О́ńir basshysy baspasóz máslıhatynda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqyny jóninde baıandady. Mysaly, bıyl birinshi jartyjyldyqtyń qorytyndysyna sáıkes óńirdegi ónim quny 1,3 trln teńgeni qurap, 6,1%-ǵa artqan. Ekonomıka salalary boıynsha qurylys jumystarynda – 11,1%, saýdada – 2,6%, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berýde – 2,2%, ónerkásip óndirisinde 0,6% ósim bar. Biraq ósimdik sharýashylyǵy óniminiń kólemi tómendeýine baılanysty jalpy aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 6,1%-ǵa azaıǵan. Sonymen qatar jyl basynan beri óńirge 365 mlrd teńge shamasynda ınvestısııa tartylsa, bul kórsetkish byltyrǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 12%-ǵa artyq ekenin baıqaýǵa bolady.
Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, óńdeý ónerkásibi sektorynda oblystyń myqty ónerkásiptik negizin jedel damytý jáne qalyptastyrýǵa basymdyq berilgen. Búginde óńir ekonomıkasyndaǵy ónerkásiptiń úlesi – 22%. Tarqatyp aıtar bolsaq, 846 kásiporynda 46 myń adam eńbek etedi. Munyń ishinde 14 iri, 21 orta, 811 shaǵyn kásiporyn bar. Esepti kezeńde ónerkásip óniminiń kólemi 695 mlrd teńgege deıin jetipti. Munda óńdeý sektorynyń úlesi 71% bolsa, ónim kólemi – 494 mlrd teńge shamasynda. Al taý-ken óndirý salasynyń kólemi 17,1%-ǵa ósken. Sol sekildi hımııa ónerkásibinde – 7,3%, jeńil ónerkásipte – 5,8%, qurylys ındýstrııasynda 0,6% ósim baıqalady. О́ńdeý ónerkásibi óniminiń kólemi tamaq ónimderin óndirý 17,9%-ǵa azaıǵannan qysqarypty. Áıtkenmen, jalpy statıstıkaǵa toqtalsaq, qańtar men tamyz aralyǵynda óńdeý ónerkásibi salasyna 88 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, eksport kólemi 121 mln dollardy quraǵanyn aıta ketkenimiz jón.
О́ńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqynyna ınvestısııa kólemi de aıtarlyqtaı áser etetini belgili. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta iri ınvestısııalyq jobalardyń bolashaǵy baıandy bolǵanyn quptaıdy. Jambyl oblysynyń ákimdigi jumys qarqynyn báseńdetpeı, jyl sońyna deıin ınvestısııa kólemin 572 mlrd teńgege deıin jetkizýdi josparlap otyr. Búginde oblystyń ınvestısııalyq portfeli quny 2,3 trln teńge bolatyn 69 jobany qamtıdy. Al bul jobalar shamamen 2026 jylǵa deıin iske asady. Sol kezde óńirde qosymsha 5,5 myń jumys orny ashylýǵa tıis.
– Agroónerkásip kesheninde naqty serpiliske qol jetkizip, úsh jylda salada qaıta óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin ulǵaıtýymyz kerek. Memleket basshysy Joldaýda aıtqan taǵy bir negizgi mindet – osy. Bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa bas-aıaǵy 25,1 mlrd teńge sýbsıdııa bólindi. Munda respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjettiń úlesi bar. Oblysta 1,5 myń jańa aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa, 552 sharýa qojalyǵy úshin 511 mln teńgege joǵary ónimdi tuqym alýǵa, iri qara mal basyn – 5,8%, qoıdy – 9,8%, jylqyny 9,7% arttyrýǵa múmkindik týdy. Sonymen qatar qaralǵan qarjy esebinen et óndirisin – 3,6%, sútti 1,4% ulǵaıtýǵa, óńdeý kásiporyndarynyń júktemesin ulǵaıtýǵa, ortasha ónimdiligi 9,6 s/ga quraıtyn 363,2 myń tonna dándi jáne burshaqty daqyldar, 179 myń tonna qant qyzylshasyn jınaýǵa múmkindik boldy, – deıdi E.Qarashókeev.
