Jolsapar barysynda osy qaladaǵy shaǵyn dúkenge soqqanbyz. Tabaldyryqtan attaǵan bette-aq janyńa sonshalyqty jaǵymdy nan ıisi burq ete qaldy. Sórege kóz salsaq, narttaı qyp-qyzyl bólkeler samsap tur eken. As atasynyń bireýin aldyq. Yp-ystyq. Baıaǵy bala kezimizdegideı shetinen úzip, dám tattyq. Dámdi eken.
– Sary maı ǵana jetispeı tur, – dedi atqosshymyz, – erterekte apam nandy peshten sýyryp ala salysymen sary maı jaǵyp jeýshi edik. Jaryqtyq, ystyqtaı úzseń kókaıazdanyp, pispeı qalady dep bajyldaıtyn. Tyńdaımyz ba, ystyq nandy saýsaǵymyzdy kúıdire soǵyp alatynbyz. Sodan beri dál osyndaı dámdi nandy kezdestirgen emespin.
Dámine súısingen soń samsaǵan bólkelerdiń syryna qanyǵýǵa umtyldyq. Sóıtsek, búginde ata-anasynyń abyroıly isin sátimen sabaqtap otyrǵan Rena Balakıshıqyzy óz isiniń shynaıy sheberi eken. Imandy kásip ata-anasynan qalǵan.
– Toqsanynshy jyldardyń orta sheninde ata-anam osy tóńirektegi óz isin dóńgeletken alǵashqy kásipkerlerdiń biri boldy. Ol tusta isker azamattardyń basym kópshiligi saýda-sattyqpen aınalysty ǵoı. Al meniń ata-anam nan pisirýdi qolǵa aldy. Adam aıtqysyz qıyn kez edi. Elektr qýaty jıi óship qalatyn. Sapaly un qasqaldaqtyń qanyndaı taptyrmaıdy. Halyq kóz baılanysymen kerosın sham jaǵyp otyratyn edi ǵoı. Tyǵyryqtan shyǵar jol izdegen bizdikiler syrtqy pishimi kádimgi kemege uqsaıtyn dáý pesh saldy. Basqa amal joq edi. Sol peshte nan pisiretin, birte-birte qarajattyń basy quralǵan soń qajetti jabdyqtar satyp ala bastady. Sóıtip, nanǵa qosa toqash ta pisiretin boldy. Áli esimde kúnine 2 myń danaǵa jýyq nan pisiretin, sapasyna aıryqsha mán berdi. Sodan ba eken, tutynýshylar da birte-birte kóbeıe bastady, – deıdi kásipkerdiń ózi.
Qazir seksenniń seńgirine aıaq basqan anasy ortaq bızneske bas-kóz bolyp, sharýaǵa aralasyp otyrady. Býhgalterlik esep-qısap, statıstıka, ózge de tolyp jatqan qaǵaz jumystaryn tap-tuınaqtaı etedi. Al negizgi mamandyǵy psıholog Rena Balakıshıqyzy Astana men Derjavınsk qalasynyń eki ortasynda shapqylaıdy da júredi. Sharýa yńǵaıy solaı. Anasy keıde ázildep bar jıǵan-tergeniń bir jáshikke syıyp ketedi-aý dep ázildep qoıady.
– Ákem Balakıshı Agabalaogly men anam Svetlana Grıgorevna bizdi kishkentaıymyzdan adal eńbekke tárbıeledi. Bálkim, sodan ba eken, aqbas tolqyndary aspanǵa atyp jatqan qaınaǵan tirshilikte aragidik kezdesip qalatyn qıyndyqtan qaımyǵyp kórgen emespiz, – deıdi keıipkerimiz.
