Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Otbasylyq zorlyq-zombylyqty qylmys sanatyna jatqyzý máselesi qoǵamda kópten talqylanyp júr. Quqyq qorǵaý organdary bul usynystyń durys ekenine kúmánmen qaraıdy. Sebebi mundaı turmystyq jaǵdaılardy anyqtaý ońaı emes, ıaǵnı osyndaı oqıǵalardy tergep-tekserý qıynǵa soǵady. Bul sózdiń de jany bar. Biraq qalaı desek te, otbasylyq zorlyq-zombylyqqa kóz juma qaraýǵa bolmaıdy.
Otbasynda oıran salatyndar jazaǵa tartylmasa, olar odan beter basynyp ketedi. Al japa shekkender múldem qorǵaýsyz qalady. Mundaı áreketter úshin jazany kúsheıtetin kez keldi dep sanaımyn. Zardap shekken jandar eldiń sózinen nemese bireýdiń qysym jasaýynan qoryqpaýy qajet. Sondyqtan polısııa qyzmetkerleri olarmen óte muqııat jumys júrgizip, tıisti sharalar qoldanýy kerek», dedi Prezıdent halyqqa Joldaýynda.
Alaıda keıingi ýaqytta elimizdiń ár túkpirinde bolyp jatqan kórer kóz turmaq, estir qulaqqa aýyr tıetin otbasyndaǵy qylmystyq oqıǵalar jıilep bara jatqany qynjyltady. Bárin tizbelep jatpaı-aq bir ǵana eks-mınıstr Qýandyq Bıshimbaevtyń áıelin asqan qatygezdikpen óltirgenin aıtsaq ta jetkilikti. Qoǵamda dúrbeleń týǵyzǵan osynaý aty shýly oqıǵa turmystyq zorlyq-zombylyqqa esh ýaqytta beıjaı qaraýǵa bolmaıtynyn taǵy bir ret dáleldep otyr.
Sol oraıda jaqynda Abaı oblysy qoǵamdyq damý basqarmasynyń tapsyrysymen, sondaı-aq «Januıa ortalyǵy» QQ-nyń uıymdastyrýymen 25 qarasha-10 jeltoqsan aralyǵyndaǵy jyl saıynǵy «Áıelderge qatysty zorlyq-zombylyqqa qarsy 16 kún» halyqaralyq aksııasy aıasynda eki kúndik semınar-trenıng ótti. Semeı qalasyndaǵy oblystyq Abaı atyndaǵy kitaphanada ótken mańyzdy basqosýǵa BUU turmystyq zorlyq-zombylyq jáne genderlik suraqtar boıynsha ulttyq keńesshi Saǵadat Sabıtova, qoǵamdyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary Arman Jemagýlov, Abaı oblysy polısııa departamenti jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Baýyrjan Sadaqbaev, jergilikti polısııa qyzmetkerleri, jergilikti qala, aýdan ákimdikteriniń janyndaǵy áıelder isteri jáne otbasy-demografııalyq saıasat jónindegi komıssııalarynyń hatshylary qatysty.
Qoǵamdyq damý basqarmasy basshysynyń orynbasary A.Jemagýlov turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy uıymdastyrylatyn ár is-shara keleshek urpaqtyń qaýipsizdiginiń negizgi kózi bolyp sanalatyndyǵyn atap óte kelip: «Búgingi semınar-trenıngte qala, aýdan aýmaǵyndaǵy turmystyq zorlyq-zombylyqqa qatysty túıtkildi máseleler kóterilip, sheshim tabatynyna senimim mol. Osy maqsatta 40 jyldyq tájirıbesi bar arnaıy maman sizderge tanymdyq tájirıbesimen bólisetin bolady. Adam taǵdyry otbasylyq ómirmen tyǵyz baılanysty bolǵandyqtan, genderlik teńdikti qalyptastyrý úshin otbasy máselesine basymdyq berýimiz abzal», dedi.
«Januıa ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń basshysy Janna Jıbraevanyń aıtýynsha, jıyn barysynda balalarmen jáne abıýzerlermen tikeleı jumys isteıtin qyzmetkerler jańa daǵdylarǵa ıe bolatyny sózsiz. Sondaı-aq ortalyq basshysy bul bastamaǵa memlekettik qurylymdar men qoǵamdyq uıymdardyń qoldaýy erekshe ekenine óz rızashylyǵyn bildirdi. Aldaǵy ýaqytta áleýmettik mańyzy bar máseleni sheshý jumystary jalǵasyn tappaq.
«Otan otbasynan bastalady», «Otbasy – shaǵyn memleket» degen tamasha máteldi kúndelikti aıtyp júrsek te, maǵynasyn árdaıym qaperimizde saqtaı bermeımiz. Eger salmaǵyn sezinip, oǵan jaýapkershilikpen qarap júrgen bolsaq, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý túrli saladaǵy mamandardyń oı talqysyna túspes edi. О́ıtkeni shańyraqty shaıqaltatyn sebepter bir otbasyna ǵana áser etip qoımaı, jalpy qoǵamnyń turaqtylyǵyna da kóleńke túsirip, jurtshylyqty alańdata bastady.