Bıyl oblysta sý tapshylyǵyna baılanysty jalpy aýdany 9,2 myń gektar aýmaqty alyp jatqan 392 sharýa qojalyǵynyń egistigi zardap shekken. Iá, sý tapshylyǵy máselesi óńir sharýlaryn buǵan deıin de birneshe márte tuıyqqa tiregeni este. Osy joly sharýalardyń shyǵynyn óteý úshin Úkimettiń tótenshe rezervinen 3,7 mlrd teńge bólinip, búginde 2,7 mlrd teńgege 358 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshi qarjylandyrylypty.
– Bıyl agroónerkásip salasynda 159 jumys ornyn ashý josparlanǵan. Sáıkesinshe, 8,6 mlrd teńgege 7 ınvestısııalyq joba iske asyp jatyr. Bul bizge kókónis saqtaý qoımalarynyń qýatyn 41 myń tonnaǵa, sút óńdeý kásiporyndarynyń qýatyn 7 myń tonnaǵa ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Et óndirisi 7,5 myń tonnaǵa artady. Oblys ekonomıkasyndaǵy aýyl sharýashylyǵynyń birinshi jartyjyldyqtaǵy úlesi – shamamen 7%. Jambyl oblysy – agroónerkásip óniminiń kólemi boıynsha respýblıkada aldyńǵy qatarda. Jyl qorytyndysymen aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń kólemi 535 mlrd teńgege deıin jetedi dep kútilip otyr. Agroónerkásip keshenin odan ári damytý maqsatynda et jáne sút óndirýdi, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi ulǵaıtý josparlandy. Sonymen qatar «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń tıimdiligi baıqaldy. Esesine, 2019-2022 jyldary 18,3 mlrd teńgege 4 myńǵa jýyq joba qarjylandyryldy. Búginde 18,9 mlrd teńgege 3,2 myńnan asa joba qarjylandyrylsa, 2024-2025 jyldary 91 aýyldyq okrýgte 45 mlrd teńgege 17 myń jobany nesıelendirý mejelengen, – deıdi oblys ákimi.
Oblysta transshekaralyq sý kózderine táýeldilikti tómendetý maqsatynda sý júıelerin qalpyna keltirý jumysy úılesim tapqan. Mysaly, kólemi 650 mln tekshe metrdi quraıtyn Yntaly, Tasótkel sý qoımalary qaıta jańarady. Buǵan qosa kólemi 166 mln tekshe metrdi quraıtyn Teris-Ashybulaq, Qaraqońyz sý qoımasy boıynsha jobalyq-smetalyq qujat ázirlenip jatqanǵa uqsaıdy. Bul jobaǵa ketetin qarjynyń somasy qujat bekigen soń belgili bolmaq. Jambyl aýdany Jasórken aýylyndaǵy gıdrologııalyq bekette kúrdeli jóndeý júrip jatyr. Nysandy qalpyna keltirý arqyly Talas ózeniniń basseıni boıynsha Memleketaralyq bólimsheni iske asyra alady ekenbiz. 2027 jylǵa qaraı halyqaralyq ınstıtýttardyń qarajaty esebinen 361 sý nysanyn qaıta jańartý josparlanǵan. Búginde oblystyń 6 aýdanynda kanaldar qaıta qurylyp, jóndeýden ótip jatyr. Sýarmaly sý kólemin ulǵaıtý úshin 103 uńǵyma burǵylanǵan. Nátıjesinde, vegetasııalyq kezeńde transshekaralyq sý kózderine táýeldilikti 3 jylda 50%-ǵa deıin tómendetý josparlanǵan. Bul joba-jospar bizge sýdy barynsha tıimdi paıdalanyp, shyǵyndy azaıtý arqyly máseleni retteýge bolatynyn uqtyrǵandaı.
О́ńir ekonomıkasynyń ósimi shaǵyn jáne orta bıznestiń damý kórsetkishine de baılanysty bolatyny túsinikti. Mundaıda qolynan is keletin jandar kásipkerlikti qoldaý sharalarynan qalys qalmasa ıgi deısiń. Bul tusta Jambyl oblysynda kásipkerlikti damytý jónindegi Ulttyq joba aıasynda 24,5 mlrd teńgege 2,1 myń jobaǵa qoldaý kórsetilgenin atap ótken jón. Sonyń esesine qazir óńirde shaǵyn jáne orta bıznes 25,5%-ǵa artqan.
