Osydan biraz ýaqyt buryn Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń buıryǵymen jeńil ónerkásipti jandandyrý maqsatynda ınvestısııalyq jobalardy 3%-dyq syıaqy mólsherlemesinde qarjylaı qoldaý tetigi qarastyrylǵan bolatyn. Bul shaǵyn jáne orta bıznesti yntalandyrýǵa baǵyttalyp, orta ári joǵary bólinistegi taýarlardy shyǵarýmen qatar, ishki naryqtan shıkizat satyp alýdy kózdeıtin toqyma buıymdary men bylǵary ónimderin óndiretin kásiporyndarǵa basymdyq berilgen edi. Bir jobaǵa qarastyrylǵan zaımdyq aqshanyń shekti mólsheri – 5 mlrd teńge. О́ndiristi jańǵyrtý kezinde kem degende 30, al jańa óndiristi qurǵan shaqta 80 adamdy jumyspen qamtamasyz etý kózdelgen. Qazirgi tańda ınvestısııalyq jobalar pýlynda jeńil ónerkásipke qatysty 60-qa jýyq joba bar. 2025 jylǵa deıin júzege asyrylatyn atalǵan jobalarǵa sáıkes 10 myń jumys ornyn ashý josparǵa engen.
Sonymen jeńil ónerkásip baǵytyndaǵy aldyńǵy qatarly salalardyń birine jatatyn bylǵary óndirisi álemniń biraz elderinde úzdiksiz damyp keledi. Bizdegi jańa tehnologııalardyń ozyq jetistikteri arqasynda bul óndiristiń damýyna aıryqsha kóńil bólinse de, jaqynda usynylǵan Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetine qaraǵanda, bıylǵy jylǵy ósim aıtarlyqtaı tómendegen. Esesine Reseı men Qytaıdy qosa alǵanda, ózge shet memleketterge iri qara malynyń óńdelmegen terisin eksporttaý artyp otyr. Aqparlarda, sońǵy toǵyz aıdaǵy kórsetkish kórsetilgen. Byltyrǵy jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda iri qara terisiniń óndirisi – 55,8% . Biraq bylǵaryǵa jatatyn aıaqkıim óndirisi 7,4%-ǵa ósip, 1,2 mln jup satylymǵa shyǵarylǵan. Jyldyq tutyný 40 mln jupty quraıtyn elimiz úshin bul óte tómengi kórsetkish kórinedi. Degenmen bylǵary óndirisimen aınalysatyndar kúni búginge deıin somasy 11,7 mlrd teńgeniń taýaryn óndirip, bir jyldaǵy kórsetkish 11,1% -ǵa artqan.
Halyq kóp tutynatyn aıaqkıimniń baǵasy ótken jylmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı ósken. Máselen, ústi bylǵarydan tigilgen, sporttyq, metaldy qorǵanys tumsyǵy bar, basqa da aıaqkıimderdiń 761,7 myń juby bir jylda 3,7%-ǵa qymbattaǵan. Júnnen basylǵan nemese fetr aıaqkıim óndirisi 2 esege jýyq qysqaryp, 17,5 myń jupqa deıin tómendep ketken. Otandyq óndirýshiler sporttyq, qorǵanys jáne ortopedııalyq aıaqkıimderdi qospaǵanda, bylǵary aıaqkıimge degen suranystyń tek 3,1%-yn ǵana qamtamasyz etken kórinedi.
Ishki naryqtaǵy satý kólemi de aıtarlyqtaı ósip 35,3%-dy, 34,1 mln jupty, eksport pen reeksport 414,4 myń jupty qurapty. Bul da ótken jylmen salystyrǵanda birden 5,4 esege qymbattaǵan.Etik, kebis, basqa da aıaqkıim baǵasy bir jyl ishinde 13,2%-ǵa ósip, óńirler arasynda Mańǵystaý – 22,1%, Túrkistan – 20%, Jambyl oblystary 17,3% boldy. Baǵanyń eń az ósýi 4,6%-ben Jetisý, Aqmola 6% jáne Ulytaý oblystary 6,9% quraıdy. Bir jylda balalardiki 14,7%-ǵa, áıelderdiki 13,2%-ǵa, erlerdiki de qalys qalmaı 12,4% qymbattaǵan.
