Baı bolǵyń kelse, balyq ósir!

Fakýltettiń oqytýshy-professor­larynyń aıtýyna qaraǵanda, baspa­sóz týrynyń maqsaty – balyq sharýa­shylyǵy ortalyǵy jumysyn nasıhattap, salanyń izdenisterin kórsetý. Mamandyqqa memlekettik granttar jet­kilikti bólinip jatyr. Tek áttegen-aı degizetini, bólingen granttyń jartysynan azy ıgerilip, qalǵany keri qaıtarylatyn kórinedi.

«Bizdiń bólimde bilim alǵandar jaqsy maman bolýmen qatar, keleshekte sol bilimniń arqasynda óziniń jeke kásibin ashyp, úlken jetistikterge jetýine de mol múmkindik bar. Son­dyq­tan biz talaptanyp kelgen talap­kerlerge balyq sharýashylyǵy bóli­miniń tıimdi tustary men kópte­gen artyqshylyqtaryn aıtyp túsindi­remiz. Qajet kezinde ashyq esik uıym­dastyryp, mektep oqýshylaryna bárin túsindirip beremiz» dedi  QazATÝ Ańshylyqtaný jáne balyq sharýashylyǵy kafedrasynyń meń­gerý­shisi Gúljan Áýbákirova.

Baspasóz týrynyń barysynda jýrnalıster zertteý ortalyǵyn aralap, tájirıbeni is júzinde óz kózderimen kórýge múmkindik aldy.

«Klarıı jaıynyn kóbeıtý – kúr­deli tehnologııalyq úrdis. Ony ósirýge arnalǵan qaýyzdyń materıaldary sapaly bolýǵa tıis. О́ıtkeni jaıyn shabaǵynyń erkin ósýine onyń da áseri bar. Atalǵan jaıynnyń shabaǵyn shetelden ákelý tym qymbat. Sondyqtan olardy osy ǵylymı labo­ra­torııaǵa ákelip, zerttep-zerdelep, qandaı jaǵdaıda ósirip, kóbeıtýge bolatynyn tájirıbeden ótkerip jatyrmyz. Ondaǵy maqsat balyqty ósirip, paıdaǵa asyrý qunyn arzandatý bolyp otyr. Osylaı jasaǵanda ǵana taýarlyq balyq óndirisin keńeıtýge múmkindik alamyz», dedi Veterınarııa ǵy­lymdarynyń kandıdaty, osy balyq sharýashylyǵy laboratorııasynyń negizin qalaǵan dosent Qýanysh Syzdyqov.

Balyqty ósirý men kóbeıtýdegi mańyzdy úrdistiń biri – ýyldyryq shashýǵa daıyndaý.

«Tropıkalyq balyqtar qataryn­da­ǵy klarıı jaıyny – Afrıka men Taıaý Shyǵys elderinde, birqatar Ońtús­tik-Shyǵys Azııa memleketterinde ba­lyq ósirýdiń negizgi kózi. Qazir klarıı jaıyny tek tabıǵı dıapazonda ǵana emes, qońyrjaı aımaqtarda, óner­kásiptik nysandardyń jyly sýlaryndaǵy torlar men qaýyzdarda, sýmen jabdyqtaýdyń jabyq sıkli bar qondyrǵylarda da ósirile beredi.

Endigi aıtpaǵymyz, bizdiń elde de klarıı jaıynyn ósirýge jaqsy múmkindik bar. Klarıı jaıynyn ósirý úshin, eń aldymen, jaz mezgilinde joǵary temperatýrasy bar sý qoı­ma­la­ryn, sondaı-aq jabyq sýmen qamtamasyz etilgen balyq ósirý júıe­lerin paıdalanýdyń keleshegi zor. Bizdiń zertteý esepterimizge qaraǵanda, sýǵa shashylǵan ýyldyryq bar-joǵy jarty jylda eki kelige deıin ósedi. Osyǵan negizdep, jeke kásip ashqysy kelip júrgen azamattarǵa, «baı bolǵyń kelse, balyq ósir» degendi aıtqymyz keledi», dedi ǵalym.

Qazirgi kezde azyq-túlik turǵysyn­daǵy halyqtyń tutyný sebetinde shaıan da bar. Sondyqtan gıdrobıonttardyń, atap aıtqanda, shaıan tárizdilerdiń názik túrlerine de suranys artyp keledi. Ǵa­lymdar tushy sýda da tirshilik ete bere­tin shaıandardy ósirip, qajetinshe kóbeı­tip, ony da mol tabystyń kózine aınal­dyrýǵa bolatynyn dáleldep shyqty.

Burynǵy TMD-daǵy shaıan tárizdiler akvamádenıeti jergilikti ózen shaıan­daryn ósirýge negizdelgen. Qyzyl túıirshikti ózen shaıandarynyń keıbiri­niń uzyndyǵy 20-25 sm-ǵa jetedi. Tabıǵı jaǵdaıda atalyqtarynyń salmaǵy 500 gr, al analyqtary 400 gr tar­tady. Sondyqtan aýstralııalyq qyzyltyrnaqty shaıan álemdik akvamá­denıette tanymal bola bastady.

Eske salsaq, buǵan deıin zertteý ýnı­versıtetinde «Balyq ósirýge ar­nal­ǵan tuıyq sýmen jabdyqtaý qon­­dyrǵy­larynyń tehnologııa­syn je­til­dirý», «Geotermaldyq sý kóz­de­­rinde jańa akvamádenıet obek­ti­lerin ósirý tehnologııasyn ázir­leý» jáne «Qazaqstannyń qundy ba­lyq túr­­leriniń reprodýktıvti jasý­sha­la­ry­­nyń krıobankin qurý» taqyryp­ta­rynda ǵylymı jobalar júzege asy­rylǵan bolatyn.