Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«KazRoadLab» jobasy qatysýshylardyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Bul ınnovasııalyq júıeni Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy synaq zerthanasynyń jumysyn avtomattandyrý jáne sıfrlandyrý úshin jasaǵan. Bul jol-qurylys materıaldarynyń zerthanalyq synaqtarynyń nátıjesin elektrondy formatta kórsetýge múmkindik beredi.
Qazirgi tańda atalǵan ulttyq ortalyq barlyq salany avtomattandyrýdy keshendi túrde júrgizip jatyr. Zerthanashylarda qalam, dápter, jýrnal ornyna planshet paıdalanylady. Bıtým, kern jáne basqa jol qurylys materıaldaryn synaý nátıjesiniń derekteri «KazRoadLab» elektrondyq bazasyna engizilgen. Barlyq synaq esebi osy derekqorda saqtalady eken. Júıeniń artyqshylyǵy, test nátıjesine adamı faktor yqpalyn boldyrmaý men sybaılas jemqorlyq táýekelin múlde azaıtý ekeni málim.
Aıtpaǵymyz – halyqaralyq kórmede Kólik mınıstrliginiń «Jol aktıvteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK sıfrlandyrý jobalary nazarǵa usynyldy. Olardyń qatarynda zerthana qyzmetkerlerine jańa ádisterdi, tehnologııalardy meńgerýge kómektesetin, joldy zertteý jáne tehnıkalyq saraptama daǵdylaryn jetildiretin vırtýaldy trenajer bar.
«Álemde avtomobıl joldary salasyndaǵy vırtýaldy trenajerdiń balamasy joq. Bul – kompanııanyń noý-haýy. Jobanyń máni – qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý, joldyń, sondaı-aq materıal sapasyn jáne qaýipsizdik sharalaryn tekserý bilimderin synaý. Bul tásil qyzmetkerdiń kásibı deńgeıin jáne jol jumysynyń sapasyn arttyrady. Sondyqtan bolashaqta vırtýaldy trenajerdi paıdalanyp, jas mamandardy sertıfıkattaý ortalyǵyn uıymdastyrýdy josparlap otyrmyz», dedi Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy bas dırektorynyń orynbasary Arman Qaıyrbekov.
Is-sharaǵa О́zbekstannan kelgen Tashkent memlekettik kólik ýnıversıtetiniń professory Zýhrıtdın Ergashev te kórmeniń joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp otyrǵanyna tánti boldy. «Biz bul halyqaralyq is-sharaǵa birneshe jyldan beri qatysyp júrmiz. О́ıtkeni munda jańa tehnıkalar men tehnologııalardy kórip, tanysamyz. Tyń aqparattarmen qatar, óz bilimimizdi de tolyqtyryp, erteńgi kúni ol bilimdi ýnıversıtet stýdentterine jetkizemiz», dedi.
«Bul halyqaralyq kórme elimizdegi avtomobıl joldarynyń sapasyn jaqsartýǵa orasan zor úlesin qosyp jatyr deýge negiz bar. Kórmege óz ónimi men jańa tehnologııalaryn usynyp jatqan damyǵan elderdiń úzdik kompanııalary turaqty túrde qatysyp júr. Olarmen tanysyp, bilisken otandyq kásiporyndar biliktiligin arttyryp, tájirıbe almasyp, qajet jerinde olardyń tehnologııalaryn satyp alyp, jol salasynda jaqsy jetistikterge jetip jatqandary belgili. Mysaly, qazir bir degennen 8 metr asfaltty bir-aq tósep kete beretin tehnologııalar Eýropa kompanııalary tarapynan usynylyp jatyr. Mundaı ıgiliktiń kóp úlgisi osy kórmede samsap tur. Qajet dúnıeńdi al da, keregińe jarata ber», dedi «Qazaqstannyń avtojolaýshylar zańdy tulǵalar birlestigi» qaýymdastyǵynyń prezıdenti Baǵlan Baımaǵanbetov.
