Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Darbaza-Maqtaaral temirjol qurylysy bastalady
Kólik mınıstri Marat Qarabaev baıandamasynda 10 aıda temirjol kóligimen júk tasymaldaý kólemi 246 mln tonnaǵa jetkenin aıtty. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 3%-ǵa joǵary. Jyl sońyna deıin bul kórsetkish 300 mln tonnaǵa deıin jetedi degen úmit bar. Qazirgi ýaqytta temirjol el ekonomıkasynyń eksporttyq baǵyttaǵy qajettilikterin tolyq qamtamasyz etedi. Jyl basynan beri eksporttyq tasymaldaý 8,5%-ǵa artyp, 70,7 mln tonnaǵa jetti. Tranzıttik tasymaldar da belsendi qarqynmen damyp keledi. 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha tranzıttik júk tasymaldaý kólemi 19%-ǵa ulǵaıyp, 22,5 mln tonnany qurady. Bul rette konteınerlik tasymaldar 15%-ǵa ósken. Esepti kezeńde jolaýshylar tasymalynyń kólemi 2,5%-ǵa kóbeıip, 16,6 myń jolaýshyǵa deıin jetip otyr.
Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde qazirgi ýaqytta respýblıkanyń kólik-logıstıkalyq áleýetin odan ári damytý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Bul jańa temirjol jelilerin salýǵa jáne qoldanystaǵylaryn jóndeýge, toraptyq stansalardy jańǵyrtýǵa, jyljymaly quramdy jańartýǵa, shekaralyq beketterdiń ótkizý qabiletin arttyrýǵa qatysty. Mundaǵy eń iri jobalar – «Dostyq – Moıynty» (836 km), «Baqty – Aıagóz» (272 km), «Darbaza – Maqtaaral» (152 km) jańa temirjol jelileri jáne Almaty mańyn aınalyp ótetin jol (73 km). Jalpy, 2029 jylǵa qaraı Qazaqstan arqyly tranzıttik júk tasymaldaý kólemin 35 mln tonnaǵa deıin jetkizý, sondaı-aq jańa jobalardy eskere otyryp, otandyq ekonomıkanyń qajettilikterin tolyq qamtamasyz etý josparlanyp otyr.
Premer-mınıstr temirjol kólik salasynyń jáne jalpy el ekonomıkasynyń kúretamyry ekenin atap ótti. «Elimiz kóptegen halyqaralyq baǵyt toǵysatyn, toǵyz joldyń torabynda ornalasqan. Azııa men Eýropa arasynda elimiz arqyly ótetin tranzıttik tasymal kólemi jyl saıyn ósip keledi. Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy temirjolmen júk tasymaldaý ótken jyly 23 mln tonnadan asty. Bıyl bul kórsetkish taǵy 22%-ǵa ósti», dedi ol.
Onyń aıtýynsha, jyldam ósip kele jatqan júk tasymalynyń áleýetin eskere otyryp, osy salada ınfraqurylymdy damytý jáne vagondar parkin jańartý baǵytynda josparly jumys júrgizý qajet. «Ol úshin aldaǵy 3 jylda jalpy uzyndyǵy 1 myń km-den asatyn jańa temirjol tarmaqtary salynatyn bolady. Bul – «Dostyq – Moıynty», «Baqty – Aıagóz», «Almaty aınalma temirjol jelisi». Osy aptada biz «Darbaza – Maqtaaral» ýchaskesiniń qurylysyn bastaımyz» dedi Á.Smaıylov.
Úkimet basshysy jyljymaly quramdy jańartý maqsatynda 550-den astam lokomotıv, sondaı-aq jolaýshylar jáne júk vagondary satyp alynatynyn aıtty. Sonymen qatar jalpy uzyndyǵy shamamen 5 myń km quraıtyn qoldanystaǵy magıstraldy temirjol jelilerin jańǵyrtý júrgizilip jatyr. Sondaı-aq búginde jyljymaly quram men magıstraldyq jelilerdiń tozý deńgeıi shamamen 60%-ǵa jetip otyr. Munyń bári poıyzdardyń júrisi men temirjoldyń ótkizý qabiletine kedergi keltiredi. «Shekarada júkterdiń rásimdelýine qatysty problemalar bar. Ol tranzıt, eksport jáne ımport kólemine áser etedi. Sondyqtan bıznes úshin qujattardy barynsha jyldam qarap, daıyndap beretin «bir tereze» júıesin qurý qajet. Barlyq qyzmetter jedel ári bir mezette, ıaǵnı sınhrondy túrde jumys isteýge tıis», dedi Á.Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, turǵyndar tarapynan QTJ qyzmetine qatysty kóp shaǵym bar. «Bul – poıyzdardyń únemi keshigip kelýi, servıstiń nasharlyǵy, eskirgen vagondarǵa qatysty. Al bıznes bolsa vagondardyń ýaqytynda berilmeýin, uzynnan-uzaq kelisý rásimderin aıtyp, shaǵymdanady. Osynyń barlyǵy búkil ekonomıkanyń damýyna keri yqpal etedi», dep atap ótken ol, temirjol salasynda mashına jasaý, rels ónimderine jáne túrli jabdyqtarǵa degen suranys únemi joǵary ekendigine toqtaldy. О́kinishtisi, otandyq óndirýshiler bul suranysty qanaǵattandyra almaı keledi. Degenmen respýblıkada qyzmeti temirjolmen baılanysty kóptegen mańyzdy kásiporyn bar. «Otandyq kásiporyndar óndiristi keńeıtip, qosymsha jumys oryndaryn qurýyna, otandyq ekonomıkanyń ósýin qamtamasyz etýine bolatyn edi», dedi Á.Smaıylov.
