Sýretti túsirgen – Danıl Akramov
Fakýltettiń oqytýshy-professorlarynyń aıtýyna qaraǵanda, baspasóz týrynyń maqsaty – balyq sharýashylyǵy ortalyǵy jumysyn nasıhattap, salanyń izdenisterin kórsetý. Mamandyqqa memlekettik granttar jetkilikti bólinip jatyr. Tek áttegen-aı degizetini, bólingen granttyń jartysynan azy ıgerilip, qalǵany keri qaıtarylatyn kórinedi.
«Bizdiń bólimde bilim alǵandar jaqsy maman bolýmen qatar, keleshekte sol bilimniń arqasynda óziniń jeke kásibin ashyp, úlken jetistikterge jetýine de mol múmkindik bar. Sondyqtan biz talaptanyp kelgen talapkerlerge balyq sharýashylyǵy bóliminiń tıimdi tustary men kóptegen artyqshylyqtaryn aıtyp túsindiremiz. Qajet kezinde ashyq esik uıymdastyryp, mektep oqýshylaryna bárin túsindirip beremiz» dedi QazATÝ Ańshylyqtaný jáne balyq sharýashylyǵy kafedrasynyń meńgerýshisi Gúljan Áýbákirova.
Baspasóz týrynyń barysynda jýrnalıster zertteý ortalyǵyn aralap, tájirıbeni is júzinde óz kózderimen kórýge múmkindik aldy.
«Klarıı jaıynyn kóbeıtý – kúrdeli tehnologııalyq úrdis. Ony ósirýge arnalǵan qaýyzdyń materıaldary sapaly bolýǵa tıis. О́ıtkeni jaıyn shabaǵynyń erkin ósýine onyń da áseri bar. Atalǵan jaıynnyń shabaǵyn shetelden ákelý tym qymbat. Sondyqtan olardy osy ǵylymı laboratorııaǵa ákelip, zerttep-zerdelep, qandaı jaǵdaıda ósirip, kóbeıtýge bolatynyn tájirıbeden ótkerip jatyrmyz. Ondaǵy maqsat balyqty ósirip, paıdaǵa asyrý qunyn arzandatý bolyp otyr. Osylaı jasaǵanda ǵana taýarlyq balyq óndirisin keńeıtýge múmkindik alamyz», dedi Veterınarııa ǵylymdarynyń kandıdaty, osy balyq sharýashylyǵy laboratorııasynyń negizin qalaǵan dosent Qýanysh Syzdyqov.
Balyqty ósirý men kóbeıtýdegi mańyzdy úrdistiń biri – ýyldyryq shashýǵa daıyndaý.
«Tropıkalyq balyqtar qataryndaǵy klarıı jaıyny – Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinde, birqatar Ońtústik-Shyǵys Azııa memleketterinde balyq ósirýdiń negizgi kózi. Qazir klarıı jaıyny tek tabıǵı dıapazonda ǵana emes, qońyrjaı aımaqtarda, ónerkásiptik nysandardyń jyly sýlaryndaǵy torlar men qaýyzdarda, sýmen jabdyqtaýdyń jabyq sıkli bar qondyrǵylarda da ósirile beredi.
Endigi aıtpaǵymyz, bizdiń elde de klarıı jaıynyn ósirýge jaqsy múmkindik bar. Klarıı jaıynyn ósirý úshin, eń aldymen, jaz mezgilinde joǵary temperatýrasy bar sý qoımalaryn, sondaı-aq jabyq sýmen qamtamasyz etilgen balyq ósirý júıelerin paıdalanýdyń keleshegi zor. Bizdiń zertteý esepterimizge qaraǵanda, sýǵa shashylǵan ýyldyryq bar-joǵy jarty jylda eki kelige deıin ósedi. Osyǵan negizdep, jeke kásip ashqysy kelip júrgen azamattarǵa, «baı bolǵyń kelse, balyq ósir» degendi aıtqymyz keledi», dedi ǵalym.
Qazirgi kezde azyq-túlik turǵysyndaǵy halyqtyń tutyný sebetinde shaıan da bar. Sondyqtan gıdrobıonttardyń, atap aıtqanda, shaıan tárizdilerdiń názik túrlerine de suranys artyp keledi. Ǵalymdar tushy sýda da tirshilik ete beretin shaıandardy ósirip, qajetinshe kóbeıtip, ony da mol tabystyń kózine aınaldyrýǵa bolatynyn dáleldep shyqty.
Burynǵy TMD-daǵy shaıan tárizdiler akvamádenıeti jergilikti ózen shaıandaryn ósirýge negizdelgen. Qyzyl túıirshikti ózen shaıandarynyń keıbiriniń uzyndyǵy 20-25 sm-ǵa jetedi. Tabıǵı jaǵdaıda atalyqtarynyń salmaǵy 500 gr, al analyqtary 400 gr tartady. Sondyqtan aýstralııalyq qyzyltyrnaqty shaıan álemdik akvamádenıette tanymal bola bastady.
Eske salsaq, buǵan deıin zertteý ýnıversıtetinde «Balyq ósirýge arnalǵan tuıyq sýmen jabdyqtaý qondyrǵylarynyń tehnologııasyn jetildirý», «Geotermaldyq sý kózderinde jańa akvamádenıet obektilerin ósirý tehnologııasyn ázirleý» jáne «Qazaqstannyń qundy balyq túrleriniń reprodýktıvti jasýshalarynyń krıobankin qurý» taqyryptarynda ǵylymı jobalar júzege asyrylǵan bolatyn.