Bala sheshender básekesi

Oqýshylardy kórkem sóıleý­ge baýlıtyn baıqaý jyl saıyn óri­­sin keńeıtip keledi. Rýhanı mu­ra­myzdy ulyqtaý maqsatynda uıym­d­astyrylǵan bıylǵy sóz do­dasyna elimizdiń 12 oblysy men 3 iri qalasynan (Almaty, Asta­na, Shymkent) jáne Nazarbaev zııat­kerlik mektebinen 24 oqýshy qa­tysty. Bala dilmarlar sharshy top aldynda jan-jaqty bilimi, aqyl-parasaty, oı ushqyrlyǵy men sóıleý sheberligin synnan ótki­zip, sarapqa saldy. Alǵash ret taqy­ryp saıys ústinde berilip, jas talap­kerlerdiń tapqyrlyǵy naqty ól­shem­men baǵalandy. Nátıjesinde, mun­daı joǵary deńgeıge jetý úshin zor izdenis, mol bilim, kóp táji­rı­beniń qajet ekeni ańǵaryldy. Sa­ıystan góri sabaq alýǵa beıim baı­qaýǵa kelgen jetekshiler men shákirt­terdiń túıgeni men jıǵany mol boldy.

Joba avtory Abaı atyndaǵy res­pýblıkalyq mektep-ınternat­tyń «Sheshendik sóz óneri» pániniń muǵalimi, jýrnalıst Jarqyn Sálen­uly jyl saıyn baıqaýdyń mazmuny artyp, qatysýshylardyń da deńgeıi ósip kele jatqanyn aıtady. Talǵar aýdandyq memlekettik tildi oqytý ortalyǵynyń dırektory Kámnur Tálimuly, Súleımen Demırel ýnı­versıtetiniń professory Bereke Jumaqaeva, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Abaı­taný jáne jańa dáýir ádebıeti bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri Aıdana Jumataeva qazylyq etken sa­ıysta qatysýshylar jerebe arqyly juptasyp, tańdalǵan ta­qy­ryptar boıynsha oı órbitti. Olar­dy baǵalaýda oı qısynyn saq­taı otyryp, jyldam ári saýatty pikir bildirý sóz tapqyrlyǵy, logı­kalyq júıelik, sóz kórkemdigi, til taza­lyǵy, taqyrypty asha bilýi syn­dy sharttar negizge alyndy.

Baıqaý nátıjesinde Respýblı­ka­lyq «Dilmar» sheshendik ónerdi damytý klýbynyń múshesi, «Aıagóz-dilmar» úıirmesiniń jetekshisi Álı Túrsálim bas júldeni jeńip aldy. Semeı qalasyndaǵy Nazarbaev zııat­kerlik mektebiniń shákirti Úmmi­gúlsim Jabaǵıeva I orynǵa ıe bolsa, júldeli II oryn Abaı atyn­daǵy RMMI oqýshysy Aıaýlym Japas pen Batys Qazaqstan oblysynan kelgen Bekarys Úmbetqalı­ǵa buıyrdy. Shymkenttik Janbo­lat Abdıhaı, Almaty oblysynyń túlegi Abaı Nubaraquly, aqtóbe­lik Ásııa Ońdasynqyzy, jambyl­dyq Aqbota Asqarqyzy qazy­lar sheshimimen III orynǵa laıyq dep tanyldy. Sondaı-aq Nuraı Shaı­qybekova (Pavlodar), Ásel Aýǵanbaı (Mańǵystaý), Aqerke Nurjanqyzy (Almaty oblysy), Áıgerim Qaırat (Abaı atyndaǵy RMMI) qatarly qatysýshylar arnaıy júldege ıe boldy. Júl­de­ger atanǵan jetkinshekter baı­qaý demeýshisi «KazAgroFeed» kom­panııa­sy tikken qarjylaı syı­lyq­tarǵa ıe boldy. Básekede baq sy­naǵan basqa da qatysýshylarǵa sertıfıkattar men kitaptar tartý etildi.

