KASE: 30 jyldyń jetistik tarıhy

– Alına О́temisqyzy, eger Bırjanyń damý kezeńderine kóz júgirtsek, KASE-niń qandaı tıimdi sheshimderi men is-áre­ketteri qor naryǵyna jáne tutastaı al­­ǵanda Qazaqstan ekonomıkasynyń da­mýyna oń yqpal etti?

– О́z damýynyń 30 jyly ishinde KASE zamanaýı ekonomıkanyń kez kelgen mindetin sheshýge múmkindik beretin, satyly ıntegrasııalanǵan platformasy bar ámbebap bırjaǵa aınaldy. Platforma saýda alańyn, KASE klırıng ortalyǵyn barlyq naryqtaǵy Ortalyq kontragenttiń fýnksııalarymen biriktiredi. Ol mámileler boıynsha esep aıy­rysýdy aıaqtaýdyń kepili retinde qyzmet etedi. Bırja Qazaq­stan­nyń aqsha naryǵynyń negizgi táýekelsiz benchmarki – TONIA ındıkatoryn esepteý operatory bolyp sanalady. Al KASE ındeksi – ulttyq qor naryǵynyń negizgi ındıkatory.

KASE qyzmetiniń negizgi baǵyttary – baǵaly qaǵazdar naryǵy, aqsha jáne valıýta naryqtary, derıvatıvter naryǵy. Osy arqyly Bırja óziniń ártúrli kezeńderinde qarjy quraldary men qyzmetteriniń ár­túrli synyptary suranysqa ıe bolyp otyrǵan ekonomıkalyq sıkldiń barlyq aýyt­qýynan ornyqty túrde ótip keledi.

Biz ártaraptandyrylǵan ónimder jeli­sin usynamyz. Oǵan KASE Global ala­ńyn­daǵy jergilikti jáne halyqaralyq aksııalar, oblıgasııalar, týyndy qarjy quraldary, memlekettik baǵaly qaǵazdar, ınvestısııalyq qorlar, sheteldik aksııalar, valıýtalyq, merzimdi jáne aqshalaı naryqtardyń quraldary kiredi. KASE standartty bırjalyq servıster men eskirgen praktıkalar aıasynan tys sıfrlyq sheshimderdi júıeli túrde damytyp otyr.

Sheteldik ınvestorlar naryǵyna qol jet­kizýdi jeńildetý úshin Bırja saýda-sattyq pen esep aıyrysýdyń, repo nary­ǵy­nyń jáne T+2 tolyqqandy rejiminiń zamanaýı ınfraqurylymyn usynady. KASE bırjalyq naryqtarda aqshalaı esep aıyrysýdy júzege asyrý úshin ózi­niń korrespondenttik jelisine ıe. Bırja platformasy qazaqstandyq kapıtal na­ry­ǵy týraly negizgi aqparat kózi bola otyryp, halyqaralyq bırjalyq qaýym­das­tyqtardyń qyzmetine qatysý ese­binen ınvestorlardyń geografııasyn keńeıtýge múmkindik beredi.

KASE alańy Qazaqstannyń FTSE, MSCI jáne S&P jahandyq naryqtyq reıtıngterinde kórinýi kezinde eskeriledi. Otandyq qor naryǵyn damytý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyrýdyń jáne KASE kúsh-jigeriniń nátıjesinde qazaq­stan­dyq qor naryǵy 2017 jyldan bastap MSCI, FTSE jáne S&P ındeksteriniń halyqaralyq qyzmetterimen «Frontier Markets» retinde jiktelip otyr. KASE sapalyq parametrleri boıynsha Emerging market talaptaryna tolyq sáıkes keledi.

