Ekonomıka • 28 Qarasha, 2023

Ertis óńiriniń ekonomıkasy órkendeı bermek

153 ret
kórsetildi
9 mın
oqý úshin

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken baspasóz máslıhatynda Pavlodar oblysynyń ákimi Asaıyn Baıhanov Prezıdent Joldaýyn iske asyrý aıasyndaǵy óńirdiń basty jetistikteri men áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly baıandady. Sóıtip, BAQ ókilderin qyzyqtyrǵan suraqtarǵa jaýap berdi.

Ertis óńiriniń ekonomıkasy órkendeı bermek

Daýyldyń zııany

Atalǵan óńirde barlyq ne­gizgi áleýmettik-ekono­mı­kalyq kór­set­kishter boıynsha oń dı­na­mıkaǵa qol jetkizilgen. Pav­lodar oblysy elimizdegi búkil elektr energııasynyń 42,5%-yn jáne kómirdiń 60%-ǵa jýyǵyn óndi­retini málim. Indýstrııaldy aı­maq­tyń qýat-qarymyn osydan-aq kórýge bolady.

«Oblystyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý josparlary ulttyq jáne óńirlik stra­te­gııalarǵa, Memleket basshy­sy­nyń Joldaýyna sáıkes júzege asyrylyp jatyr. Desek te, áýeli 18-19 qarashada oblys aýma­ǵynda 37 m/s ekpinmen tir­kelgen daýyldy jeldiń zardaby jóninde aıtyp ótkendi jón sanadym. О́ńirdiń 3 qalasy men 6 aýdanynda 83 áleýmettik nysan, 63 kóppáterli jáne 84 jeke turǵyn úı zardap shekti. Baıanaýyl, Pavlodar, Shar­baqty, Maı, Ýspen, Aqqýly aýdandarynda 61 mektep, 10 aýrýhana, 9 mádenıet úıi jáne 3 sport kesheni túrli ahýalda búlindi, buzyldy. Sondyqtan tabıǵı sıpattaǵy jergilikti aýqymdaǵy «Tótenshe jaǵdaı» jarııalandy. Keltirilgen zaqym men shekken zııandy baǵalaý júrgizildi. Búlingen nysandardy qalpyna keltirý jumystaryn jyldyń 5 jeltoqsanyna deıin aıaqtaý josparlanǵan», dedi A.Baıhanov.

Este bolsa elektrmen jab­dyq­taý jelilerinde 246 avarııa­lyq ajyratý men 100-den asa za­qymdaný saldarynan 117 aýyl­dyq eldi meken jaryqsyz qal­ǵan edi. Áıtse de birinshi kúni jaryq 99 aýylǵa berildi, qal­ǵan tıisti jumystar jedel atqa­rylyp bolǵan soń 22 qara­shada elektrmen jabdyqtaý toly­ǵy­men qal­pyna keltirildi.

 

Investısııa ákelgen ıgilik

Tartylǵan ınvestısııalar kóle­mi ótken jyldyń osy keze­ńimen salystyrǵanda 28,2%-ǵa ósip, 730,1 mlrd teńgeni qurady. Onyń 85%-y – jeke ınvestısııalar. Onda 32 jobany iske asyrýǵa jáne 1 500-ge jýyq jumys ornyn ashýǵa múmkindik berdi. Áli jyl sońyna deıin 800-ge jýyq jańa jumys ornymen qamtamasyz etetin 291 mlrd teńgege 20 jobany iske qosý jos­parda bar.

«Strategııalyq mańyzdy jo­ba­lardyń qatarynda kelesi jyl­dyń birinshi jartysynda iske qosý josparlanyp otyr­ǵan Ekibastuz mańyndaǵy fer­ro­qorytpa zaýytynyń qury­ly­sy tur. Bul zaýyt Qazaq­stanǵa Qytaıdan keıin (240 myń tonna) ferroqorytpalardyń iri óndirýshisi bolýǵa múmkindik beredi. Jalpy, óńirlik bıliktiń jumysynda 9,7 myń jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 2,1 trln teńge somasyna 127 ınvestısııalyq joba bar», dedi oblys ákimi.