Elimizdegi «QazIndustry qazaqstandyq ındýstrııa jáne eksport ortalyǵy» AQ mamandarynyń aıtýynsha, jeńil ónerkásipte teri óndirý úlesi – nebári 8,4%. Aqshalaı eseptegende negizgi ónim – kıim, toqyma jáne kilemge degen suranys artyp, 127,9 mlrd teńgeni quraǵan.
Kedendik odaqtyń statıstıkalyq kórsetkishterinde, bylǵary shıkizaty eksportynyń ósýi elimizde teri shıkizatyn tereń óńdeý toqyraýda degen qorytyndyǵa kelgen. Bizdiń fermerler teri shıkizatynyń bir bóligin otandyq teri óńdeý zaýyttaryna bermeı, shetelge jóneltkendi jón kóredi. Iri qara terisiniń shıkizattyq eksporty birden 3,4 myń tonnany qurap, jyldyq mánde 72,9% ósip otyr. Basty satyp alýshy — Reseı. Usaq maldyń terisi de syrtqa ketip jatyr. Bir jyldyń ózinde О́zbekstanǵa 8 myń dana ılenbegen shıkizat jiberilgen.
О́ńdeý kásiporyndary, kerisinshe, bylǵary ónimderiniń óńdelgen shıkizatyn eksportqa shyǵarýdy azaıta bastady. Máselen, iri qara terisinen ılengen bylǵary nemese bylǵary qyrtysynyń (beti óńdelmegen) eksporty 43,7%-ǵa tómendedi. О́tken jyldyń qańtar-tamyz aılary aralyǵynda Qytaı, Úndistan, Túrkııa men Italııaǵa 4,3 myń tonna, bıylǵy jyly 2,4 myń tonna ónim jartylaı fabrıkattar jóneltilip, usaq maldyń óńdelgen terisin eksporttaý kólemi 25% tómendegen.
Qazaqstannyń teri ónerkásibin damytýda birneshe iri kásiporyn bar. Ekonomıkalyq turǵydan eń turaqty zaýyt dep Jambyl bylǵary aıaqkıim kombınaty negizinde jıyrma jyldan astam ýaqyt buryn qurylǵan «TarazKojObýv» JShS ataýǵa bolady. Fabrıkanyń basqalardan ereksheligi – teri óńdeý men bylǵary ıleýden bastap, daıyn aıaqkıim tigýge deıingi tolyq óndiristik sıklde jumys isteıdi. «Almaty bylǵary zaýyty» JShS jylyna 12 myń tonnaǵa deıin óńdelgen bylǵary shyǵarýǵa qaýqarly. Sonymen qatar bankrottyqtan soń qaıta jandanǵan Semeı bylǵary-jún kombınaty qazir «Semey tannery» JShS basqaratyn zaýytqa aınalyp, qaıta qurýdan keıin eksportqa arnalǵan ılengen hrom wet blue jartylaı fabrıkattaryn shyǵarýǵa mamandanǵan kásiporyn sanatynda.
Sarapshylar terini óńdeıtin jáne óndiretin bes iri kompanııanyń salyqtaryna saraptama júrgizý kezinde tizimdegi eń tabysty kásiporyn dep «TarazKojObýv» JShS-yn aıtady. Bıylǵy jyldyń 1 qańtary men 13 qarashasy aralyǵynda kompanııa bıýdjetke 327,9 mln teńge aýdarǵan. Ekinshisi – 2020 jyldan beri qarqyndylyqpen ónimin júzege asyryp otyrǵan «Almaty bylǵary zaýyty» JShS. Úshinshi orynda salyq bazasyn ulǵaıtqan shymkenttik «Turan-Skin» JShS bar.