Bárine málim, jol qozǵalysy – qaýipsizdigi, jol-kólik oqıǵalarynan (JKO) bolatyn ólim-jitim jáne jaraqattaný máselesi – jahandyq problema. Álemde jyl saıyn jol apatynan 1,5 mıllıonǵa jýyq adam mert bolady, mıllıondaǵan adam múgedek bolyp qalady. Jol-kólik oqıǵalarynan bolatyn ólim-jitim – dúnıe júzinde jastar arasyndaǵy ólim-jitimniń basty sebepteriniń biri. Sondyqtan BUU turaqty damý maqsattarynyń biri retinde jol qozǵalysy qaýipsizdigin arttyrý týraly tarmaqtardy engizip, 2030 jylǵa qaraı ólim-jitim deńgeıin eki ese azaıtýdy maqsat etip qoıdy. Eýropalyq komıssııa jáne basqa da halyqaralyq uıymdar bul maqsattardy belsendi túrde qoldaıdy.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta eldegi jol-kólik oqıǵalary máselesine erekshe kóńil bólip, jaǵdaıdy jaqsartýdy basty mindet etip qoıyp otyr. Táýelsizdik alǵan jáne naryqtyq ekonomıkaǵa kóshken sátten bastap Qazaqstannyń avtomobıldenýi birneshe ese artty. «Batys Eýropa-Batys Qytaı», «Ortalyq-Soltústik», «Ortalyq-Ońtústik», «Ortalyq-Shyǵys», «Aqtaý-Beıneý» sııaqty aýqymdy ınfraqurylymdyq jobalar iske asyryldy. Alaıda ólim-jitim jaǵdaıy ózekti másele bolyp qala beredi. Qazaqstanda 1991-2021 jyldar aralyǵynda 460 myń JKO tirkelip, 87 myńnan asa adam qaza tapsa, 558 myńǵa jýyǵy ártúrli dárejede jaraqat aldy. JKO saldarynan elimizde jyl saıyn shamamen 2 jarym myń adam mert bolýda», dedi kórmede jasaǵan baıandamasynda Kólik mınıstrligi Avtojol komıtetiniń tóraǵasy Tólegen Abdýllın.
JKO saldarynyń adamı jáne gýmanıtarlyq tragedııasy týraly aıtpaǵanda, bul da orasan zor ekonomıkalyq zalal eken. Ol keıingi 7 jylda shamamen 15,4 mlrd dollarǵa baǵalanypty. Nátıjelerge qol jetkizý úshin kóptegen faktor mańyzdy, olardyń negizgileri – saıası erik, adamı áleýet jáne qoǵamnyń máseleni túsinýi. Qaýipsizdikti arttyrý úshin aldyn alý sharalary qabyldanyp jatyr. Máselen, qozǵalys jolaqtaryn bólip jáne eldi mekenderdi aınalyp, 1 tehnıkalyq sanattaǵy avtojoldar salý, jyldamdyq rejimin bekitý kameralaryn, jol belgilerin, qorshaýlar jáne basqalaryn muqııat ornatý kerek.
«Keıingi jyldary Kólik mınıstrligi halyqaralyq qarjy ınstıtýttarymen seriktestikte jol qozǵalysy qaýipsizdigin arttyrý salasynda birneshe jobany júzege asyrdy. Mysaly, Dúnıejúzilik bank qarjylandyratyn jáne SweRoad (Shvesııa), Afry (Chehııa) jáne Qazaq jol qozǵalysy qaýipsizdigi ǵylymı-zertteý ınstıtýty júzege asyrǵan «Qazaqstanda IRAP engizý» jobasy men «Ulttyq EuroRAP platformasynyń» negizgi qujattaryna ázirleý júrgizildi. 6 200 shaqyrym joldy baǵalaý naqty baǵalaýdan ótti. 20 sarapshy biliktiligin arttyryp, qaıta oqytyldy, IRAP-ty zańnamaǵa engizý boıynsha egjeı-tegjeıli usynystar usynyldy», dedi komıtet tóraǵasy.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, qazirgi ýaqytta EQDB qarjylandyratyn jol qozǵalysy qaýipsizdigi jónindegi taǵy bir joba iske asyrylyp jatyr. Joba sheńberinde IRAP jol ınfraqurylymynyń qaýipsizdigin 5 myń shaqyrymyn baǵalaý júrgizildi jáne nátıjeleri boıynsha juldyzdy reıtıngtiń ınvestısııalyq jospary daıyndaldy. IRAP sertıfıkattalǵan ulttyq sarapshylaryn oqytý jáne daıarlaý júrgizildi. Atalǵan joba aıasyndaǵy taǵy bir negizgi mindet – ozyq elderdiń tájirıbesi boıynsha JKO eseptilik júıesin jaqsartý. Jobany Afry (Chehııa), DT Global (Ulybrıtanııa), Qazaq jol qozǵalysy qaýipsizdigi ǵylymı-zertteý ınstıtýty júzege asyryp jatyr. Sondaı-aq Vision Zero-ny ilgeriletý boıynsha BUU-men qarjylandyrylatyn joba iske qosylǵan.
Halyqaralyq kórme qatysýshylaryna qazaq avtojolshylarynyń tabysy men jetistigi týraly baıandaǵan Tólegen Abdýllın kórmeniń arqasynda jańarý men jańǵyrý áli de jalǵasa beretinin aıtty. «Búgingi is-shara Qazaqstannyń avtojol salasynyń damýyna jáne ózara tıimdi yntymaqtastyqqa oń áser etetinine senimdimin», dep túıindedi ol.
