Oblys ekonomıkasynyń damý vektoryn aıqyndaıtyn – ónerkásip salasy. Onyń jalpy aımaqtyq ónimdegi (JAО́) úlesi 60%-dan asady eken. Jan basyna shaqqandaǵy JAО́ kólemi respýblıkadaǵy joǵary kórsetkishterdiń biri jáne 3,4 mln teńgeni quraıdy. Bul – ortasha respýblıkalyq deńgeıden 29,6%-ǵa joǵary.
«On aı ishinde ónerkásiptik óndiristiń 3,4%-ǵa tómendeýi de baıqaldy. Bul tamyz aıynda Jezqazǵan mys balqytý zaýytynyń ken termııalyq peshin kúrdeli jóndeýge toqtatýymen baılanysty. Jalpy, mys balqytý zaýytynyń úlesi barlyq óndiristiń 63%-yn, al «Qazaqmys kompanııalar toby» ónerkásiptik óndiristiń 72%-yn quraıdy. Qazirgi kezde mystyń tonnasynyń baǵasy – 8 265 AQSh dollary. Baǵa ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 5%-ǵa ósti», dedi B.Ábdiǵalıuly.
Eger basqa da áleýmettik-ekonomıkalyq kórsetkishterge toqtalsaq, óńirde turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý – 54%-ǵa, negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar – 22%-ǵa, kólik pen saýda salasyndaǵy kórsetkish 4%-ǵa óskeni baıqalady. Ortasha aılyq jalaqy 471 300 teńgege deıin ósken. Bul ortasha respýblıkalyq deńgeıden 1,3 ese joǵary. Jyl qorytyndysy boıynsha oblysta negizgi kórsetkishter boıynsha oń dınamıka kútiledi. Alǵa qoıǵan mindetterge qol jetkizýdiń negizgi jolynyń biri – óńirdiń qarjylyq ózin-ózi qamtamasyz etýi. Búgingi tańda oblystyq bıýdjet 144,5 mlrd teńgeni quraıdy. Salyq bazasyn keńeıtý jáne respýblıkalyq bıýdjetten transfertterdi tartý arqyly kórsetkishter bastapqy bekitilgen bıýdjetpen salystyrǵanda 28%-ǵa ósken. Bul rette bıyl oblys tabysy óz kiristerimen 36 mlrd teńgeden 46,5 mlrd teńgege deıin ulǵaıǵan.
«Jyl basynan beri bıýdjetke «Qazaqmys» kompanııalary tobynan keletin túsim 116 mlrd teńgeden astam somany qurady. Jyl sońyna deıin 140 mlrd teńge túsim bolady degen boljam bar. Osy somanyń 71%-y respýblıkalyq bıýdjetke jiberiledi. Oblys aýmaǵynda osy jyly 10,8 mlrd, al kelesi jyly shamamen 80 mlrd teńge qarajatpen birqatar jobalar (Jezqazǵan – Qyzylorda, Jezqazǵan – Qaraǵandy joldaryn jóndeý, Úıtas – Aıdos sý qubyryn tartý) iske asyrylady. Al 2024 jylǵa arnalǵan bıýdjet jobasy 146 mlrd teńge kóleminde qalyptastyryldy, bul osy jylǵa bastapqy bekitilgen bıýdjetten 1,3 ese artyq», dedi oblys ákimi.
Investısııa aǵynyn arttyrýǵa múmkindik beretin tetikterdiń biri besjyldyq merzimge arnalǵan Keshendi damý josparyn qabyldaý boldy. Ony iske asyrý bastalǵannan beri oblys ekonomıkasyna 247 mlrd teńge tartylǵan. 2027 jylǵa qaraı ekonomıkaǵa 1,4 trln teńge, onyń ishinde 1,2 trln teńge jeke ınvestısııa tartylady eken.
«Eger ekonomıkanyń ónerkásiptik sektoryna toqtalsaq, tazartylǵan mys óndirisinde shamaly tómendeýdiń bolýyna qaramastan, aǵash buıymdary óndirisiniń – 5,5, toqyma buıymdary óndirisiniń – 2, sýsyndar óndirisiniń – 2,5, elektr jabdyqtary óndirisiniń 2,6 ese ósýi baıqalady. Bul óńir ekonomıkasynyń birtindep ártaraptandyrylýyn jáne ónerkásip óndirisiniń osy salalaryn damytýdyń áleýetin kórsetedi. О́zderińizge málim, ekonomıkany ártaraptandyrý baǵyttarynyń biri – ınvestısııalyq qyzmet», dep sózin jalǵady óńir basshysy.
Negizgi kapıtalǵa ınvestısııa salý 1,2 esege ósip, 153 mlrd teńgeni qurapty. Qýattylyǵy jylyna 20 mln dana kirpish shyǵaratyn kirpish zaýyty iske qosylǵan. Bul ákelinetin qurylys ónimin 20%-ǵa tómendetýge múmkindik bergen. Qazir ınvestısııa kólemi 10 mlrd teńgeden asatyn 3 jobany iske asyrý jalǵasyp jatyr. 2027 jylǵa deıin 2000 jańa jumys ornyn qurýdyń arqasynda 760 mlrd teńge somasyna 15 ınvestısııalyq jobadan turatyn pýl qalyptastyryldy. Ol agroónerkásiptik qyzmet salasynda jáne elektr energııasynyń jańartylatyn kózderin damytý sııaqty jańa jobalarmen tartymdy bolady. Máselen, óńir aýmaǵynda aldaǵy 2-3 jylda jel elektr stansalary munaralarynyń metall konstrýksııalaryn shyǵaratyn zaýyt salynady. О́tken aıda «SinoHydro» iri holdıngimen tıisti memorandýmǵa qol qoıylǵan.
