El damýy ǵylymmen baılanysty
Ǵylym – el ekonomıkasy damýynyń eń mańyzdy irgetasy. Kez kelgen salanyń damýy úshin jańa bilim qajet-aq, al jańa bilim ǵylymnyń jańa ónim bulaǵynan bastaý alatyny anyq. Sondyqtan da ǵylym salasynyń qyzmeti jemqorlyq táýekeline ushyramaýy bárinen de mańyzdy.
Eger ǵylymı tulǵa óziniń jeke áleýmettik dárejesin jáne materıaldyq ál-aýqatyn arttyrý úshin ǵylymı zertteýlerdiń nátıjeleri men málimetterin múddemen «tańdap» nemese «beıimdep» usynýdy qoldansa, onda ǵylymı obektıvtilik joǵalady. Muny asa qaýipti saldary bar jemqorlyq dep ataýymyz kerek. Osy arada taǵy bir aıta ketetin jaıt, ǵylym kóbinese granttyq/ınvestısııalyq qarjylandyrýǵa súıenip jumys isteıdi. Al ony jeńip alýda da barmaq basty, kóz qysty máseleler joq deı almasaq kerek.
Qarjy tapshylyǵy da – ǵylymı jumystardyń «ajyramas serigi». О́ıtkeni ǵylymı jumystardyń shyǵyndaryn quraıtyn baptarynyń mólsheri de, olarǵa qatysty josparlaý/esep berý úderisteri de memlekettik deńgeıde rettelmegen. Buǵan qosa, tıimdiligi kúmándi nemese múldem joq deýge bolatyn ǵylymı eńbekter týraly áńgime qozǵamaı-aq, qoǵam/óndiris úshin qundylyǵy joǵary ǵylymı eńbekterge «aqysyz» resenzııa jazýdyń, sondaı-aq olardy ǵylymı jýrnaldarda «aqysyz» jarııalaýdyń zańdy tetikterin (árıne, táýelsiz qarjylandyrý kózderi arqyly) qarastyrý kún tártibine shyǵarylýǵa tıis dep bilemiz. Al atalǵan máseleler oń sheshimin tabar bolsa, jumystyń da dóńgelene bastaıtyny aıdan anyq.
Sonymen memlekettiń damýyn ilgeriletetin ǵalymdar ekeni aıtpasa da túsinikti. Endeshe, búgin ǵylym salasynyń damýyna kedergi keltiretin jemqorlyq táýekelderin boldyrmaýdyń joldaryn pysyqtap júzege asyrýdyń kezegi de keldi. Áıtpese, el sharýashylyǵy eriksiz turalap, ǵylymı-tehnıkalyq úderis kóshiniń sońynan ilese almaý qaýpi óte joǵary.
Mútálap ÁBSATTAROV
ASTANA
Kitap – bilim bulaǵy
Men – oqýshylaryma bar bilgenimdi úıretip kele jatqan muǵalimmin. Jergilikti aqyn-jazýshylarmen kezdesýler uıymdastyrýǵa kúsh salyp júremin. Birde Aqtóbe telearnasynyń túsirilim tobyn shaqyryp, S.Báıishev atyndaǵy kitaphanada kesh ótkizdim. Bul is-shara oqýshylardyń esinde uzaq saqtalatyndaı deńgeıde ótti. Osy arada bilim alýshylardyń sóıleý qabileti artyp, óz oıyn erkin túsindire alatynyna kóz jetkizdim. Mektepte oqýshylarmen jumys isteı júrip baıqaǵanym, olardy ádebıetti súıýge, sóıleı bilýge, óz oıyn jetkize alýǵa baýlýǵa kóńil bólingeni jón eken.
Osydan biraz ýaqyt buryn 11 synyp oqýshylarymen Á.Kekilbaevtyń «Úrker» romany boıynsha ádebı kesh ótkizip, sol joly oqýshylardyń sóz saptaýy, ózin ustaýy, shyǵarmany tolyq meńgergeni kórermen qaýymdy erekshe tolǵandyrǵan-tyn. «Derek jınap, eske alamyn Han babamdy» degen taqyrypta uıymdastyrylǵan is-shara Ábilqaıyr hannyń taǵdyryna arnalsa, «Táýelsizdik – táý eter jalǵyz kıem» degen keshke kóptegen qonaq qatysyp, oqýshylardyń talabyna dán rıza bolǵan edi.
