www.aa.com.tr
Byltyr jeltoqsan aıynda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń tólem qabilettiligin qalpyna keltirý jáne bankrottyǵy týraly» zańǵa qol qoıdy. Sonyń nátıjesinde 6 myńnan astam adam bankrot dep tanylyp, bankter aldyndaǵy bereshegi joıyldy.
Bıylǵy jyly azamattardy jumysqa ornalastyrý jospary da qarqyndy júzege asyryldy. 847 myń adam, onyń ishinde 420 myń jas jumyspen qamtyldy. Áleýmettik teńsizdikti tómendetip, qajetti tamaqpen qamtamasyz etý maqsatynda 97 myńnan astam bala mektepke deıingi uıymdarda tegin tamaqtanady. Múgedektigi bar azamattar úshin qoldaý júıeli jolǵa qoıylyp, áleýmettik qyzmetter portaly arqyly medısınalyq qyzmetke hám tehnıkalyq ońaltý quraldaryna qoljetimdi boldy. Halyqtyń osy sanaty úshin 50 myńnan astam qyzmet túri men tehnıkalyq qural usynyldy. «Sıfrlandyrý, ǵylym jáne ınnovasııa esebinen tehnologııalyq serpilis» jobasynyń negizinde keleshekte 3,3 mıllıon azamatty onyń ishinde 2,3 mıllıon jasty jumyspen qamtý jospary túzildi. Ulttyq jobalar men jeke bastamalardyń negizinde 450 myńnan astam jańa jumys orny ashylatyny belgili. «Eki qolǵa bir kúrek» taýyp berý isinde 200 myńnan astam jumys orny jastarǵa berilmek. Osy jyldyń shilde aıynan bastap Áleýmettik kodeks kúshine enip, birinshi toptaǵy múgedektigi bar adamdy kútimine alǵan qamqorshynyń kútim jasaý ýaqyty zeınetaqyny esepteýde eńbek ótiline sanalatyn boldy. Halyqtyń osal tobynan shyqqan balalar úshin qala syrty jáne mektep janyndaǵy lagerler qoljetimdi bolady. 2023 jyldyń qańtar-qazan aılary aralyǵynda jumysynan aıyrylǵan 172,3 myń adamǵa áleýmettik tólem úshin 37,8 mıllıard teńge bólindi. Bala kútimi boıynsha tólem berzimi 1,5 jylǵa uzartyldy. Munyń barlyǵy da halyq daǵdarsa, dolbarǵa eretinin túısingendikten qolǵa alyndy.
Bıylǵy jyly elimizde tótenshe oqıǵa, bir emes, birneshe adamnyń ǵumyryn qıǵan qasiretti jaǵdaı oryn aldy. Memleket basshysynyń uıǵarymymen qaıta qurylǵan Abaı oblysynda alapat órt ormandy qyzyl jalynǵa orady. О́kinishtisi Ýspen orman sharýashylyǵyndaǵy alapat órtti sóndirý kezinde «Semeı ormany» memlekettik orman tabıǵı rezervaty» RMM-niń 14 qyzmetkeri men traktor júrgizýshisiniń ǵumyry qıyldy.
Vetnamǵa resmı saparmen ushatyn kúni Prezıdent Q.Toqaev asa mańyzdy, memlekettiń múddesi talqyǵa túsetin sharýany halqynyń basyna tótennen tóngen oqıǵadan joǵary qoıǵan joq. 11-13 maýsymǵa josparlanǵan resmı sapar keıinge shegerilip, Memleket basshysy Abaı oblysyna bardy. Qaıǵydan qan jutqan, beıbit kúnde úıinen qyzmettik paryzyn óteýge attanyp, súıegi tabytpen oralǵan marqumdardyń týystaryna kóńil aıtyp, qaıǵysyna ortaqtasty. «Men qashanda sizder úshin jaýaptymyn. Memleket basshysy retinde bolǵan jaǵdaı úshin keshirim suraımyn. О́te aýyr jaǵdaı ekenin túsinemin. Asyraýshylaryńyzdy, otaǵasyn, eń jaqyn týystaryńyzdy joǵalttyńyzdar. О́kinishke qaraı, ómirde mundaı qaıǵyly jaıttar bolady. Muny aqtaıtyn eshqandaı sebep bolmaıdy», degen Memleket basshysy qaza tapqan azamattardyń otbasyna qarjylaı qoldaý, moraldyq kómek te kórsetiletinin aıtty. Tilsiz jaý jalmaǵan azamattardyń arasynda zeınet jasyna jetken, 20-ǵa endi ilikken kókórim jastar, orda buzar 30 jasty ortalaǵan, 40 pen 50-di endi eńsergen jandar ketti. Opat bolǵan er azamattardyń arasyndaǵy jalǵyz áıel adam, orman sharýashylyǵynyń basshysy Meıramgúl Jıenbaeva da qyzmettik mindetin atqarý úshin ajalǵa qarsy attanyp, qyzyl jalyn arasynan aman shyqqan joq.
Prezıdent qara jamylǵan otbasynyń týystarymen kezdeskende memleket árqashan qamqor bolatynyn aıtty. Qaıtys bolǵan azamattardyń balalaryn balabaqshaǵa jáne joǵary oqý ornynda tegin oqytý, zardap shekken ár otbasyǵa jeke járdemaqy taǵaıyndalatynyn da eskertti. Prezıdent janynan arnaıy qor qurý arqyly kómek kórsetiletinin jetkizdi.
