ja­ńa tehnologııalarmen jabdyqtalǵan fýtbol bazasy ashyldy. Jeńis ózdiginen kelmeıdi. Ol úshin jattyǵý, shyńdalý, jan-jaq­ty daı­yndyq qajet. Árdaıym el fýt­bol­­­­­shylary jankúıerlerin jeńis­te­ri­men qýantsyn degen úmit­pen 2004 jy­ly qurylysy bastal­ǵan nysan za­man talabyna saı jattyǵý zaly, 28 ja­tyn bólmeleri men demalatyn or­ny, basseın, monsha, máslıhat zaly, taǵy basqa qajettiliktermen qamtylypty. Qurylystyń sapasynda min joq, kórki de kóz qyzyqtyrady. Atalǵan sharanyń ashylýynda nysandy salýǵa ÝEFA men FIFA qarjylaı kómek kórsetse, jalpy qurylysqa 5 mln. eýro jumsalǵan. Jańa fýtbol bazasynyń ashy­lýyna alys-jaqynnan kelgender tańdanystaryn jasyrmady. Endi jankúıerlerdiń fýtbolshylar ha­lyq­aralyq arenada namysty qol­dan bermeı, bıikten kórinse, degen tilegi oryndalsa, quba-qup. Ulttyq qurama músheleri jańa oryndaǵy jattyǵýlaryn bastap ta ketti. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy. BIREGEI SPORT KEShENI Oıyl aýdandyq balalar men jasóspirimder sport mektebinde jańa sport kesheni paıdalanýǵa berildi. Sport kesheniniń salta­nat­ty ashylý rásimine oıyldyqtar taı­ly-taıaǵy qalmaı jınaldy. Alys­taǵy aýdan ortalyǵyndaǵy bi­re­geı sport ǵımaratynyń el ıgili­gine qyzmet etýin mundaǵylar kópten kútken bolatyn. Sondyqtan da bul sáttiń saltanaty basym túsip jatty. Sport kesheniniń ashylýynda sóz alǵan Oıyl aýdanynyń ákimi Muhtar Jumaǵazıev óńir halqynyń eńbekqorlyǵyn alǵa tarta sóıledi. Biryńǵaı mal sharýashylyǵymen aınalysatyn aýdandaǵy sońǵy jyldardaǵy áleýmettik saladaǵy oń ózgeristerdi Elbasy saıasatymen, oblys ákimi Eleýsin Saǵyndy­qovtyń iskerligimen sabaqtastyra áńgimeledi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý –Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty bıylǵy Joldaýynda elimizde buqaralyq sportty damytýǵa jáne salamatty ómir saltyn qalyptas­tyrýǵa basa nazar aýdarǵanyn jet­kize kelip, sport kesheniniń paı­dalanýǵa berilýi sport mektebiniń oqýshylary úshin ǵana emes, jalpy aýdan ortalyǵynyń turǵyndary úshin eleýli oqıǵa bolyp otyr­ǵa­nyn atap kórsetti. Bul jastyń da, jasamystyń da sportpen, dene tár­bıesimen aınalysýyna taptyr­maı­tyn oryn bolatynyna toqtaldy. Sondaı-aq, keshegi jekeshelendirý kezinde qoldarynda ustap qalǵan burynǵy avtobaza ǵımaratyn bılik­tiń qolqalaýymen tegin qaıtaryp bergen kásipkerler Samat jáne Ulan Shyńbaevtarǵa rızashylyǵyn bildirdi. Saltanatty sátte kezinde osy aýdandy basqarǵan, qazir oblystyq basqarmalardy basqaryp otyrǵan Qýantqan Álimov, Serik Orynbaev, oblys ákiminiń keńesshisi Qanatbaı Eleýsiz jáne basqalary shyǵyp sóı­lep, bos turǵan ǵımarattyń ha­lyqtyń kádesine asýyna rızashy­lyq­taryn bildirdi. Sport keshe­niniń paıdalanýǵa berilý salta­na­tynda oblystyń Qobda, Temir, Baı­ǵanın jáne kórshiles Atyraý ob­lysynyń Qyzylqoǵa jáne Ba­tys Qazaqstan oblysynyń Qara­tóbe aýdandarynyń ákimderi kelip, ıgi tilekterin bildirdi, baıǵazy­laryn usyndy. Sport keshenin aralap kórgen qonaqtar da, osy salanyń maman­dary da, aýyldyqtar da qanshama jyldar bos turǵan ǵımarattyń ja­ńaryp, jańǵyrǵan sport keshenine aınalǵanyna tánti boldy. Kór­shi­les aýdandardyń basshylary osyn­da aýdanaralyq jarystar ótkizý tý­raly da oı bildirdi. Tipti respýblı­kalyq deńgeıdegi jarystar ótkizýge bolatynyn tilge tıek etkender de boldy. Qalaı degende de, shal­ǵaıdaǵy aýdan ortalyǵynda sáni de, saltanaty da kelisken, osy zamanǵy sport quraldarymen jabdyqtalǵan jańa sport kesheniniń paıdalanýǵa berilýi – úlken qýanysh ári elimizdiń eńselene túsip kele jat­qanynyń aıqyn kórinisi. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy.