Qolónerden qýat alǵan

Qazirgi balalar qaryndash ustaı almaıdy

Qolónerdiń sırek ári kúrdeli túrin kásip etken aǵaıyndylar kemtarlyq adam múmkindigine eshqashan shekteý bola almaıtynyn dáleldep keledi. Bir týǵan baýyrlar osydan on úsh jyl buryn «Arlan Dızaın» stýdııasyn ashqan. Oǵan úıdiń ortanshysy Arlan Ańqaýov jetekshilik etedi. Arlan – applıkasııa janrynda ózi oılap tapqan jańa ádis boıynsha sýret salatyn kásibı qylqalam sheberi. Sýretshi óz týyndylaryna tútilip, boıalǵan qoıdyń júni men qazaqtyń ulttyq oıý-órnegin paıdalanady.

– Sýret salýdy pedagogıka kolledjinde oqyp júrgenimde Georgıı Sokov degen ustazymnan úı­­rendim. Beıneleý óneri men kes­kindemeden de biraz nárseni úıretti. Odan keıin, mýltstýdııada mýl­tıplıkator bolyp jumys istedim. Ol kezde Qostanaıda mýlt­fılm shyǵaratyn stýdııa bolatyn. Sol jerde júrip sý­retti ártúrli rakýrsta salýdy meń­gerdim. Ol ádisterdi qazir ba­lalarǵa úıretip júrmin. Sýret salýǵa úıretetin óz ádisim bar. Sol ádisti paıdalanamyn. Bıyl on bir jyl boldy. Sýret sala almaıtyn balaǵa sýret salýdyń, sýret sala biletin balaǵa qolónerdiń qyr-syryn úıretemin. Qazirgi mektepter balany jazýǵa, sýret salýǵa úıretpeıdi. Bizdiń kezimizde beıneleý óneri degen bolatyn. Qazir onyń ornyn tehnologııa degen pán basty. Sondyqtan qazirgi balalar qaryndash pen qylqalam ustaýdy bilmeıdi. Olar qalamdy tórt saýsaqpen birdeı ustaıdy. Negizi, úsh saýsaqpen ustaıdy ǵoı, shyldyr shúmek pen shynashaq bos bolýy kerek. Áıtpese, qaǵazdy jaýyp tastaıdy. Bala ar jaǵyn kóre almaıdy. Men eń aldymen balaǵa qaryndashty durys ustaýdy, shtrıh jasaýdy úıretemin. Odan keıin kóz ólshemin damytý jat­tyǵýlaryna kóshemiz. Eń bastysy, balanyń ózdiginen damýyna múmkindik týǵyzý kerek. Bárin ózine istetken abzal. Qatelesýden qoryqpaı úırengen baladan túbi birdeńe shyǵady. Balanyń tabıǵı ıkem-qabileti bolsa, tipti jaqsy. Tez damıdy. Ikemi joq balalardy da úıretýge bolady. Keıbir balalar sýretti jaqsy salǵanymen, qolónerge jaqyn bolady: órýge, toqýǵa japsyrýǵa ıkemi bar. Ondaı balalardy ártúrli tústerdi durys tańdaýǵa úıretemin. Talant­ty, bolashaǵynan úmit kútetin shákirt­terim bar. Olardyń ishinen menen de myqty dızaınerler shyqty. Qazir Astana, Almaty qalalarynda bireýi stılıst, bireýi dızaıner, bireýi qolóner sheberi bolyp júr. Bireýi shetelde beıneleý óneri salasynda jumys isteıdi, – deıdi sheber.

Keneptegi kıiz sýretter

Arlan ózine qajet boıalǵan daıyn júnderdi Reseıdiń zaýytynan arnaıy satyp alady. Sheberdiń qolynan shyqqan dúnıe­ler bir qaraǵanda kıizden jasalǵan sııaqty bolyp kórinedi. Biraq bul – kıiz emes. Kenep betine jelimmen qatyrylǵan qoıdyń júni. Keneptiń beti jumsaq bolyp kóringenimen, ustap kórseńiz – qap-qatty. Beıneleý ónerinde mundaı sýretti applıkasııa ádi­simen salyn­ǵan deıdi eken. Jańa tehnolo­gııany Arlannyń ózi oılap tapqan. Qolynda muny rastaıtyn halyqaralyq patenti bar. Mundaı týyndy ońaılyqpen salynbaıdy. Qylqalam sheberi bir sýrettiń ózine, kem degende, bir-eki apta ýaqyt shyǵyndaıdy. Máselen, sýretshi «Abaı» trıptıhin salyp shyǵýǵa úsh aı ýaqyt jumsapty.

«Bir qabatyn japsyrǵannan keıin onyń kepkenin kútý kerek. Odan keıin ekinshi qabaty japsyrylady. Birinshi qabatqa úlken tútilgen jún, ekinshi qabatqa ortasha, onyń ústinen odan da maıda jún japsyramyn. Kózdi salý úshin tipti usaq jún kerek», deıdi sheber.

Arlannyń avtorlyq týyndy­larynyń ishinde Ahmet Baı­tur­synulynyń portreti erekshe kóz tartady. Bul týyndy byltyr ult ustazynyń 150 jyldyǵyna oraı ótken Torǵaıdaǵy toıda kórmeniń tórinde turdy. Satyp alǵysy kelgender bolǵan eken, biraq kólemi kishirek bolyp qalypty.

«Arlan Dızaın» brendimen salynǵan «Sıqyrly sekseýil» týyndysy da erekshe kóz tartady. Sekseýildiń butaqtary tyrbıyp, qısyq ósetin aǵash ekenin bilemiz. Alystan qaraǵanda aǵash bolyp kóringenimen, sýretke jaqyndaǵan saıyn jańa bir beıne sulbalanyp shyǵa beredi. Týyndyǵa zer salyp kórgen adam atpen shaýyp kele jatqan shabandozdy, qyran búrkit ustaǵan ańshyny ańǵarady. Balany ańshylyqqa ákesi úıretedi. Salt at mingen ańshynyń artynan taı mingen kishkentaı balasy shaýyp kele jatyr. Tazy ıt, qoshqardyń basy, maldas quryp otyrǵan adam beınesi, túrli oıý-órnekter aıqyn kórinedi.

«Bul ózi aıaq astynan shyqqan týyndy. Shımaılap otyryp isteı salǵan edim. Eskızi joq, qalaı shy­ǵady, solaı kete bersin dep bir­den saldym. Shetelde osyndaı aıaq astynan týǵan týyndylar joǵary suranysqa ıe. Basta turǵan nár­seni sol mezette túsirseń, jaqsy baǵalanady», deıdi sýretshi.

Arlannyń kóp sýretteri satylyp ketken. Olar búginde mektepterde, kásipkerlerdiń keńsesinde, úlken úılerdiń tórinde ilýli tur. Sheberdiń kórermendi tereń oıǵa je­tel­eıtin shyǵarmalarynyń biri «Tórt qoshqar múıiz» dep atalady. Sýretshi bul týyndysynda qa­zaqtyń qoshqar múıiz órnegi arqyly kúnniń kózin beınelegen. Mundaǵy sary tús – máńgiliktiń belgisi. Qoshqar múıiz spıralǵa uq­saıdy. «Spıral ata-babamyzdan kele jatqan oıý-órnekterde bar. Ol sheksiz máńgilikti bildiredi. Bizdiń galaktıka spıral bolyp keledi. Qoshqar múıizdiń ózi de spıral tárizdi ǵoı. Ol da – sheksiz máńgiliktiń, molshylyqtyń, jaq­sylyqtyń nyshany», deıdi avtor.

Aǵaıyndy tórt jigittiń anasy Baldyrǵan Ańqaýova da qara jaıaý adam emes. Úı sharýasynan qoly qalt etkende kilem to­qıdy. О́zi ájesiniń tárbıesinde óskendikten, sol kisige qolǵanat bolyp, kómektesip júrip quraq quraýdy da, kilem toqýdy da erte úırengen. О́zi burynǵy ájelerinen kórgen qaraman kilem, araba kilem, batynas kilem, quraq kórpe, qus jastyq úlgilerin búginde qaıta jańǵyrtyp júr. Ájelerden qal­ǵan dástúr umytylyp qalmaýy úshin balalarynan qalyspaı jas­tarǵa da úıretip jatyr.

«Balalarym kishkentaıynan eńbekqor bolyp ósti. Ákeleri Qyzylbaı marqum da qamshy órip, astaý oıyp, úıge kerek dúnıelerdi qoldan jasap ala beretin. Ol kezde qyrda otyrdyq. Arlanymyz kishkentaı kezinen átesh, jylqy, sıyr, qoı bolsyn, jan-janýardyń báriniń sýretterin sala beretin. Keıin Qostanaıǵa kelip oqý bitirip, qolónerge birjola bet burdy. Balalarymnyń bári kemtar ǵoı. Biraq qazir qudaıǵa táýbe eshkimnen kem emes, birigip, kásip istep, ulttyq ónerdi nasıhattap júr. Árkim óz mindetin atqarady. Úlkenim – Sársen uıymdastyrýshy, menedjer, Dáýrenim – aǵash oıyp, astaý, besik, sandyq, torsyq jasaıdy, jún óńdeıdi. Arlanym sýretshi-dızaıner, Baǵlanym qujattarǵa jaýap beredi. Osy ulttyq ónerdiń arqasynda uldarym jer kórip, el aralady. El kóleminde, halyqaralyq deńgeıde ótip jatqan talaı kórme, baıqaýlarǵa qatysyp júldeli oryndardan kórinip júr. Mysaly, 2021 jyly qolóner sheberleriniń respýblıkalyq baı­qaýynda «Jańashyldyq» atalymy boıynsha birinshi oryn aldy. Qazir Ortalyq ámbebap dúkenniń tórtinshi qabatynyń bir qýysyn jalǵa alyp bala oqy­typ jatyr. «Mart» saýda or­talyǵynda galereıa jumys istep tur. Shákirtterin sol jerge eks­kýr­sııaǵa aparady. Biraq jasyratyn nesi bar, qolaıly oryn tappaı qınalyp júrmiz. Qazir qolónermen qomaqty tabys tabý qıyn. Tapqan-taıanǵanymyzdyń kóbi jaldap otyrǵan ornymyzdyń aqysyna, jún-jurqa, aǵash, óńdelgen teri satyp alýǵa ketedi. Uldarym eki oryndy da jalǵa alyp otyr. Endi bir shaǵyn sheberhanamyz bolsa ǵoı dep armandaımyz. Bárimiz bir jerde otyryp kásip etsek, odan artyq eshteńe kerek emes»,  deıdi Baldyrǵan Ańqaýova.

Búginde «Arlan Dızaın» stýdııasynda on shaqty bala beıneleý óneri men ulttyq ónerdiń qyr-syryn úırenip júr.

Qostanaı oblysy