Qazaqstan-AQSh: birlesken málimdeme

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdenti­niń halyqaralyq ekolo­gııalyq yntymaq­tastyq jónindegi arnaýly ókili Zúlfııa Súleımenova men AQSh Prezıdentiniń Klımat jónindegi arnaýly ókili Djon Kerrı eki el arasyndaǵy tabysty árip­testiktiń 30 jyl­dan astam tájirıbesine súıenip, sondaı-aq Qazaqstan men AQSh ara­syndaǵy Keńeıtilgen strategııalyq áriptestiktiń 5 jyldyǵyn atap ótip, metan­men kúres salasyndaǵy yntymaq­tas­tyqtyń múmkindikterin keńeıte otyryp, tómendegideı málimdeme jasady.

Bizdiń elderimizdiń jasyl, qaýipsiz jáne jaqsy álem qurýdaǵy negizgi rólin moıyndaı otyryp, Jylynýdy Selsııa shkalasy boıynsha 1,5 gradýs­qa deıin shekteý úshin 2030 jylǵa deıin metan shyǵaryndylaryn tez azaıtý­dyń mańyzdylyǵyn atap ótý; Metan shyǵaryndylaryn azaıtý úshin qazba energetıkasy sektorynyń mań­yzdy áleýetin jáne osy sektordaǵy shy­ǵaryn­dylardy tez azaıtý qajettiligin moıyndaı otyryp; Jahandyq metan shyǵaryndylaryn azaıtý boıyn­sha ujymdyq kúsh-jigerdi ilgerile­tý­degi erikti áreketterdiń mańyz­dy­ly­ǵyn túsiný; Jahandyq áreketter­di jumyl­dyrý jáne tıimdi ekijaqty is-qımyldar arqyly metan shyǵaryndylaryn azaıtý jónindegi qoldanystaǵy halyq­aralyq bastamalarǵa qoldaýdy kúsheıtý maq­satynda; Mindettemeni iske asyrýdy qol­­daýǵa kómek kórsetý jónindegi jeke sek­­tordyń, damý bankteriniń, qarjy ıns­­tı­týttarynyń jáne halyqaralyq agent­­­tik­terdiń sheshýshi qatysýyn mo­ıyn­­daı otyryp, Qazaqstan Metan bo­­ıyn­­sha jahandyq mindettemege qosylýda.

Qazaqstan men Amerıka Qurama Shtat­­tary metan shyǵaryndylaryn, ásire­se qazba energııa kózderi sektorynda jyldam azaıtý jónindegi saıa­sat pen jobalardy ázirleý men iske asy­rý­dy jedeldetýge ózderiniń ózara da­ı­yn­dyǵyn málimdeıdi.

Qazaqstan men Amerıka Qurama Shtattary aldaǵy eki jylda metan shyǵaryndylaryn azaıtý salasyn­daǵy Qazaqstannyń basymdyqtaryn qoldaý úshin mynadaı kúsh-jiger jumsamaqshy:

• Kómir shahtalarynda metan shyǵa­ryn­dylaryn azaıtý boıynsha ozyq tájirıbeni engizý týraly yntymaq­tas­tyq, sonyń ishinde kómir qabattaryn gaz­syzdandyrý, jeldetý aýasynyń metanyn joıý, bolmasa atmosferaǵa shyǵarylatyn shahta metanyn ustaý jáne kádege jaratý.
• Munaı-gaz sektorynda metannyń aǵyp ketýin turaqty jáne keshendi anyq­taý men joıýdy engizý jáne ádet­tegi jeldetýdi joıý boıynsha ynty­maq­tastyq, onyń ishinde metan shyǵa­ryn­dylaryn baqylaý jáne azaıtý úshin spýtnıktik jáne basqa tehnologııa­lardy paıdalanýdy qoldaý, sýperemıt­terler­diń aldyn alýǵa jáne jyldam áreket etýge, sonyń ishinde halyqaralyq metan shyǵaryndylary observatorııasynyń eskertý jáne metanǵa jaýap berý júıesine belsendi qatysý arqyly erekshe nazar aýdarady.
• «QazMunaıGaz» ben onyń enshiles jáne táýeldi uıymdarynda aǵyp ketýler­di turaqty anyqtaý men joıýdy engizýdi qoldaý.
• Gazdy tasymaldaý, taratý jáne saqtaý júıesindegi aǵyp ketýler men tógindilerdi anyqtaý, joıý jáne aldyn alý boıynsha ozyq tájirıbelermen almasýdy qoldaý jáne jobalardy ázirleýdi yntalandyrý.
• El aýmaǵynda metan deńgeıin ól­sheý jáne tómendetý boıynsha ozyq tá­jirı­beni engizý maq­satyn­da Qazaqstan­nyń munaı-gaz obek­tilerinde metan­nyń aǵyp ketýin jáne jeldetilýin baqy­laý jó­nin­degi qanatqaqty jobalardy ilgeriletý.
• Metannyń apattyq emes jelde­tilýin joıý úshin ulttyq standarttardy ázir­leý jáne munaı-gaz sektoryndaǵy aǵyp ketý­lerdi 2030 jylǵa deıin múmkindiginshe tezirek anyqtaý jáne joıý talaptary.
• Klımat jáne taza aýa koalısııasy­nyń qoldaýynyń arqasynda ártúrli sektordaǵy ulttyq metan ınventarızasııasyn jaqsartýdy qoldaý.
• Metan deńgeıin tómendetý tehnologııalaryn kórsetý jáne jobalar­dy damytý múmkindikterin anyq­taý úshin 2024 jyldyń birinshi jartyjyldy­ǵyn­da salalyq dóńgelek ústeldi shaqyrý arqyly jeke sektordyń damýyn jáne metan deńgeıin tómendetý jobalaryna ınvestısııalardy yntalandyrý.
• Qajet bolǵan jaǵdaıda metan deń­geıin tómendetý jónindegi jobalardy qarjylandyrý, onyń ishinde AQSh-tyń Eksporttyq-ımporttyq banki, Halyqaralyq qarjy korporasııasy, Dúnıejúzilik bank jáne basqa da uıymdar arqyly qarjy kózderin anyqtaý jáne qoldaý.

Amerıka Qurama Shtattary seriktes­termen Qazaqstannyń munaı-gaz sek­toryndaǵy metan shyǵaryndylaryn azaıtý­dyń tolyq áleýetine qol jet­kizýdi qoldaý úshin ınvestısııalardy jumyl­dyrý boıynsha jumys isteý­ge nıetti. Bul Halyqaralyq ener­getı­ka­lyq agenttiktiń baǵalaýy boıynsha 2030 jylǵa deıin jalpy shyǵystar keminde 1,4 mıllıard dollardy talap etedi jáne ártúrli sektordaǵy metan shyǵaryndylaryn azaıtýdyń qosymsha múmkindikterine ınvestısııalardy yntalandyrady.

Bul birlesken málimdemede biz metan shyǵaryndylaryna qatysty shuǵyl máseleni sheshýge beıildi ekeni­mizdi rastaımyz. Atalǵan basym­dyqtar boıynsha birlesip jumys isteı otyryp, biz planetamyz ben bolashaq urpaqtarymyz úshin ornyqty keleshekti qurýǵa tyrysamyz.