Kollajdy jasaǵan –Záýresh Smaǵul, «EQ»
Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat qyzylsha aýrýynyń asqynyp bara jatqanyn habarlap otyr. Onyń aıtýynsha, qyzylsha álemniń 167 elinde 415 myńnan asa adamnan anyqtalypty. Bizde de jaǵdaı qalypty deýge kelmeıdi, aýrýdyń osy túri elimizdiń barlyq óńirinde tirkelgen. Elde qyzylshanyń 17 myńnan asa jaǵdaıy anyqtalǵanyn joǵaryda aıttyq. Onyń ishinde 14 465 jaǵdaı balalarda anyqtalsa, osy tizimdegi balalardyń 83%-y vaksına saldyrmaǵan. Balalardyń 60%-y ata-analarynyń bas tartýyna baılanysty vaksına almaǵan. Qalǵan balalar vaksına alatyn jasqa jetpegen nemese medısınalyq qarsy kórsetilimderi bar. Keıingi maǵlumat boıynsha qyzylshamen aýyrǵandar eń kóp Shymkent qalasynda – 3 016 jaǵdaı, Almaty qalasynda – 2 653 jaǵdaı, Jambyl oblysynda 2 370 jaǵdaı tirkelgen. Elimizde qyzylshamen aýyrǵan pasıentterge arnalǵan 3,5 myńnan asa oryn ashylǵan. Aýrýhanaǵa túsken balalardyń ishinde 30 bala jansaqtaý bólimshelerinde aýyr jaǵdaıda jatyr. Onyń ishinde jasqa tolmaǵan 15 bala bar.
Medısına mamandary qyzylsha aýrýynan saqtanýdyń birden-bir joly vaksına ekenin únemi eskertip, aıtyp otyrady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi de vaksınalaýǵa basymdyq beredi. Tarqatyp aıtar bolsaq, búginde qyzylshaǵa qarsy qosymsha jappaı ımmýndaýmen 94 myń bala qamtylǵan. Osy qatarda 18 jasqa deıingi buryn vaksına almaǵan 63,2 myń bala bar. Bul tıisti kontıngenttiń 50%-yn quraıdy. Infeksııa oshaqtarynda shuǵyl vaksınany 15,4 myńnan asa adam alǵan. Bıyl qosymsha ımmýndaý týraly qabyldanǵan sheshimderdi eskere otyryp, barlyǵy 770 myńnan asa bala vaksına saldyrǵan. A.Ǵınııat qyzylshaǵa qarsy vaksınanyń qosymsha 1,5 mln dozasy satyp alynǵanyn aıtty. Onyń 500 myń dozasy jetkizilse, jeltoqsan aıynda taǵy 1 mln doza keledi. Taǵy bir mańyzdy aqpardy aıtar bolsaq, vaksınadan bas tartatyndar kóbeıse, ólimge ákeletin kókjótel, dıfterııa, polıomıelıt, V gepatıti syndy ınfeksııalar órshýi múmkin eken. Sondyqtan is nasyrǵa shappaı turǵanda qyzylsha ınfeksııasyn der kezinde aýyzdyqtaǵan tıimdi.
Búginde Astanadaǵy ınfeksııalyq stasıonarlar da qyzylshaǵa qarsy kúsheıtilgen rejimde jumys isteýge kirisken. Maýsymdyq vırýstyq ınfeksııalarmen, onyń ishinde qyzylshamen syrqattanǵandardyń kóbeıýine baılanysty №3 kópsalaly qalalyq balalar aýrýhanasyna pasıentter jıirek qaıyrylatyn bolǵan. Aýrýhana 300 tósektik orynǵa arnalǵan bolsa, qazir tósektik oryn 557-ge jetken.
– Qyzylsha týraly aqparattarǵa qaramastan, ata-analar arasynda osy aýrýdyń qanshalyqty qaýipti ekenin túsinbeıtinder kezdesedi. Jeke senimine qaraı vaksınalaýdan bas tartatyndar da tabylady. Senimsiz faktilerge súıenedi. Aýrýdyń betin der kezinde qaıtarmasa, adam boıynda basqa da aýrýlardyń asqynýyna aparýy múmkin. Qyzylsha aýrýyn juqtyrǵan balada mıdyń isinýi, ókpeniń absessi paıda bolyp, bul onyń sańyraý bolyp qalýyna aparýy yqtımal, – deıdi atalǵan aýrýhananyń bólim meńgerýshisi Gúlmıra Nurtazına.
Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń aqparatyna zer salsaq, qalada qyzylsha boıynsha tósektik oryndardyń jalpy sanynyń júktemesi – 42 paıyz. Eresekter arasynda stasıonarlyq emdeýde 63 naýqas bar. Olardyń jaǵdaıy ortasha aýyr eken. Alaıda dárigerler qyzylsha juqtyrǵandardyń arasynda eresekter sırek kezdesetinin aıtady. Sala mamandary qyzylshanyń aldyn alý úshin balalar ekpeni qalanyń barlyq emhanasynan tegin ala alatynyn jetkizdi.
