Úrjar hanshaıymy

Maman arheologter atalǵan jádigerge b.z.d. IV-III ǵasyrlar­da ómir súrgen, bıleýshi áýlet­ten shyqqan áıel degen anyqtama berip otyr. Qazyna tabylǵan qorǵannyń ornalasqan jeri – Altynshoqy aýyldyq okrýgi. Semeılik ǵalym Amantaı Isın: «Qazyna tabylǵan jerdiń ata­ýyna zer salsańyz, onyń tegin emes ekenin baıqaısyz. Altyn­shoqy «Altyndy tóbe» degendi bildiredi», deıdi.

Alǵashqy bolyp qorǵanǵa 2013 jyly qazba jumysyn júr­gizgen Temir Smaǵulov basqar­ǵan arheologter úlken oljanyń ústinen túsedi. Olar dıametri 16, bıiktigi bir jarym metr obany qazý barysynda onyń eki bólek qurylym­nan turatynyn anyqta­dy. Kólemi 7 h 0,6 metr­di quraıtyn birinshi nysannan er adamnyń eki myń jyl buryn kepken múrdesinen basqa eshteńe tabylǵan joq. Al aýmaǵy 3,3 h 5 metr, bıiktigi jarty qu­­lash kelesi nysandy qazǵanda, tereń­nen tasqabir (sarkofag) anyq­talyp, onyń ishine jerlengen 30-35 jas­taǵy áıeldiń múr­desi tabylady.

Tas sarkofagti ashý barysynda bı­leý­shi áıeldiń qasy­nan altyn syrǵa men qur­bandyq shalýǵa ar­nalǵan tastan ja­­sal­ǵan buıym anyq­­ta­lady. Sonymen birge han­sha­ıymnyń sol ja­ǵyndaǵy shuń­qyrdan aǵash tabaq, ishine qoı­dyń jambasy salynǵan kera­mıkalyq qazan qatarly bu­ıymdar shyqqan eken.

Áıel adamnyń qańqa súıek­terinde kók jáne jasyl tústi mata qaldyqtary saqtalǵan. Eń basty qundylyq – bıiktigi 28 sm konýs tárizdi áıeldiń altyn baskıimi. Bul baskıim – ósimdik tárizdes órnekter jáne zoomorfty aıshyqtary bar qııal-ǵajaıyp janýar beıne­lerimen ádiptelgen.

Sáýkeleniń ushar basy altyn symdardan shıyrshyqta­lyp áshekeılense, tómengi ja­ǵyn­daǵy buıymdardyń beti ke­dir-budyrly ilmektermen bá­dizdelipti. Mundaı úlgidegi dú­nıeler saq jaýyngerleriniń saltanatty sharada kıetin kıim­deri», deıdi mamandar.

Joǵarydaǵy qundy jádi­gerdiń jańǵyrtpasyn jasa­­ǵan restavrator Qyrym Altyn­be­kov: «Murany qalpyna keltirý úshin qolda bar arheologııalyq materıaldardy paıdalandym jáne Pazyryq mádenıetine qa­tysty stıldik úlgiler de jı­naq­taldy», deıdi. Sóıtip, uzyn kóılekti, onyń etegi qy­ryq­qulaq japyraqtarymen kóm­kerilgen, basynda qyzyl jibek jamylǵy, onyń ústinde kók matamen qaptalǵan sáýkelesi bar, aıaǵynda jumsaq bylǵary etik, baskıimi fantastıkalyq qus beıneli hám kıik pishindi altyn áshekeımen bezendirilgen, qustyń eki jaǵynda jelpýish túrinde qos shashaq ornalasqan...

«Hanshaıymnyń bul ret­ki jańǵyrtpa beınesi – ejel­gi kóshpeliler qoǵamyn­da­ǵy áıeldiń orny men onyń áleý­mettik mártebesin anyqtaıtyn birden-bir mura», deıdi tarıhshylar.