Sóıtip, Kólik, Qarjy, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikterine, Shekara qyzmeti, «Qazaqstan temir joly» jáne «Samuryq-Qazyna» qoryna jyl sońyna deıin júkterdi rásimdeýdi ońaılatý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy. «Qaraý merzimi kem degende 2 ese qysqarýǵa tıis», dedi ol.
Sonymen qatar jyljymaly quramdy jańartý jáne 2029 jylǵa qaraı tozý deńgeıin 40%-ǵa deıin tómendetý jónindegi jumysty jandandyrý, sondaı-aq temirjol salasynyń qajettilikteri negizinde otandyq óndiristi damytý josparyn ázirleý qajettigin qadap aıtty. «Qazaqstan temir jolyn» transformasııalaý kezinde servıstiń sapasyn arttyrý men qyzmetterdiń ýaqytyly kórsetilýin kompanııa jumysynyń basymdyqtary retinde aıqyndaýy qajet», dedi Á.Smaıylov.
Sondaı-aq kólik salasynyń tehnıkalyq mamandyqtary boıynsha qosymsha granttar bólý múmkindigin pysyqtaýdy jáne Kólik jáne logıstıkany damytý ınstıtýtyn qurý máselesin qaraýdy tapsyrdy.
Qujattardy alý men berý jyldamdaıdy
Úkimet otyrysynda memlekettik qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý jaıy da qaraldy. Onda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın búgingi tańda memlekettik qyzmetterdiń shamamen 93%-y elektrondy túrde kórsetiletinin aıtty. О́tken jylmen salystyrǵanda smartfon arqyly kórsetiletin qyzmetter sany 6 esege ósipti. Oǵan qosa azamattardyń memlekettik organdarǵa júginýin qajet etpeıtin proaktıvti qyzmetterdi engizý jalǵasyp keledi. Qazirgi ýaqytta olardyń sany 40-qa jetken. Barlyǵy 2 mln-nan astam qyzmet kórsetilipti. Bul baǵyttaǵy jumys azamattardan jasaqtalǵan fokýs-toptardyń qatysýymen jalǵasyp jatyr eken.
Mınıstr buǵan deıin azamattarǵa jyl saıyn 50 mln-ǵa jýyq qaǵaz anyqtama usyný qajet bolǵanyn aıtty. Alaıda zamanaýı tehnologııalar arqyly bul úrdisti sıfrlyq formatqa aýystyrý múmkin boldy. Oǵan qosa jumys berýshiler men mektepterdiń burynǵysha anyqtamalardy talap etý faktileri bar. Bul máseleni keler jyly tolyǵymen sheshý josparlanǵan. Dese de, búginde azamattar jańa sıfrlyq servısterdi jıi qoldanatyny atap ótildi. Olardyń qatarynda elektrondyq senimhattar berý, avtokólikti onlaın satyp alý-satý, ıpotekany onlaın rásimdeý jáne t.b. qyzmetter tur. Kelesi jyly zeınetaqy taǵaıyndaý úrdisi ózgeredi. Ol múlde jańa formatta júretin bolady. Jumysqa turý, ınternet qosý, deklarasııa tapsyrý, balabaqsha kezegi kezinde talap etiletin anyqtamalardyń 12 túrin joıý boıynsha jobalar ázirlenip jatyr.
Otyrys barysynda jyljymaıtyn múlik boıynsha onlaın mámileler platformasy tanystyryldy. Máselen, jyljymaıtyn múlik – úıdi, páterdi nemese keńseni satyp alý nemese satý kezinde burynǵydaı notarıýsqa nemese HQKO-ǵa júginýdiń qajeti bolmaıdy. Mundaı onlaın-servıs «Blockchain» tehnologııalaryn jáne bıometrııalyq sáıkestendirýdi paıdalana otyryp usynylatyn bolady. Ár nysan boıynsha jasalatyn barlyq is-áreketter men beınematerıaldar «elektrondyq úkimette» saqtalady. Osylaısha, birneshe kúnge sozylatyn úderis 1 saǵatqa deıin qysqarady. Taǵy bir joba – «I-Qala» tanystyryldy. Jańa páter alǵan azamat sý, jylýdy, t.b. qosýǵa kelisimsharttar jasaý úshin kommýnaldyq qyzmetterge barýǵa májbúr. Mundaı aýyrtpalyqqa jyl saıyn 700 myńnan astam adam tap bolady. Ony sheshýge azamattar 30 kúnge deıin ýaqyt jumsaǵan. Endi oǵan da laıyqty jańa format engizilip jatyr. Páter ıesine tıisti SMS jiberilip, kommýnaldyq shart onlaın rejimde jasalady. Nátıjesinde, tıisti kompanııalarǵa barý qajettigi joıyldy. Qazir elordada osylaı 80 myńnan astam shart jasaldy. Bul servıs Almatyda da iske qosylyp jatyr. Osyndaı jumys basqa óńirlerde de júrgiziledi.
