Jeńil ónerkásipke memlekettik kózqaras kerek

Úkimet nazaryndaǵy bul ón­diris memleket tarapynan to­lyq­­qandy qoldaý kóre almaı otyr­ǵany anyq. «QazIndustry qazaq­standyq ındýstrııa-eksport orta­lyǵy» AQ mamandary kıim jáne aıaqkıim naryǵyndaǵy jet­ki­zý­shiler qurylymynyń ózge­rýi el­degi ımportty, onyń ishinde elek­­trondy kommersııalyq arna­lar arqyly qarqyndy ilger­ile­tý­de­gi turǵan jaıt ekenin aıtady.

Elimizdegi toqyma jáne tigin fabrıkalary Qytaıdan ózge, kórshiles Ortalyq Azııa elderi arasynda básekege túse almaıtyny shıkizatty óńdeý deńgeıiniń tómen­diginen kórinedi. Bizdegi negi­zinen maqtamen aınalysatyn óńir – Túrkistan oblysy. Mundaǵy jınalǵan maqta shıki­za­tynyń tek 15%-y ǵana respýblı­ka­da tereń óńdeýge jiberilse, qal­ǵany óńdelmegen kúıinde О́zbek­stan, Reseı men Túrkııaǵa jóneltiledi. Keıin olar qosymsha quny bar daıyn ónim túrinde elimizge qaıtarady.

Atalǵan óńir aldaǵy ýaqytta ınves­tısııalyq jobalardy júze­ge­ asyrýdy josparlap otyr. De­gen­­men aımaqtaǵy maqtashylar men ózbek ınvestory arasyndaǵy kelisimshartqa qaraǵanda, bizdegi burynǵysynsha shıkizat bazasy retinde áreket etetin jobalarmen jumys júrgizip otyrǵanyn aıtýǵa bolady. О́zbekstannyń Global Textile Group toqyma kompanııasy bizdiń dıqandarymyzdy sapaly tuqymmen qamtamasyz etip, egin jınaǵan soń olardan maqta satyp alady. Ulttyq statıs­tıka bıýrosynyń resýrstar men ónimdi paıdalaný balansy jeńil ónerkásiptiń kóptegen baby bo­ıynsha ımportpen salystyrǵanda otandyq ónimniń úlesi óte tómen ekenin, máselen, keıbir qarapaıym toqyma buıymdarynyń ishindegi shulyqtar men kolgotkıler ózi­­miz­­de arzymaıtyn kólemde shy­­ǵa­­rylyp, naryqtyń 4,1%-yn­ ǵana (aqsha­laı túrde) qamtıtynyn bil­diredi. «Syrt kıim» sanatynda on aıda elde 107 mln-nan asa taýardyń 0,4%-y ǵana «Qazaqstanda jasalǵan» bren­di­men satylǵan. Al kilem naryǵynda jer­gi­likti óndirýshiler úlesi 26,1%-dy quraıdy.

EAEO kıim brendine úmitker Qyrǵyz­stannyń toqyma, kıim-keshek jáne aıaqkıim óndirisindegi tabys kózi aıtarlyqtaı az. Eldegi óndiris kólemi shamamen 10,5 mlrd somdy nemese 124,3 mln dol­lar­dy quraıdy. О́zbek­stannan aıyr­ma­shylyǵy – Qyr­ǵyz­stan­­da­ǵy óndiris pande­mııa­nyń birin­shi jylynda kúrt tómen­degen. Qyr­ǵyz­stannyń jeńil óner­kási­bi­niń ereksheligi – Qazaq­stan men Reseıden kelgen tapsyrys berý­shi­ler úshin kelisim­shart­taǵy tigin óndi­risin damytýǵa baǵyt­tap otyr­ǵan­dyǵynda.

Elimizdegi jeńil ónerkásip taýar­laryn óndirýshiler ótken jyly ónim kólemin 7,2%-ǵa ǵana ulǵaıtyp, jalpy somasy shamamen 178 mlrd teńgege nemese 386,5 mln dollarǵa jetken. Bıylǵy úsh toqsanda ónerkásipte óndirilgen ónim kólemi 139,6 mlrd teńgeni qurady. «QazIndustry qazaqstandyq ındýstrııa jáne eksport ortalyǵy» AQ óńdeý ónerkásibiniń bul segmenti jyl saıyn 25% óskeni, kilem óndirisindegi kórsetkishtiń 25,8 esege óskenimen baılanystyrady. Elimiz jeńil ónerkásibiniń óńdeýshi ónerkásiptegi úlesi – óte az, bar bolǵany 0,9%.

