О́nerge umtylǵan qadamdar
Toıken balalyq shaǵy ótken «Presnov» keńsharynyń ortalyǵy Mırnoe selosynda onjyldyq mektepti bitirgen. Júrgizýshi bolyp isteıtin ákesi Qabı dombyrany jaqsy tartsa da, qyzy odan úırene almaǵan, tek súısinip tyńdaýdy bilgen. Al mektepte, aýyl klýbynyń kórkemónerpazdar úıirmelerinde dombyrany úıretpek túgil, aty da atalmaıdy. О́nerge talpynǵan qyz aýyldaǵy baıan úıretý úıirmesine qatysyp, qyzyǵýshylyqpen úırene bastaıdy. Alaıda úıirme bir-aq jyl jumys istep, jabylyp qalady. Mektepti bitirgen soń Toıken Petropavldaǵy mýzykalyq ýchılısheniń baıan klasyna oqýǵa túsedi. Bir jyldan keıin Kókshetaýdyń mýzykalyq ýchılıshesinde dombyra klasynyń ashylǵanyn estip, sonda aýysyp ketedi. Ony 1980 jyly úzdik bitirip, Almatynyń Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııasyna túsip, kompozıtor, professor Málgajdar Áýbákirovtiń klasynda oqıdy. Eki jyl oqyǵan soń turmys qurýyna baılanysty syrttan oqýǵa aýysyp, 1986 jyly konservatorııanyń dıplomyn alady.
Al 1983 jyldan ol Petropavl qalasyndaǵy mýzykalyq ýchılıshege ustazdyqqa ornalasyp, barlyq baıandy ǵumyryn osy iske arnaǵan. Ol jyldary bul oqý ornyn jaqsylyǵy qara basynan aspaıtyn V.Kardashov degen bir qıqar shal basqaratyn. Ol dırektorlyqqa taǵaıyndalǵan soń «muǵalim joq» degen syltaýmen dombyra klasyn múlde qarań qaldyrǵan edi. Endi onyń qaıta ashylýyna aza boıy qaza bolyp qarsy bolady. Mine, osy kezde Toıkenniń ójettigi men qaısarlyǵy qasqaıyp qarsy turady. Ol óziniń bolashaǵyna balta shabylýy múmkin ekendigine qaramaı, ýchılıshede dombyra klasy bolýy kerek degen talabynan taımaı, tabandylyqpen kúrese bilgen. Ishki-syrtqy janashyr jandardy da qosyp, máseleni aıaqsyz qaldyrýǵa jol bermeıdi. Qansha degenmen Qazaqstanda turatynyn, qazaq ónerin qoldaıtyn basshylar da baryn eskergen qyrsyq shal aqyry bosańsyp, dombyra klasyn ashýǵa ruqsat beredi. Alaıda Toıkenniń jeke basyna baılanysty máselelerde únemi aıaqtan shalyp otyrady. Otbasymen birge jas maman retinde páter alýǵa tıisti janǵa qalanyń bir shetindegi, buryn jataqhana bolǵan Pochtovaıa kóshesindegi eski úıden «ýaqytsha» dep bir bólme bergizip, sol jerde 12 jyl turýǵa májbúr etedi... Osy jaman bólmeniń ózi páter dep sanalatyndyǵynyń kesirinen Qaraǵandynyń medınstıtýtyn bitirip kelgen joldasy Aǵybaı da jas maman retinde páter alýǵa tıisti quqynan aıyrylyp qalady... Árıne, adamnyń bári birdeı emes, ýchılıshede dırektordyń orynbasary L.Demıdenko Toıkenniń bastamasyn birshama qoldap júredi. Qolynda jas balasynyń baryna da qaramaı, Toıken bes shaqyrymdaı jerdegi úıinen keıde jaıaý da kelip, shákirtteriniń ónerin shyńdaı beredi... Kúndiz sabaq berip, keshke oryndaý sheberligin arttyrý kúndelikti is edi. Birneshe jyldan keıin ashy ter, juqarǵan júıkemen tógilgen eńbektiń nátıjesi kórine bastaıdy...
Toıken Kúderovanyń eńbegi elimiz táýelsizdigin alǵan jyldardan bastap jana bastaıdy. Osy jyldardan onyń shákirtteri oblystyq, respýblıkalyq, tipti halyqaralyq konsertter men konkýrstardyń sahnasynan túsken emes. Elimizdiń egemendik alýymen shabyttanǵan óner ıesi 1994 jyly «Kúder» ansamblin qurýǵa qol jetkizedi. «Kúder» degen sózdiń ózi úmit sóziniń eski balamasy, qazir de «kúderińdi úzbe» degen tirkes qoldanylyp júredi.
Bul jyldarda qalalyq, oblystyq óner salasy qyzmetkerleriniń de qazaq ónerine degen pıǵyly ózgerip, ony qoldaýǵa ázir bolatyn. Ásirese qalalyq ákimdiktiń óner bóliminiń basshysy Valerıı Kopytın «Kúder» ansamblin qoldaýda únemi janashyrlyq bildiredi. Ansambl múshelerine kıim, qural-jabdyq áperýde, kólikpen qamtamasyz etýde osy kisiniń qoldaýy kóp bolǵan.