Aımaq eldegi 5 kóshbasshy oblystyń qatarynda turǵanmen, ókindiretin tustary da joq emes. Abaılap aıtqanda, atmosferany lastaý boıynsha da Kereký óńiri aımaqtar arasynda aldyńǵy lekte ekeni jasyryn emes. Osy oraıda oblysta keshendi ekologııalyq sheshimderge birtindep kóshý jumystary nyqtap júrgizilip jatyr. Osy jyldyń 9 aıynda bul kórsetkish 2,6%-ǵa nemese 13,2 myń tonnaǵa azaıypty.

 

Sharýanyń máselesi sheshilgen

О́ńirde aýyl sharýashylyǵy qarqyndy damyp keledi. Egistik alqaby 1,650 myń ga qurady, bul ótken jylǵy deńgeıden 80 myń ga artyq. Oblys fer­mer­le­ri úshin aǵymdaǵy maý­sym ońaı bolǵan joq. Aýa raıy­nyń qolaısyzdyǵy keri áserin tı­gizdi.

«Osyǵan baılanysty fer­mer­­lerdi qoldaý jáne qur­ǵaq­shy­lyqtyń saldaryn azaıtý úshin barlyq qajetti shara qabyl­dandy. Birinshi – jergilikti bıýd­jet­ten fermerlerdiń jem­shóp daıyndaýǵa jumsaǵan shy­ǵyndarynyń qunyn arzandatý úshin 3 mlrd teńge bólindi. Bul memlekettik kómekti 1,5 myń­nan asa fermer aldy. Ekinshi – shóp shabý úshin arzandatylǵan dızel otynynyń kólemi 4-ten 10 myń tonnaǵa deıin kóbeıdi. Arzan baǵa – 232 teńge, bul dızeldiń naryqtyq qunynan 21%-ǵa tómen. Úshinshi – shóp da­ıyndaý úshin memlekettik orman qory jerlerinen aýdany 25 myń gektardan asatyn qosymsha shabyndyq alqaptar bólindi. Bul shamamen 20 myń tonna shóp daıyndaýǵa múmkindik berdi. Tórtinshi –  «Pavlodar» ÁKK janynan maldy qolda ustaıtyn kezeńde halyqqa satý úshin 5 myń tonna kóleminde jemdik astyqty turaqtandyrý qory quryldy. Besinshi – Úkimettiń qoldaýymen respýblıkalyq bıýdjetten ın­ves­tısııalyq shyǵyndardy, tuqymdardy, pestısıdterdi, tyńaıtqyshtardy, mal sharýa­shylyǵy boıynsha asyl tu­qymdy jáne seleksııalyq ju­mys­tardy sýbsıdııalaýǵa 6,8 mlrd teńge bólindi», dedi óńir basshysy.

 

Áleýmettiń ál-aýqaty kóterildi

Oblysta «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda isin jańadan bastaǵan kásipkerler 1,5 mlrd teńgege 192 shaǵyn nesıe alyp, 350 jańa jumys orny ashyl­ǵan.

«О́ńirdiń agrarlyq bızne­sin ártaraptandyrý bizge áleý­mettik mańyzy bar azyq-tú­lik taýarlarynyń baǵasyn ba­qy­laýǵa kómektesedi. Azyq-túlik taýarlarynyń 19 pozı­sııa­syndaǵy 14-iniń baǵasy respýblıkalyq baǵadan tómen. Sondaı-aq jumyspen qamtý jáne jańa jumys oryndaryn ashý – basty mindetterimizdiń biri. Prezıdent ár 10 myń turǵynǵa jyl saıyn 100 jumys ornyn ashýdy mindettedi. Osy jyldyń 10 aıynda 26 533 adam jumys ornyn tapty. 63 kásiporyn 57 myń qyzmetkeriniń eńbekaqysyn kóterdi», dedi A.Baıhanov.

«Jaıly mektep» jobasymen Pavlodarda 1 200 jáne 600 oryndyq eki mekteptiń qurylysy bastalǵan.