«Statıstıkaǵa súıensek, logıstıka shyǵyndary joǵary jáne iri agroqurylymdardyń joqtyǵynan elimizdegi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna eń joǵary baǵalardyń biri bizde. Oblys ózin tek úsh ónim túrimen ǵana qamtamasyz etedi (et, un, nan). Qalǵan azyq-túlik túrleri kórshi óńirlerden ákelinedi. Osyǵan baılanysty agroónerkásiptik keshen salasynda 230-dan astam jańa jumys ornyn quryp, jalpy quny 7 mlrd teńge bolatyn 6 ınvestısııalyq jobany iske asyramyz», dedi B.Ábdiǵalıuly.
Bul jobalardy júzege asyrý ishki naryqty qus etimen, sút ónimderimen, kartoppen jáne kókónis ónimderimen 30%-ǵa qamtamasyz etedi. Sondaı-aq óńirdegi baǵanyń ósýin shektep, óńirlik Turaqtandyrý qory qurylyp, 4,5 myń tonnadan astam ónim satyp alýǵa 1,6 mlrd teńge bólingen. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha jyldyq 2,5% jeńildikpen nesıe berýge 3,3 mlrd teńge bólinip, 415 ótinim qabyldanypty. Onyń 1,3 mlrd teńge bolatyn 162-si maquldandy. «QazAgroQarjy» AQ jelisi boıynsha 802 mln teńgege 62 birlik aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men qondyrmalary satyp alynǵan.
Ákimniń aıtýynsha, shaǵyn jáne orta bıznesti (ShOB) damytý – ákimdik qyzmetiniń basym baǵyttarynyń biri. Mysaly, ShOB sýbektileri jyl basynan 1,4 ese ósimmen 93 mlrd teńgege ónim shyǵardy. Jumys istep turǵan sýbektiler sany 1,2 esege ulǵaıyp, 19 myń birlikti quraǵan. Nátıjesinde, jumyspen qamtylǵandar sany da 15%-ǵa artyp, 32 myń adamǵa jetken. Kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba aıasynda quny 7,4 mlrd teńge bolatyn 250 jobaǵa qoldaý kórsetilipti. Bastapqy bıznesti iske asyrý úshin kásipkerler jalpy somasy 600 mln teńgege jýyq qaıtarymsyz memlekettik granttar alypty.
«Logıstıkalyq problemalarǵa qaramastan, 6 aıda týrıster sanynyń 7%-ǵa óskenin baıqadyq. О́ńirge kelgen sheteldikter sany 2 esege jýyq artty. Qonaqúıler qyzmetteriniń kólemi 240 mln teńgege deıin ulǵaıdy. 2024 jyly Jezqazǵan qalasynda quny 1,5 mlrd teńge bolatyn jalpy syıymdylyǵy 100 oryndyq 2 qonaqúıdi iske qosý josparda tur. Kelesi jyly «Joshy han» tarıhı-mádenı keshenine deıingi jańa joldyń qurylysy aıaqtalady», dedi ol.
«Jaıly mektep» baǵdarlamasy aıasynda 2 jylda 25,6 mlrd teńgege 3 600 oryndyq 6 mektep salynady. Jezqazǵan jáne Sátbaev qalalarynda 320 oryndyq balabaqshalar qurylysy aıaqtalyp jatyr. Aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynda tehnıkalyq mamandyqtardaǵy kadrlyq áleýetti kúsheıtýge múmkindik beretin «Ulytaý tehnıkalyq ýnıversıtetin» ashý týraly Úkimettiń qaýlysy qabyldandy. Al densaýlyq saqtaý salasynda oń dınamıka bar. Halyqtyń tabıǵı ósimi 1%-dy qurap, ólim-jitim 3%-ǵa tómendegen.
«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» jáne «Aýyl – el besigi» ulttyq jobasy aıasynda 2 jyl ishinde 25 densaýlyq saqtaý nysany salynady taǵy 8 nysanda jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. 2024 jylǵa 4 nysan qaralǵan. Alǵash ret jańadan kelgen medısına qyzmetkerlerine, árqaısysyna 5 mln teńgeden kótermeaqy tóleý máselesi sheshildi», dedi oblys ákimi.
Sondaı-aq ákim Jezqazǵanǵa oblys ortalyǵy mártebesin berý onyń aýmaǵyn josparlaý men damytýǵa jańa kózqarasty talap etetindigine arnaıy toqtaldy. Qazir bas jospardyń jobasy ázirlengen. Tujyrymdama boıynsha 2037 jylǵa qaraı qala 145 myń adamnan turatyn jańa ekonomıkalyq jáne týrıstik ortalyqqa aınalady dep josparlanyp otyrǵandyǵyn da jarııa etti.