Qala turǵyny Nursáýle Názir qyzylsha aýrýy tarap jatqany týraly aqparatty estigenimen, vaksınalaýǵa asyqpaǵanyn aıtady.
– Kúndelikti tirshiliktiń qamymen júrip, áni-mine vaksına alamyz dep júrgende, ózimizdiń balalar da qyzylsha juqtyrdy. Úsh balamyzdyń ústi birinen keıin biri bórte bastady. Qaıbir jyldary elimizde qyzylshamen aýyrǵandar qaptap, keıin beti qaıtyp edi ǵoı. Týra sol sekildi aýrýdy balalar jeńil qabyldaıdy dep oılappyz. Áıtse de, balalardyń qyzýy kóterilip, syrqatpen biraz alysty. Árıne, ol ýaqytta úı jaǵdaıynda dárigerdiń nusqaýyn oryndadyq. Bala-shaǵamen qosa biz ábigerge tústik. Emhanaǵa baryp-kelip júrgende jasqa tolmaǵan náresteler de qyzylsha juqtyrady degendi estip, tańǵaldym. «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izde» degen dóp aıtylǵan sóz eken. Soǵan taǵy bir kóz jetti, – deıdi ol.
Qyzylsha – juqpaly arý. Aýa arqyly taraıdy. Qyzylsha juqtyrǵan adammen qatar turyp áńgimeleskende ekinshi adamnyń syrqattanýy ábden múmkin. Degenmen vırýs tez óledi. Ol turmystyq zattar, kıim-keshek arqyly juqpaıdy. Alǵashqy belgileri 3-5 kúnde baıqalady. Uıqyshyldyq pen tez sharshaý paıda bolady. Sosyn balanyń basy aýyryp, murnynan sý aǵyp, jótel qysýy múmkin. Qyzýy joǵarylaıtyn jaıttar da kezdesedi. Úı jaǵdaıynda qyzylshanyń alǵashqy belgilerin qánigi tumaý dep oılaıtyndar kóp. Osy kezeńde qyzylshanyń negizgi belgisi – tis túbinde, aýyz-qýysynda bórtpe paıda bolýy yqtımal. Eger baladan osyndaı belgiler baıqalsa, onda aýrýdy erte dıagnostıkalaýǵa, qajet bolsa, oqshaýlaý sharasyn júrgizýge múmkindik paıda bolady. Qyzylshanyń ekinshi kezeńinde bórtpeler anyq kórine bastaıdy. Bórtpe qulaqtyń artynda, bas terisinde paıda bolyp, moıynǵa, betke, keýdege taraıdy. Keıin ıyq, qol, arqaǵa ótedi. Sodan soń baryp bet bozaryp, saýsaqtarmen qosa aıaqqa da bórtpe taraıdy. Sondyqtan ata-analar baladan qyzylshanyń alǵashqy belgilerin baıqasa, dárigerge júgingeni abzalyraq.
Bıyl Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Kóliktegi sanıtarlyq-epıdemııalyq baqylaý departamentiniń baqylaýyndaǵy obektilerdiń qyzmetkerleri arasynda da qyzylsha juqtyrǵandar kóbeıgen. Búginde onda qyzylsha juqtyrǵan 121 adam anyqtalsa, byltyr naq osy mezgilde 1 adam ǵana tirkelgen. Sonyń ishinde temirjol kóligi qyzmetkerleri arasynda qyzylsha juqtyrý jaǵdaıynyń úles salmaǵy 78,4%-dy, áýe kóliginde 21,05%-dy qurapty. Kóliktegi sanıtarlyq-epıdemııalyq baqylaý departamentiniń basshysy Janar Ýrazalınanyń aıtýynsha, jolaýshylar arasynda syrqattanǵan 102 adam tirkelipti (temirjol kóligi – 50, áýe kóligi – 52). Kólik kásiporyndarynda jaǵdaıdy turaqtandyrý maqsatynda sanıtarlyq-epıdemııaǵa qarsy sanıtarlyq-profılaktıkalyq is-sharalar ýaqtyly júrgizilip jatyr eken. Osylaısha, syrqattanǵandarmen baılanysqan 3 475 adam anyqtalyp, turǵylyqty jeri boıynsha emdeý mekemelerine jiberilgen. Sonymen qatar naýqastardyń jumys oryndaryn dezınfeksııalaý sharalary júrgizilipti. Departament basshylyǵy da qyzylshadan qorǵaýdyń eń senimdi ádisi ýaqtyly vaksına alý ekenin aıtyp otyr.
Qyzylshamen aýyrǵan adamnyń tóńiregindegilerge aýrý juqtyrýy múmkin eń qaýipti mezgil bórtpe paıda bolǵanǵa deıingi jáne keıingi 4 kún eken. BUU derekteri boıynsha álemde 67 mıllıonnan asa bala pandemııaǵa jáne vaksınaǵa degen senimniń azaıýynan jáne basqa da birneshe faktorǵa baılanysty josparly ımmýndaýdy ótkizip alǵan. Munyń saldaryn álem elderinen, bizben qatar kórshi elderdegi ahýalǵa qarap bile bersek bolady.