Búginde memlekettik qyzmetterdiń kóbi elektrondyq formatta qoljetimdi. Olardy smartfondaǵy qosymshalardyń kómegimen alýǵa bolady. «Elektrondyq memlekettik qyzmet kórsetý – azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýdyń mańyzdy faktory. Úderisterdi sıfrlandyrý memlekettik organdarǵa ótinish berý, anyqtamalar alý sııaqty qaǵazbastylyqty barynsha azaıtýǵa múmkindik berdi. Bul – debıýrokratızasııa ǵana emes, sondaı-aq azamattardyń ýaqytyn únemdeý», dedi Á.Smaıylov.
Premerdiń pikirinshe, qabyldanǵan sharalar onlaın qyzmetter kórsetý boıynsha BUU reıtınginde elimizdiń 8-orynǵa kóterilýine sebepshi boldy. Bul – úlken jetistik. Kórsetiletin qyzmetter servısiniń deńgeıin únemi arttyrý, ásirese Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna qatysty. Úkimet basshysy kórsetiletin qyzmetterdi avtomattandyrý turǵysynan «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy oflaın-servıstiń tolyqqandy draıverine aınalýǵa tıis ekenin aıtty. «Memleket basshysy atap ótkendeı, adamnyń búkil ómirin qamtı otyryp, proaktıvti qyzmet kórsetý qajet. Ol úshin bıznes-úderisterdiń reınjınırıngi júrgizilip jatyr. Qajetti aqparattar derekter bazasynda bolǵan kezde ótinishter men rastaıtyn qujattardy jınaý tájirıbesinen alshaqtaýymyz qajet», dedi Á.Smaıylov.
Memlekettik organ qyzmetteri «ádepki qalpy boıynsha» kórsetiletin tásilderdi engizýge tıis. «Smart Data Ukimet» platformasynda iske asyrylǵan «Otbasynyń sıfrlyq kartasy» jobasyn osyndaı mysaldardyń biri retinde atap ótýge bolady. Áıtse de, «Elektrondyq úkimet» portalynda bilim týraly qujattardy taný, turǵyn úı kómegin taǵaıyndaý, jer ýchaskesin jaldaý merzimin uzartý sııaqty qyzmetterdiń 22 túrin alýǵa áli múmkindik joq. «Adamdar málimetter durys emes dep shaǵymdanady. Bıylǵy 10 aıda málimet túzetýge 56 myńnan astam ótinim túsken. Bul túrli derekqorlardy biriktirip, aqparatty sıfrlandyrǵan kezde jumystyń sapasyz bolǵanyn kórsetedi», dedi Úkimet basshysy.
HQKO-ǵa kelýshiler uzyn-sonar kezekke jáne ǵımarattarda qolaıly jaǵdaılardyń bolmaýyna narazy. Erekshe qajettiligi bar azamattar arnaıy pandýstar men kótergishterdiń joqtyǵynan keıbir HQKO-ǵa kire almaıdy. «Biryńǵaı baılanys ortalyǵyna qońyraý shalý óte qıyn. Lısenzııalar men ruqsattar alýǵa ótinish berý kúrdeli. Azamattar konsaltıngtik kompanııalar men jeke tulǵalarǵa júginýge májbúr. Atalǵan jaıttar atqarylyp jatqan jumystyń tıimdiligin tómendetip jiberedi. Sondyqtan shaǵymdar men usynystardy birden nazarǵa alyp, shuǵyl sharalar qabyldaý qajet», degen Úkimet basshysy, 2024 jylǵy naýryz aıynyń sońyna deıin elektrondyq túrde bolady dep málimdelgen memlekettik qyzmetterdiń qalǵan túrlerin avtomattandyrýdy, júıeli túrde proaktıvti kórsetiletin qyzmetter tizbesin keńeıtip turýdy tapsyrdy.
«Árbir memlekettik qyzmettiń naqty jaı-kúıin turaqty tekserip turý qajet. Onyń ońaı alynýyna, derekterdiń durystyǵyna jáne olardyń qaýipsiz saqtalýyna erekshe nazar aýdarý kerek. Jalpy, halyqtan suralatyn qujattardyń tizbesin ońtaılandyrý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Premer-mınıstr bıznes pen azamattarǵa, onyń ishinde erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa sapaly jáne ýaqytyly qyzmet kórsetýge basymdyq berilýge tıis ekenin taǵy bir márte shegelep turyp aıtty.