Semeı qalasy garnızondyq ofıserler úıinde ótken «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerı qyzmetkerleriniń otbasy múshelerimen jumysty uıymdastyrý qyzmeti uıytqy bolǵan jıyndaǵy taqyryp ta biz talqylap otyrǵan máselege arnaldy. Bul sharaǵa áskerı bólimder men mektep psıhologteri, sondaı-aq ýchaskelik polısııa ınspektory men kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi ınspektory qatysty. Al О́skemen, Aıagóz, Pavlodar, Úsharal garnızondary onlaın júıesi boıynsha pikir almasty.
Basqosýdy ashqan «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerı qyzmetkerleriniń otbasy múshelerimen jumysty uıymdastyrý qyzmetiniń jetekshisi Aqmaral Ahmetjanova Memleket basshysy Q.Toqaevtyń halyqqa Joldaýynda otbasylyq zorlyq-zombylyq týraly basa aıtylǵanyn, áskerı qyzmetshilerdiń otbasylarynda mundaı másele múlde oryn almaýǵa tıistigin atap ótti.
– Jıynnyń maqsaty – kámeletke tolmaǵan balalary bar áskerı qyzmetshilerdi baqylaýǵa alý máselelerin talqylaý jáne ony júzege asyrýǵa quqyly memlekettik organdarmen keler jylǵa birlesip atqaratyn is-sharalar josparyn qurý. Taǵy bir tolǵaqty másele – otbasyndaǵy, qoǵamdaǵy jáne mekteptegi zorlyq-zombylyq retinde baǵalanatyn is-áreketterdiń túrlerin áskerı qyzmetshilerdiń balalary oqıtyn mekteptiń psıhologteri, kámelet jasqa tolmaǵan balalar ınspektorlary jáne ýchaskelik polısııa qyzmetkerlerimen birlese talqylap, ári qaraı ózara is-sharalar uıymdastyramyz, – dedi A.Ahmetjanova.
Basqosýda sóz alǵan Áýezov polısııa bóliminiń ýchaskelik polısııa ınspektory, polısııa maıory Janarbek Mandıev bala tárbıesinde nazardan eshteńeni tys qaldyrýǵa bolmaıtynyn, sondyqtan ata-anamen birlese otyryp bala múddesi úshin qyzmet etý kerek ekenin atap ótti. Onyń sózinshe, balanyń quqyǵyn qorǵaý, zorlyq-zombylyqqa jol bermeý, onyń aldyn alý, qatygezdikke jol bermeý júıeli ári turaqty júrgizilýi kerek.
– Zorlyq-zombylyqqa dýshar bolǵan bala qoǵamda óziniń is-áreketimen, minezimen erekshelenedi. Tárbıe otbasynan bastalýy kerek. Otbasyndaǵy ata-ananyń zorlyq-zombylyǵyn, urys-keristi, tóbelesti kórip psıhologııalyq, fızıkalyq qatygezdikke ushyrap ósken bala únemi ashý-yza men agressııada júredi. Birlese jumys jasaý arqyly osynyń barlyǵynyń aldyn alýǵa bolady, – deıdi J.Mandıev.
Al kámeletke tolmaǵandar isteri jónindegi ınspektor, polısııa aǵa leıtenanty Nurǵısa Bektasovtyń aıtýynsha, otbasynda ata-ananyń súıispenshiligin az kórgendikten, balalar ózine degen senimin joǵaltyp, álimjettikke tap bolyp jatady. Bala ata-ana qamqorlyǵyn, meıirimin, súıispenshiligin jaqsy sezinip ósse, ózin kez kelgen ortada ustaı alady.
Semeı qalasyndaǵy №49 jalpy orta bilim beretin mekteptiń psıhologi Aıdana Ramazanovanyń oıynsha, ata-analarǵa balalardyń mektep psıhologine qaralýynan qorqýdyń jóni joq. Kerisinshe, psıholog mamandar arqyly oqýshylardyń máselelerin sheshýge jol ashylady, mektepte bolatyn oqýshylar arasyndaǵy álimjettiktiń aldyn alýǵa da oń áserin tıgizedi.
– Býllıng – qorqytý, bireýdi kemsitý, namysyna tıetin sózder aıtý, bul – jalpylama alǵanda, bir adamnyń ekinshi adamǵa kúsh kórsetýi. Senimsiz, álsiz, áljýaz, óz oıyn aıta almaǵan jaǵdaıda balany basqalar basynyp ketýi múmkin. Sol sebepti ata-ana balaǵa jaqsy tárbıe berip, jan-jaqty qamqorlyq aıasynda ósirse, bala kez kelgen jaǵdaıdan ózin alyp shyǵa alady, – deıdi bilikti ustaz A.Ramazanova.
Túıindeı aıtqanda, taqyrybymyzǵa sebep bolǵan máseleni qoǵamdyq ortalarda jıi, keńinen talqylap, mańyzdy sharalardy turaqty ótkizip otyrsaq, beleń alyp bara jatqan otbasyndaǵy olqylyqtardyń aldyn alarymyz sózsiz.
Abaı oblysy