«Júıeli sóıleı alý – adamnyń tulǵa retinde qalyptasqanynyń bir belgisi. «Sózine qarap kisini al, kisige qarap sóz alma» degen ha­kim taǵylymy – buǵan dálel. Jal­py, sóıleý mádenıeti ómirdiń bar­lyq salasyn qamtıdy desek, so­nyń ishinde sheshen sóıleı alý – adam­nyń rýhanı bolmysy men taby­sy­nyń da kilti. Sebebi bárimiz qoǵam­da ómir súrip, kúnbe-kún kom­mýnıkasııaǵa túsetin jandarmyz. Júıeli sóıleı biletin adamnyń bilimi, kisini tyńdaı alýy, ózin-ózi ustaýy, qısyndy oı júıesi, sóz mádenıeti erekshelenip turady. О́kinishtisi, eki aýyz sózdiń basyn qurap, óz oıyn erkin jetkize alatyn jastardyń azaıyp kele jatqany jasyryn emes. Sebebi nede desek, bilim berý salasyndaǵy júıesiz reformalar men shatqaıaqtap tur­­ǵan til saıasatyna tirelemiz. Oǵan qosa tehnokrattyq zamanda Gý­tenberg óner tabysyn mise tut­paı, Sýkerberg álemine shuǵyl kó­­ship ketýimizdiń de saldary bar. Bilim­­gerlerimizdiń kórkem shy­ǵar­ma oqýdan shektelýi osyny baı­qatady. Bul baıqaýdyń bir­neshe maqsaty boldy. Aldymen tili­mizge janashyrlyq, sóz óneri­mizge qurmet, halqymyzda amanat bolyp kele jatqan rýhanı muramyzdy ulyqtaýǵa degen qul­shy­nys desek, sonymen qatar jas­­tarymyzdy damytýǵa, tulǵa bo­lyp qalyptasýyna yqpal etý dep túsingen oryndy. Baıqaýǵa qa­zy­lyq ete otyryp, qatysýshy­lar ta­ra­pynan biraz izdenistiń, tyń tal­pynystyń bolǵanyn ańǵardyq. «Jú­ıeli sóz qısyndy oıdan týady» deıdi. Sheshendik ónerde sóz ut­qyrlyǵy, oı qısyndylyǵy asa ma­­ńyzdy ári shubatpaı sózdi anyq dit­tegen nysanaǵa dóp túsire alý da she­berlik. «Kóp oılap, jaqsy sóıle, nus­qa bolsyn, qaıtarar jaýabyń da qysqa bolsyn» deıtin babamyz ár sózdiń qadirin bilýdi meńzeıdi. Baıqaý barysynda sóz dodasyn qol­ma-qol, taldap-tarazylap, ár­bir qa­tysýshynyń ár kezeńdegi sóz sap­tasyna ashyq pikir aıtyldy, ási­rese sóz qoldanystaryna, til ta­­za­­lyǵyna, kórkemdigine baǵa be­ri­­­lip otyrdy. О́z oraıynda qazy­lar tarapynan aıtylǵan syn-pi­kir qatysýshylarmen qosa tutas kó­rer­­menge de aıtarlyqtaı ónege-sa­baq boldy. Sóıleý áreketimen qa­­tar, tyńdarmanyn ıgerý, sahna má­de­nıe­ti degender de nazardan tys qal­mady. Mundaı is-sharalardyń jan­danýy, dástúrli dodaǵa aınalýy asa mańyzdy. О́z ultymyz­dyń ereksheligin aıshyqtap, ulttyq kody­myzdyń qunyn tanytýdyń bolashaq úshin qajettigi asa zor», deıdi dil­marlar dodasyna qazy­lyq etken pedagogıka ǵylymda­ry­nyń kandıdaty, Súleımen Demı­rel ýnıversıtetiniń professory Bereke Jumaqaeva.

ALMATY