Al kásipkerlik jolynda kese-kóldeneń túsip jatqan qıyndyq ataýly az emes eken. Aıtýyna qaraǵanda, qazir nan jáne nan ónimderin pisirýdiń kisi qyzyǵarlyqtaı paıdasy joq. Sebep – shaǵyn qalada dıirmenniń bolmaýy. Demek, qajetti un ózge óńirden tasymaldanady. Kólik shyǵyny qosylǵan soń ózindik qun sál de bolsa ósedi. Ras, keıde shyǵyndy jabýǵa ǵana jumys isteıdi. Taldap qarasańyz, bul óńirde unnyń baǵasy turaqty emes, únemi qymbattaý ústinde, oǵan jumysshylardyń jalaqysyn, salyq, ózge de shyǵyndardy qossańyz, taza paıda azaıa bermek. «Jyǵylǵanǵa – judyryq» demekshi, elektr qýatynyń tólemaqysy da qymbattap ketti.
Búginde naýbaıhana táýligine shamamen 500-600 dana nan ónimderin pisiredi. Pishini árqıly, 13 túrli ataýmen. Jazda naýbaıhanany kúrdeli jóndeýden ótkizip alypty, jylý júıesin tolyǵymen jańartqan, sý jelisin jańǵyrtqan. Aıtpaqshy, sýdy sehqa tikeleı ótkizip alypty. Endi burynǵy beınet azaıa bermek. Jóndeý jumystary júrgizilgen kezde naýbaıhana jumysyn toqtatýǵa týra kelgen.
– Sol kezde soǵylǵan qońyraýdy eseptep kórseńiz, – deıdi kásipker, – bir jaǵynan halyqqa keregimiz bar ekenin sezindik. Biz ashytqyly, ashytqysyz nan pisiremiz, nannyń quramynda bes túrli jarma bar. Gerkýles, qara bıdaı unynan pisiriletin nannyń qyr-syryn úırený úshin ádeıi Almatyǵa baryp oqý kýrstaryna qatysyp qaıttym. Qant dıabetimen aýyratyndardyń aǵzasyna paıdaly nandy da pisire bastadyq. Bul jańalyǵymyzǵa jurtshylyq razy.
Shaǵyn ujymda yntymaq kúshti. Barlyǵy da – aldynan jumys úrkip otyratyn isker adamdar. Máselen, Tatıana Resnık on jylǵa jýyq jumys isteıdi, Gýzel Voronsova ǵumyrynyń alty jylyn osy naýbaıhanaǵa arnaǵan. Al naýbaıhanashy Larısa Ajımova bolsa, 19 jyl boıy úzbeı osy naýbaıhananyń otymen kirip, kúlimen shyǵyp júr.
– О́z ujymyma óte rızamyn. Barlyǵy – óz isiniń shynaıy sheberleri. Qamyr ılep turyp onymen sóılesip, erkeletkenderin kórgende júregiń eljirep ketedi. Al sátsizdikke qatty ýaıymdaıdy, – deıdi Larısa Ajımova.
Buryn naýbaıhana jumysyn jazyp kórmeppiz. Sóıtsek, munda óz dástúri bar eken. Máselen, nan pisiretin peshtiń janynda sharýa jaıyn keńesip, qatty-qatty sóıleýge bolmaıtyn kórinedi. Naýbaıhanashylar ádette shetki bos bólmede ǵana sóılese alady. Al pesh janynda órikpip daýys kóterip jatsa, nan kóterilmeı qalýy múmkin. О́zderiniń aıtýyna qaraǵanda, kópshilik kóńilinen shyǵatyn, dámi til úıiretin nan pisirý – ıgilikti is ári óte qasıetti sharýa. Taǵy bir buryn-sońdy qulaǵymyz shalmaǵan sóz tirkesin estip, qaıran qaldyq. Olar «ottyń janynda nan pisiretin adam eshqashan tozaqqa túspeıdi», deıdi. Shynynda da ǵajap emes pe?!
Jolsapardan oralǵan soń qııan shetten ala kelgen narttaı qyzyl, dámi til úıiretin tátti nandy dastarqanǵa qoıyp, nemerelerge nan týraly áńgime aıttym. Tipti qoqymyna deıin jegizdim. Baıaǵyda apam nan qoqymyn terip jegen bala baı bolady deýshi edi. Álde uqyptylyqqa, qasıetti nandy qadirleı bilýdi úırensin degeni me eken. Meniki de kóńil túkpirinde jatqan, sarytap saǵynyshqa oranǵan eski elesti jańǵyrtý.
Aqmola oblysy,
Jarqaıyń aýdany