Abaı oblysynyń ákimdigi Ýspen orman sharýashylyǵyndaǵy órtti sóndirýge attanyp, aman qaıtpaǵan azamattardyń otbasy músheleriniń sanyna qaraı Semeı qalasynan 2-3 bólmeli páter berdi. 2023 jyldyń 15 maýsymyndaǵy derek boıynsha qaza tapqan azamattardyń bank aldyndaǵy bereshek nesıe somasy 36,2 mıllıon teńge de tolyqtaı óteledi. «Qazaqstan halqyna» qoryndaǵy qarajat esebinen ár otbasyǵa 7 mıllıon teńgeden jáne kámelettik jasqa tolmaǵan ár bala úshin 2 mıllıon teńge materıaldyq kómek kórsetiledi. Osy maqsatta «Qazaqstan halqyna» qorynan 127 mıllıon teńge bólindi. Asyraýshysynan aıyrylǵan otbasy múshelerine memlekettik bıýdjetten aı saıyn járdemaqy tólenip keledi. Memlekettik saqtandyrý qory 18 jasqa deıingi balalarǵa, joǵary oqý ornynda kúndizgi bólimde oqıtyn stýdentterdiń oqýy aıaqtalǵansha, 23 jasqa deıingi jastarǵa aı saıyn áleýmettik tólem tóledi. Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan bir jolǵy járdemaqy, jalpy bilim berý qorynan mektep jasyndaǵy balalarǵa 500 myń teńge kóleminde materıaldyq kómek kórsetilip, jazǵy lagerge joldama berildi. Ujymdyq shartqa sáıkes jumys berýshiniń esebinen birjolǵy kómek kórsetilip, jalaqy mólsherine saı aı saıynǵy tólem kórsetiledi. «Qazaqstan Halyq banki» AQ ár otbasyǵa 3 mıllıon teńge materıaldyq járdem berdi. Oblys ákimdigi «Aq Ertis» QQ-men birlesip qaza tapqan azamattardyń otbasy múshelerine kómek kórsetý maqsatynda qaıyrymdylyqqa demeýshiler qarajatyn jınaý úshin arnaıy esepshot ashty.
Semeı qalasynyń Qaraǵaıly shaǵyn aýdanynan órt kezinde qaza tapqan 15 azamattyń otbasyna páter berildi. Árıne qazanyń ornyn, kelte qıylǵan adamnyń ǵumyryn eshteńe almastyra da, toltyra da almaıdy.
Qazan aıynyń sońynda elimizde taǵy da aza tutý kúni jarııalandy. Qaraǵandy oblysyna qaraıtyn Kostenko shahtasynda jarylys bolyp jer astyn úńgigen kenshilerdiń ómirine qaýip tóndi. О́mir men ólim arbasqan syn sátinde janyn shúberekke túıip eńbek etken 252 kenshi qyzmetine kirisken túngi aýysymda alapat jarylys oryn aldy. 206 adam jer ústine shyqqanymen 45 kenshi jarylys kezinde opat boldy. Memleket basshysy Qaraǵandy oblysyndaǵy shahtada oryn alǵan qaıǵyly oqıǵada qaza tapqan azamattardyń otbasyna kóńil aıtyp, apattyń mán jaıyn bilip, arnaıy sheshim qabyldaý úshin keldi.
«ArselorMıttal Temirtaý» aksıonerlik qoǵamynyń shahtasynda bolǵan apat saldarynan qaza tapqan jumysshylardyń otbasylary men jaqyndarynyń qaıǵysyna ortaqtasyp, kóńil aıtamyn. Zardap shekken azamattardyń tezirek saýyǵyp ketýine tilektestik bildiremin. Úkimetke jáne Qaraǵandy oblysynyń ákimine apat sebepterin anyqtaý úshin shuǵyl sharalar qabyldaýdy, qaıtys bolǵan jáne zardap shekken azamattardyń otbasyna tıisti kómek kórsetýdi tapsyrdym», dedi Memleket basshysy.
Oqıǵanyń mán-jaıyn anyqtaý úshin arnaıy komıssııa qurýǵa pármen berdi. Qaza tapqan azamattardyń jaqyndaryna qaıǵyra kóńil aıtyp, zardap shekkenderdiń saýyǵyp ketýine tileýlestik bildirdi. «ArselorMıttalTemirtaý» kompanııasymen ınvestısııalyq yntymaqtastyqty shuǵyl toqtatýdy Úkimetke tapsyrdy. Shahtadan shyqqan órt faktisimen Qylmystyq Kodekstiń 277-babynyń 3-bóligi «Taý-ken nemese qurylys jumystaryn júrgizý kezinde qaýipsizdik qaǵıdalaryn buzý» baby boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý jumystary bastaldy. Prezıdenttiń tapsyrmasymen qurylǵan Úkimettik komıssııa apattyń sebepterin tergep, onyń saldaryn joıýǵa mindetteldi.
Konstıtýsııanyń 1-babynda «Qazaqstan Respýblıkasy ózin demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqtyrady, onyń eń qymbat qazynasy - adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary» dep taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Demek, árbir azamattyń ǵumyrynan qymbat, qundy eshteńe joq.
