Mamandar j.s.d. IV–III ǵasyrǵa tán dep baǵa bergen saq patshaıymynyń rekonstrýksııalanǵan beınesi qazir oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde tur. «Qaıta qalpyna keltirilgen saq patshaıymynyń áshekeıli kıimine qarap, sonaý ǵasyrda-aq mádenıetimizdiń damyǵandyǵyn taǵy bir ańǵarýǵa bolady», deıdi mamandar.
Bul jádigerdi tapqan tanymal arheolog Zeınolla Samashev: «Ejelgi kóshpeliler kósemderin jerleýde tabıǵaty ǵajap mundaı óńirdi tańdaýy tegin emes. Obalar ornalasqan aýmaq ormanmen kómkerilip, bıik taýlarmen qorshalǵan. Qorym ústinen qaraǵanda ellıps tárizdes tórt obalar tizbeginen turady. Árbir tizbekte domınat oba bar», deıdi.
Qazirgi tańda obalar tizbegindegi 40-tan astam nysanǵa zertteý jasaldy. Jumys áli aıaqtalǵan joq. Osy aralyqta arheologter kóshpeliler qolǵa úıretip, ıesimen birge jerlengen tolyq jaraqty jylqylardy tapty. Onyń syrtynda eń úlken jańalyq – 5-qorǵannan budan 2300 jyl buryn ómir súrgen joǵarydaǵy altyn kıimdi 14-16 jastaǵy qyz balanyń múrdesiniń tabylýy.
Qyzben birge eki jylqy jerlengen, qasyna úlken-kishi qos qumyra qoıylǵan, onyń qasynda altyn sapty yrym pyshaq bar. Qyzdyń súıekterinde teri-mata qaldyqtary saqtalǵan. Atap aıtqanda, jas qyzdyń basynda qyzyl matamen ádiptelgen bıik sáýkelesiniń ushyna buǵy músindi tıtýl qondyrylsa, qarqaranyń ónboıy japyraqty altyn áshekeılermen bádizdelgen. Ústine kıgen jumsaq teri jarǵaǵynyń qos óńiri sharshy altyn buıymdarmen kómkerilip, aıaǵyna syrty júndi terimen qaptalǵan qysqa qonysh, basy altyn oıýly etik kıgizilgen.
Sondaı-aq qazba jumysy kezinde tabylǵan buıymdardyń ishinde aǵashtan oıylyp, altyn jalatylǵan taý eshkilerdiń músinderi, jyrtqysh qus stılindegi oıý-órnekter men fantastıkalyq polımorfti qanatty tirshilik ıeleri, túrli órnekti plastınalar men japsyrmalar bar. Buǵylardyń baryspen aıqasqa túsken kórinisteri beınelengen úlken tikburyshty plastınalar da erekshe kózge túsedi.
«Qorǵannyń tonalyp ketkenine qaramastan, saq patshaıymnyń kıim úlgisin sýretshi Qalıolla Ahmetjan jasap shyqty. Konýs tárizdi tájdiń shirindilerine qarap, saqtyń shoshaq bórigin anyqtady. Buny kádimgi qazaqtyń sáýkelesi dese de bolady. Al tabylǵan áshekeıler arheologterdiń boljamy boıynsha bas kıimge jabystyrylǵan eken. Ortańǵy bir taýtekeniń basy eki denege bekitilgen. Qazba jumystary kezinde belgili bolǵandaı, taýteke aǵashtan oıylyp, betine altyn jalatylǵan», deıdi ólketanýshy-tarıhshy Alfııa Baqbaeva.