«Kúder» ansambliniń beldi múshesi Toıken Qabıqyzynyń uly Dýman edi. Bes jasynan dombyra tartyp, odan mýzykalyq ýchılıshede tálim alǵan Dýman anasyn negizinen ustazy dep qabyldap, erkeleý, bosańsý degendi bilmeıtin. 2003 jyldan beri Toıkenniń shákirtteri halyqaralyq konkýrstarǵa qatysyp, únemi júldeli oryndar alyp kele jatty. Sonyń ishinde Reseı elindegi Qalmaq avtonomııalyq respýblıkasynda, Soltústik Osetııanyń astanasy Vladıkavkazda bolǵan konkýrstardan oljamen oralǵan.
Al 2007 jyly Bolgarııada bolǵan «Folklorda shekara joq» halyqaralyq konkýrsyna Toıken Kúderova óziniń úzdik shákirti, súıikti uly Dýmandy alyp barady. Eýropanyń ortasyndaǵy Bolgarııaǵa bul joly 42 memleketten ónerpazdar kelgen eken. О́ziniń kezeginde kúmbirlegen dombyrasymen Eýropa aspanyn bir sát tylsym tynyshtyqqa bólegen bala ornynan turǵanda tym-tyrys tynyp qalǵan kórermender óre túregelip qol soqqan. О́zgelerge soǵylǵan qoshemetten góri ózderine kórsetilgen qurmet artyqtaý bolǵanyn kórse de, Toıken bas júlde alýdan dámeli emes edi. Aldymen tómengi oryndar atalyp, syı-qurmetter kórsetilip jatqanda ana men bala úlken tolqý ústinde bolatyn. «Bir kezde osy elde estradalyq ánderden bolatyn ataqty «Altyn Orfeı» festıvalinde bas júlde alyp, Qazaqstannyń atyn álemge tanytqan Roza Rymbaeva sııaqty bas júldege kelgende «Dýman Kýderoff, Kazagıstan, Gran prı!» degende kózime tolyp ketken qýanysh jasynan bári buldyrap ketip, eshteńe kóre almaı qaldym», dep eske alady Toıken Kúderova. О́kinishke qaraı, Dýmannyń ómir jasy qysqa boldy, ol 27 jasynda Astanada qyzmet istep júrgeninde bir aqymaqtyń avtomashınany mas bolyp qatty aıdaýynan bolǵan apattan anasynyń júregine máńgi óshpes jara salyp, kóz jumdy...
Alaıda... óner ólmeıdi. «Kúder» ansambli óner bıiginen kórine berdi. Toıken Kúderovanyń shákirtteri budan keıin de Bolgarııaǵa tórt ret baryp, birinshi, ekinshi oryndar alyp kelip, elge olja salyp otyrdy. Basqa da halyqaralyq baıqaýlardan olar 13 medal alǵan. Sonyń ishinde halyqaralyq, respýblıkalyq konkýrstardan birneshe júldeden alǵan Eńgilik Tileýli, Aıgúl Jamanbaeva, Aslan Tóken, Marat Gaınýlın, Aıbek Turǵynov, Janar Qasenova, Beıbit Nurbek jáne basqa shákirtterin T.Kúderova únemi maqtan tutady.
«Kúder» ansambliniń 15 jyldyq, 20 jyldyq mereıtoılaryn da oblystyń sol jyldardaǵy eń úlken sahnasy N.Pogodın atyndaǵy teatrda atap ótti. Biraq ansambldi jalǵyz súıreı berý jany jaraly janǵa ońaı bolmaǵan soń, ony oblystyq fılarmonııaǵa berip, sonyń negizinde «Esil» atty halyq aspaptary orkestri quryldy. Onyń quramynda Nurlan Serǵazymov, Álııa Mákenova jáne t.b. T.Kúderovanyń shákirtteri óner kórsetedi. Qazir oǵan Segiz seriniń aty berilgen. Biraq oblys sahnasynda óner kórsetken Toıkenniń «Kúder» ansambliniń de ataýy joǵalǵan joq. 2019 jyly BAÁ Dýbaı qalasynda bolǵan «Jumeirat Sounds» halyqaralyq konkýrsyna Toıken Kúderovanyń Kámılá Maqpoz, Rasýl О́mirzaq, Álisher Jigerov jáne Álıhan Qýandyq degen tórt shákirti «Kúder» ansambli atymen qatysyp, Bas báıgeni jeńip ákeldi. Al jeke oryndaýda óz qurdastary arasynda Rasýl О́mirzaq bas báıgege, Kámıla Maqpoz I orynǵa ıe boldy. Osy konkýrsqa Qazaqstannan qatysqan basqa ujymdar mundaı jetistikterge mańaılaı da almaǵan edi.
Toıken Qabıqyzy qala jáne oblys kólemindegi ustazdar arasynda ádistemelik jumystar da júrgizedi. О́ner kolledjiniń halyq aspaptary bóliminde ol 40 jyl boıy jetekshilik etip keledi jáne basqa ujymdarǵa sheberlik sabaǵyn beredi. Ony tipti kórshiles Reseı elinde ashyq sabaqtar men sheberlik sabaqtaryn ótkizýge de shaqyrady.
Mine, ultynyń óneri men órisin álemge tanytyp, barlyq jan dúnıesimen halqynyń júregine qýanysh syılap júrgen Qyzyljardaǵy bir jannyń taǵdyry osyndaı. Onyń jarqyn júzi men jyly jymıysy taǵdyrdyń talaıynan taısalmaǵan qaısar jannyń beınesin tanytady.
PETROPAVL