Osy jyldar ishinde bırjada «QazTransOıl» AQ, «Ksell» AQ, «KEGOC» AQ, «QazMunaıGaz Barlaý О́ndirý» AQ sııaqty iri kompanııalardyń birqatar IPO-sy tabysty ótkizildi. 2022 jylǵy jeltoqsanda «QazMunaıGaz» UK» AQ IPO-synyń qorytyndysy boıynsha KASE saýda júıesinde 137,5 mlrd teńgeniń jaı aksııalary ornalastyryldy, bul ınvestorlardyń qanaǵattandyrylǵan ótinimderiniń jalpy kóleminiń 89%-yn qurady. 2023 jyly «KEGOC» AQ SPO-sy nátıjesinde KASE alańynda 18,7 mlrd teńge tartyldy, bul ornalastyrymnyń jalpy kóleminiń
82,4%-yn qurady.

– Bırja 2022-2024 jyldarǵa arnal­ǵan damý strategııasyn iske asyryp jatyr. Taıaý bolashaqqa qandaı maqsattar qoıy­lyp otyr?

– «Ulttyq tólem korporasııasy» AQ-men birlesip, Bırja sıfrlyq teńgemen esep aıyrysatyn blokcheın tehnologııa­sy negizinde tokendelgen baǵaly qaǵaz­dar­dy shyǵarý boıynsha qanatqaqty jobany ázirlep jatyr. Dástúrli baǵaly qaǵazdarmen salystyrǵanda sıfrlyq baǵaly qaǵazdar shyǵarýdyń artyqshylyǵy – rásimder men deldaldardy qysqartý arqyly olardy shyǵarýdy jeńildetý, jedel­detý jáne arzandatý, sondaı-aq mámi­leler boıynsha esep aıyrysýlar men tran­zaksııalardy júrgizýdiń joǵary jyl­dam­dyǵy, derekterdi saqtaý qaýip­siz­di­giniń eń joǵary deńgeıi.

2024 jyly bırjanyń 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan damý strategııasyn ázirleýge kirisý josparlanyp otyr. Qu­jat­ta mynadaı jańa trendter eskeriledi: qor naryǵyndaǵy bólshek ınvestorlardyń róli men sanynyń ósýi; sıfrlyq aktıvter mańyzynyń arta túsýi jáne qar­jy naryqtaryn sıfrlandyrý; kapıtal na­ryǵyndaǵy ekojúıeler men ESG fak­tor­la­rynyń damýy; óńirlik ekspansııa jáne ortalyq kontragentterdiń artyp kele jat­qan róli; kórshiles naryqtarǵa kór­setiletin qyzmetterdi keńeıtý múmkin­dik­terin ashý.

Esterińizge sala keteıin, elimiz 2060 jylǵa deıin Qazaqstannyń kómirtegi beı­taraptyǵyna qol jetkizý strategııasyn jáne Ekologııalyq kodeksti qabyl­daǵan edi. Sondyqtan KASE ornyqty damý qaǵıdattaryn ilgeriletý jónindegi keshendi jumysty jalǵastyrady. Onyń ishinde ESG oblıgasııalaryn shyǵarý ınfra­qu­ry­lymyn jetildirý, jańa ESG qarjy ónimderin engizý, ornyqty damý týraly aqparatty ashý standarttaryn damytý, keńinen aǵartý jumysyn júrgizý bar.

Bırja Qazaqstannyń qarjy júıesi men ekonomıkasynyń mańyzdy qurylymdyq elementi retinde korporatıvtik basqarý deńgeıin arttyrý, basqarý eseptiligin je­til­dirý, jobalardy olardyń marjınal­dy­lyǵyn eskere otyryp baǵalaýdyń jańa tásilderin qoldaný, sondaı-aq dıvıdendtik saıasatqa jańa tásilderdi engizý jónindegi jumysty jalǵastyrady. Bul KASE-niń ornyqty damýyna jáne ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa, strategııalyq jáne básekelestik artyqshylyqtaryn kú­sheı­týge septesedi.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Káribaı MUSYRMAN,

«Egemen Qazaqstan»