«О́ńirdiń iri ónerkásiptik kompanııalarynyń qarajaty esebinen apatty mektepterdiń máselesi sheshildi. Bıyl Jele­zın aýdanynyń Moıseevka jáne Baıanaýyl aýdanynyń Qarajar aýyldarynda 2 jańa mektep salyndy. Úshinshi jańa mektep osy jyldyń sońyna qaraı Pavlodar aýdanynyń Sychevka aýylynda ashylady. О́ńirde barlyǵy 6,5 mlrd teńgege 54 mektep jańartyldy. Shaǵyn aýyldardyń balalaryn tasymaldaý úshin 46 mektep avtobýsy satyp alyndy», dedi óńir basshysy.

Bıyl 20 densaýlyq saqtaý nysanyna kúrdeli jóndeý júr­gizilip, 400 birlik medı­sı­nalyq tehnıkalar men jabdyqtar satyp alynypty. Jańartylǵan 37 birlik sanıtarlyq kólik osy jylǵy jaraqtandyrý kór­setkishin 51%-dan 68%-ǵa deıin ulǵaıtqan. Sporttyq ınfraqurylymdy damytý, onyń barlyq halyq úshin qol­jetimdiligin arttyrý ju­mys­tary qarqyn alǵan. 6 dene shynyqtyrý-saýyqtyrý ke­sheni, jekpe-jek ortalyǵy salyndy, 198 sport alańy ornatyldy. 14 nysanda aǵym­da­ǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Oblys­tyń 3 qalasynda 22 mlrd teńgeden asa qarajatqa 128 km jylý jelileriniń qurylysy, qaıta qurý jáne aǵymdaǵy jón­­deý jumystary júrgizildi. «Aýyl – el besigi» jobasy bo­ıynsha 35 myń adam turatyn 26 aýyldyń ınfraqurylymy jańartyldy.

Oblys ákimi Ekibastuz qala­syn jylý berý maýsymyna daıyndaý máselesine jeke toq­taldy.

«Ekibastuz JEO-daǵy 10 qazandyq agregattyń altaýyna kúrdeli jóndeý jáne ekeýine aǵymdaǵy jóndeý júrgizildi. JEO shtattyq rejimde jumys istep tur jáne jylýdyń qa­jetti parametrlerin berip jatyr. Qalǵan eki qazandyq boıynsha jumystar aıaqtaldy. Osy aıdyń sońyna deıin iske qosý, baptaý jumystary júrgiziledi. JEO jóndeýge 17 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde bıýdjetten 8,5 mlrd jáne «OAEK» AQ qarajaty esebinen 8,5 mlrd. Bıyl Ekibastuz qalasynda JAO men «OAEK» AQ qarajaty esebinen 70 shaqyrymnan asa jylý jelileri jóndeldi. Búgingi tańda barlyq jumys aıaqtaldy. Qalanyń jylýmen jabdyqtaý jelilerin jóndeýge barlyǵy 5,1 mlrd teńge bólindi, onyń ishinde 2,1 mlrd teńge oblystyq bıýdjet qarajaty, al 3 mlrd teńgeni «EJE» JShS menshik ıeleri bóldi», dedi A.Baıhanov.

О́ńirde sýmen jabdyqtaý máselelerine kóp kóńil bóli­ne­di. 18,4 mlrd teńgege 60 jobany iske asyrý júrgizilip jatyr. Oblys qalalaryndaǵy kór­setkishti bıyl 97%-ǵa, aýyl­­darda 98,8%-ǵa deıin jet­kizý josparlanǵan. Al turǵyn úıdiń qoljetimdiligi men sapasy ózekti ári basym baǵyt­tar­dyń biri bolyp qala beredi. Áleýmettik turǵyn úıdiń kezegin azaıtý úshin qalalarda 1,551 páterli 14 kóp qabatty turǵyn úı salyndy. Buǵan qosa Pavlodar oblysynda jer­gilikti joldar jelisin damytý jónindegi memlekettiń basym mindetin eskere otyryp, 27 mlrd teńgege jalpy uzyndyǵy 692 km bolatyn eldi mekenderdiń avtokólik joldary men kóshelerin qaıta jańartý jáne jóndeý boıynsha 141 joba iske asyryldy.