Mine, balalardyń ádebıetke degen qushtarlyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan osy taqylettes jumystar barshylyq. Osylaısha, oqýshylardy mektep tabaldyryǵyn attaǵan kezden bastap ádebıetti súıýge baýlyǵan abzal. О́kinishke qaraı, Aqtóbe qalasynda balalar kitaphanasy jetkiliksiz. Oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysyna jolyǵyp, búgingideı úlken-kishi uıaly telefonnan bas almaıtyn shaqta balalar kitaphanasy kitap oqýǵa qushtarlyqty arttyratynyn, bul jóninde Memleket basshysynyń tapsyrmasy da bar ekenin kóldeneń tarttym.
Qalada jarysa turǵyn úıler salynǵanymen, sáýletti kitaphana joqtyń qasy ekeniniń ózi kitapqa degen nemquraıdy kózqarastyń saldary ǵoı dep oılaımyn. Osy oraıda «Kitap – bilim bulaǵy» degen támsildi esten shyǵarmasaq eken degim keledi.
Quralaı ESQULOVA,
ardager ustaz
AQTО́BE
Keıýananyń ǵumyrbaıandyq kitaby
Kıeli Túrkistan óńirinde bul jandy bilmeıtin adam kemde-kem. Búkil ǵumyry ónegege toly Zoıa Bektaeva anamyz bul kúnderi toqsannyń tórine shyqsa da, áli tyń, sanasy sergek. О́tken ómirin jıi eske alyp, búginine shúkirshilik etip otyrady.
Ol qarapaıym da maǵynaly ǵumyr keship keledi. Qatardaǵy muǵalimdikten mektep dırektorynyń orynbasary, dırektory, halyq depýtattary aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetterine deıin kóterilip, jemisti jumys istep, artynda ǵıbratty iz qaldyrdy.
Zoıa Musylmanqulqyzy alys aýylda ómirge keldi. Soǵan qaramastan, orta mektepti altyn medalmen bitirdi. Qujattary Máskeýdegi memlekettik ýnıversıtetke joldanyp, «oqýǵa tústiń» degen súıinshi habar da keldi. Alaıda ýnıversıtette jataqhana az eken. Aýyldyń qaltasy juqa balasy sonaý qıyrdaǵy astanada jataqhanasyz qalaı oqysyn? Osyny oılaı kele, qujattaryn Máskeýden qaıtaryp alyp, Almatyǵa jolǵa shyqty. Áńgimelesýdiń qorytyndysymen sol kezdegi S.M.Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetine qabyldandy. Ozat stýdent atandy. Besinshi kýrsta «Abaı joly» romanyndaǵy Toǵjan beınesi taqyrybynda dıplomdyq jumys jazdy. Baqytyna oraı, dıplomdyq jumysyna halqymyzdyń uly perzenti, qazaq ádebıetiniń asa kórnekti ókili Muhtar Áýezov jetekshilik etti. Osylaısha, anamyz ǵulama adamnyń dárisin tyńdaý baqytyna ıe boldy.
Joǵarydaǵydaı jaılardy oı eleginen ótkizgen keıýana qolyna qalam alyp, «Shyńdalyp ósken jyldarym» atty ǵumyrbaıandyq kitap jazyp shyqty. Kitapqa onyń bir kezdegi shákirti retinde qyzyǵýshylyq tanytyp, bir demde oqyp shyqtym. Unady, oılandyrdy, tátti oılarǵa jeteledi.
On bir nemere men toǵyz shóbereniń ájesi Shymqaladaǵy balasynyń qolynda solardyń tileýin tilep, baqytty ómir súrip jatyr.
Káribaı ÁMZEULY,
zeınetker
ShYMKENT