Bul rette О́zbekstanda toqyma óndirisiniń úlesi 13,7%, tigin ónerkásibiniń úlesi eldiń óńdeý ónerkásibiniń 3,8%-dy quraıdy. Eki eldegi jeńil ónerkásiptiń eko­no­mıkalyq damýynyń kóptegen para­metrindegi aıyrmashylyq asa joǵary dep otyr sala sarapshylary. Olardyń aıtýynsha, jeńil ónerkásipti memlekettik qoldaý sharalary da respýblıkalarda múldem salystyrýǵa kelmeıdi. О́zbekstanda prezıdenttik bı­lik aýysqannan keıin jeńil óner­kásiptiń damý vektory kúrt ózge­rip, bul sala basymdyqqa ıe bolǵan. О́zbekstan úkimet deń­­geıinde maqta shıkizatyn eksporttaýǵa tolyq tyıym salatyn baǵdarlamalar qabyldap, 2026 jylǵa qaraı bılik elden jip shyǵarýǵa tyıym salýda. Memleket syrtqy naryqqa da­ıyn ónimdi jetkizýdi ulǵaıtý úshin barynsha áreket jasaıdy. 2027 jyly toqyma jáne tigin eksportynyń kólemin 10 mlrd dollarǵa jetkizýdi mindettep otyrǵany bar. Shetelde memleket ózbek toqyma kompanııa­laryna da qoldaý kórsetedi. Olarǵa dúken nemese qoımalardy jalǵa alý aqysynyń 100%-yn tóleıdi. Fırmalar óz taýarlaryn Eýropaǵa, Túrkııaǵa, Amerıkaǵa, Koreıaǵa jáne Japonııaǵa jó­nelt­se, kólik shyǵyndarynyń 70%-y óte­lip otyr.

Elimizde memlekettik qol­daý azyraq. Elimizde eki salalyq odaq — «Jeńil ónerkásip kásip­oryn­dary» qaýymdastyǵy men «Qaz Textile Industry» jeńil óner­kásip kásipkerleriniń ulttyq qaýym­­dastyǵy jumys isteıdi. Uıym mamandary úkimet pen depý­­tat­tarǵa salany qoldaýdyń qo­symsha sharalaryn engizý týraly­ ótinish­termen júginse de, odan qaı­ran joqqa uqsaıdy.

«Qaz Textile Industry» basshysy Gúlmıra Ýahıtova: «Elimizdiń jeńil óner­ká­sip salasyndaǵy qazirgi ınves­tı­sııalyq saıa­saty ımporttyq ónim­derdiń basym­dyq­pen oryn alýyna múmkindik berip ja­tyr. Biz úkimetpen únemi baıla­ny­syp turamyz, qanshalyqty ótinish jasap, shaǵymdansaq ta ja­ýap retinde sózbuıdalyqqa salyn­ǵannan ózge tolyqqandy jaýap ala almaımyz. Otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaıtyn mem­le­kettik saıasat kerek. Sheneý­nik­­terdiń kinásinen bizde áli kúnge deıin tereń óńdep, daıyn ónimdi shy­ǵarýdyń biryńǵaı júıesi joq», deıdi.

Bıyl Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıs­triniń buıryǵymen jeńil óner­ká­sipti jandandyrý maq­sa­tynda ınves­tısııalyq jobalardy 3%-dyq syıaqy mólsherlemesinde qarjy­laı qoldaý tetigi qaras­ty­rylǵan edi. Mundaı ınves­tı­sııalyq jobalar pýlynda qazirdiń ózinde 60 kompanııa­ tirkelip otyr. Jarııalanǵan basqa yntalandyrýlarǵa arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń rezı­dent­teri úshin tartymdy salyq prefe­rensııalaryn jasaý jáne kompa­nııalardy tehnologııalyq jańar­týǵa jumsalatyn shyǵyn­dar­dy sýbsıdııalaý kiredi. Mundaı memlekettik retteý jumys isteı me, joq pa, bul 2024 jyldyń kókteminde jeńildetilgen nesıe berý týraly buıryqqa qol qoıylǵannan keıin bir jyldan soń belgili bolary anyq.