Oblysta jyl basynan beri 558 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilipti. Al turǵyn úı kezeginde 37,6 myń adam tur. Onyń 16,3 myńy – halyqtyń áleýmettik osal toptarynan. Oblysta naq qazir 74 turǵyn úıdiń qurylysy júrip jatsa, onyń ishinde 35 turǵyn úıdiń qurylysy jyl sońyna deıin aıaqtalýy kerek. Sondaı-aq bıyl halyqtyń áleýmettik osal toptary men kópbalaly otbasylar úshin 7,6 mlrd teńgege 797 páter satyp alý josparlansa, ázirge 123 páter satyp alynǵan. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, óńirde bıyl «Asar» jobasy aıasynda 49 kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasy qonys toıyn toılaǵan. О́ńirde eldi mekenderdi ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen, gazben qamtamasyz etý jaıy da nazardan tys qalmaǵan. Kóshelerdi jaryqtandyrý, asfalt tóseý jumystary da josparǵa saı oryndalady eken.
О́ńirde mektep, kolledjderdiń jańa nysanyn salýǵa, jóndeýge erekshe kóńil bólingen. Munyń ishinde «Jaıly mektep» Ulttyq jobasy aıasynda salynatyn mektepterdiń úlesi bar. Bilim berý nysandarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda oblystyń barlyq memlekettik bilim berý nysandary beınebaqylaý júıesimen jabdyqtalǵan. Ekinshi jáne úshinshi sanattaǵy barlyq bilim berý mekemeleri dabyl túımesimen qamtylǵan. Baspasóz máslıhatynda Erbol Qarashókeev oblystaǵy densaýlyq saqtaý nysandarynyń jaı-kúıine, mádenıet, sport salasyndaǵy ózgerister men jetistikterge keńinen toqtaldy. Baıandamany jastar saıasaty máselelerine qatysty derektermen túıindedi. Jastardy jumyspen qamtý jaıyn habarlap, olarǵa shaǵyn nesıe berýge qatysty statıstıkalardy qamtydy. Kóp uzamaı jýrnalıster oblys ákimine óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý kórsetkishterine qatysty suraq qoıdy. Mysaly, «Habar 24» arnasynyń tilshisi Qýandyq Tanabas oblys ákimine jylý maýsymyna daıyndyq barysy, tozǵan jelilerdi jóndeý jóninde jáne sý tapshylyǵyn retteý týrasynda suraq qoıdy. Al Erbol Qarashókeevtiń aıtýynsha, jylý jelilerin jóndeýge qatysty jumystar jyl saıyn iske asady eken.
– Bizde oblys boıynsha 350 shaqyrym jylý jelileri bar. Ol tórt qalaǵa tıesili. Tozý deńgeıi 57 paıyzdy qurap otyr. Bıyl 6,1 shaqyrym jylý jelisi jańartyldy. Iá, Taraz qalasynda tozǵan jeliler barshylyq. Oǵan endi qazir ınvestısııa tartylyp jatyr. Negizi, qysqy jylytý maýsymy baqylaýda. Ahýal turaqty. Endi sý máselesine toqtalar bolsam, rasynda bıylǵy jyl ońaı bolǵan joq. Sondyqtan biz qazir úsh baǵytta jumys istep jatyrmyz. Birinshiden, ózimizdiń iri sý qoımalary respýblıkalyq bıýdjetten, kishi sý qoımalary jergilikti bıýdjet esebinen salynady. Ekinshiden, biz ózenderden keletin sýdy alqapqa jetkizerde meılinshe shyǵyndy tómendetýimiz qajet. Oǵan da halyqaralyq uıymdardan ınvestısııa tartyp jatyrmyz. Úshinshiden, jerasty sýyna ıek artamyz. Bizde 1,7 mlrd tekshe metr jerasty sýy bar. Sol sýdy tıimdi paıdalaný úshin biz 600-ge jýyq uńǵyma qazýdy josparlap otyrmyz. Nátıjesinde, biz transshekaralyq sýǵa táýeldilikti 85 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin tómendetemiz dep maqsat qoıyp otyrmyz. Sebebi tirshilik kózi sanalatyn sý – óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalyna áser etedi, – dep jaýap berdi E.Qarashókeev.
Baspasóz jıynynda jýrnalıster oblys ákimine Jambyldaǵy jumyspen qamtý sharalary jóninde, shalǵaıdaǵy turǵyndardyń ahýalyna, ınfraqurylym, ónerkásip salasyna jáne kóptiń kókeıinde júrgen basqa da máselelerge qatysty suraq qoıyp, naqty jaýap aldy.
