Qoǵam • 06 Jeltoqsan, 2023

Antropologııa abyzynyń memýary

284 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Elimizdegi antropologııa salasynyń negizin qalaýshy, qazaq ǵylymynyń abyzy – Orazaq Smaǵulovtyń «О́mirimniń máni men sáni» kitaby jaryq kórdi. Jınaqtyń tusaýkeseri Almaty men Astana qalalarynda ótti. Ǵasyr ǵumyrǵa bet alǵan qaıratkerdiń ómir belesterinen syr shertip, tereń tolǵanystaryn oqyrmanǵa jetkizgen eńbek Baqytjan Buqar­baıdyń «AmalBooks» baspasy arqyly kópshilikke jol tartty.

Antropologııa abyzynyń memýary

Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnı­versıtetinde ótken jańa eń­bektiń tanystyrylymyna av­tor qatysty. Is-shara­ǵa kelgen ǵalymdar men zııaly qaýym ókil­­deri, sondaı-aq Ora­zaq aǵa­nyń qaıratkerlik jolyn úlgi tutatyn talapker jastar avtorǵa kókeıdegi saýaldaryn qoıyp, jyly júzdesý rýhanı syrlasý keshine ulasty.

«Ár adamnyń ǵumyry – bir kitap. Toqsan asyp taǵylymdy ǵumyr keshtim be, taýqymetti ǵu­myr keshtim be, onyń baǵasyn ki­tapty oqyǵan sanaly oqyrman be­re jatar. Osy jasqa deıin qazaq ǵylymyna tom-tom kitap­tar qostym. Eńbekterimdi el tanyp, muhıt asyp, sheteldiń jastaryna da paıdasy tıip jatyr. Kitaptyń arasynda ot qushyp, órtengeni de bar. Biraq ómirdiń eshqandaı qaltarys-bultarysy meni syndyra alǵan joq. Sondyqtan da alǵash ret bar ǵumyrymdy qaǵaz betine túsirip, usynyp otyrmyn», degen avtor kezekti kitapta óz ómir jolyn sýrettegen.

Qazaq etnosynyń qańqa súıek­­­­terine jarty ǵasyr boıy keshen­di hám salystyrmaly zertteý júrgize otyryp, sol arqyly adamnyń qan júıesi, tis morfo­logııasy, maı búrmesi, tipti teri bederine deıin anyqtaýǵa bolatynyn alǵa tartyp, qazaq  halqy osy ólkeni 50 ǵasyr boıy meken etkendigin ǵylymı tur­ǵydan dáleldegen ǵalymnyń bu­ǵan deıin shyqqan tom-tom kitap­taryna ǵylymı izdenisteri men zertteýleri arqaý bolǵan. Al bul jańa eńbektiń ereksheligi – avtor óziniń tulǵalyq qa­lyp­­tasý jolyn, jan balasyna ash­paǵan syrlaryn, kóńildegi alańyn oqyr­manǵa jaıyp salady.

Sonymen qatar jańa jınaq­tyń Astanadaǵy Ulttyq mýzeıde lentasy qıylyp, taǵylymdy kitap elordalyq oqyrmanǵa jol tartty. Is-sharada senator Darhan Qydyráli ǵalymnyń ónegeli joly týraly baıan etti.

– Akademık Orazaq Smaǵulov – tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, otandyq antropologııa ǵylymynyń atasy. Ol – Altaıdan Atyraýǵa, Alataýdan Qarataýǵa deıingi Uly dala besiginde úzdiksiz urpaq órbitip, ósip-óngen qazaq atateginiń elý ǵasyrlyq shejiresin shertken jylnamashy, qazaq halqynyń qola dáýirden búginge deıin keń-baıtaq kıeli atajurtynda kindigi berik baılanyp, násil-juraǵatyn ósirip-órbitip, el men jeriniń tamyrlastyǵy bite qaınasyp, birtutas qubylysqa aınalǵanyn álemdik ǵylymnyń qazirgi jetistikterimen órnektep aıǵaqtaǵan tarıhtyń tamyrshy­sy, saqtardyń sarqyty bol­ǵan qazaq jurty san ǵasyr sa­pyrylysqan halyqtardyń uly kóshine aralasyp, alty Alash atanyp, óziniń ataqonys me­keninde ejelden beri biregeı popýlıasııa túzip, tegi men túr-tulǵasy birtutas ultqa aınal­ǵanyn dáıektegen ǵulama ǵalym, toqsannyń tórindegi tarlanboz tarıhshy, – dedi ol.

«Asharshylyqtan aman qalǵan bala», «Máıithanadan bastalǵan mansap», «Qýǵyndaǵy ǵalym», «Ǵylym sahnasynyń syrtynda», «Táýelsizdikke jetken ǵalym», «Tiregim bolǵan otbasym» dep atalǵan alty bólimnen turatyn kitapta Qanysh Sátbaev, Álkeı Marǵulan bastaǵan halqymyzdyń birtýar uldary týraly jarqyn estelikter, avtordyń kúıinishi men súıinishin sýrettegen móltek syrlar oqyrmandy tereń oıǵa jeteleıdi. Aýyldan Almatyǵa attanǵan sát, antropologııaǵa jasalǵan alǵashqy qadamdar da baıypty baıandalǵan.

Ǵylym jolyna bar ǵumyryn arnaǵan tulǵanyń teperishi men taǵylymy mol taǵdyry týraly tereń oılaryn avtordyń óz aýzy­nan jazyp alǵan «AmalBooks» baspasynyń joba jetekshisi – Araıly Jaqsylyq. Kitap «Meloman» dúkenderi arqyly satylymǵa túspek.