Orys rejısseri Natalııa Sas «Meniń ómirimniń novellasy» kitabynda 1944 jyly zańǵar tulǵamen alǵash kezdeskende alǵan áserin «Men Ilııas Omarulymen on bes mınýt sóılestim. Sodan keıin-aq kúlli qazaq halqyn jaqsy kórip kettim. Ne degen mádenıet, ne degen máner, ne degen senim!» dep sýrettegen eken. Nebári bir saǵattyń kólemine sııatyn «Mınıstrdiń» alǵashqy qoıylymy da kópshilikti dál osyndaı áserge bólegendeı. Birtýar qaıratkerdiń qaıtalanbas tulǵasy, adamı erek bolmysy kórermenniń kóz aldynda zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovke jasaǵan qamqorlyǵy, Qasym Amanjolovqa baspana alyp berýi, keıin ult mádenıeti men teatr óneriniń damýyna eleýli úles qosqan bir shoǵyr jas darynnyń Máskeýge baryp bilim alýyna jaǵdaı jasaýy arqyly birte-birte bıikteı beredi.
Ilııas Omarov ótken ǵasyrdyń qyrqynshy jyldarynyń aıaǵynda Qazaqstan KP OK-niń hatshysy laýazymynda júrip, respýblıkadaǵy ıdeologııa, nasıhat, mádenıet, ǵylym jáne bilim máselelerine jetekshilik etedi. 1949 jyly ıdeologııa jónindegi hatshy Máskeýden – akademık Anna Pankratovadan «Tarıhshylardyń qatarynda qazaq tarıhyn neǵurlym qasań etip kórsetýge tyrysýshylar bar. Grýzın patshalary nemese ózbek handary óz kezeńiniń progressıvti qaıratkeri retinde moıyndalyp jatqanda, qazaq tarıhshylary nelikten Abylaı men Kenesaryny qaralaýǵa tıis? Men osyǵan túsinbeımin!» degen mazmunda hat alady. Osydan keıin ıdeologııa hatshysy eki tomdyq «Qazaq KSR tarıhy» eńbegine bas redaktor bolyp, Ermuhan Bekmahanovtyń Abylaı men Kenesaryny dáripteýine uıtqy bolady. Munyń arty ne bolǵany belgili, qazaqtyń shynaıy tarıhyn jazyp shyqqan Ermuhan Bekmahanov ultshyl atanyp, lagerge aıdaldy. Tarıhshy tergeý barysynda Ilııas Omarov pen Anna Pankratova týraly jaq ashpaıdy.
Dramada birtýar tarıhshy Ermuhan Bekmahanovty, ǵalym jazǵan tarıh aqıqatyn qyzǵyshtaı qorǵap jantalasqa túsken qaıratker beınesi, ult tarıhyn ultaraqqa aınaldyrǵan qasań júıe jaılaǵan dáýir shyndyǵy Ilııas Omarov pen sol kezeńde respýblıkany basqaryp turǵan Jumabaı Shaıahmetovtiń arasyndaǵy dıalog arqyly aıqyn kórinedi. Ilııastyń ishki nazasy men jan kúızelisi mıýzıkl elementi arqyly ótimdi berilgen. Muny rejısser Farhad Qanapın kórermenge aq jáne qara kıgen bıshilerdiń aq pen qaranyń, aqıqat pen ádiletsizdiktiń arpalysyn elestetetin qym-qýyt qımylǵa toly bıi arqyly tilsiz-aq sheber jetkize bildi.
Qoıylymnyń sońǵy jaǵy tipti aýyr. Sahnada qajyǵan, ábden dert meńdep, tósek tartyp jatyp qalǵan qaıratker ǵumyrynyń sońǵy sátteri kórinis beredi. Degenmen bas keıipkerdiń úninde qýat, jiger, úmit basym. «Men týǵan halqymnyń mádenıetin janymdaı jaqsy kórgen adammyn. Halyq bar jerde mádenıet bar. Mádenıetti ushqyndatatyn, ony mazdatatyn mádenıetke degen mahabbat bolmasa, bári beker. Qadirli, dostar! Men ajalmen bir adamdaı kúresýdeı-aq kúrestim. Biraq ańshynyń ıti sııaqty bul aýrý sońymnan qalmaı, meni jeńip barady. Keıingi kezde qatty oılanyp júrgenim – qazaqtyń án, óleń mádenıeti bolatyn. Anaý tolyp jatqan epos, tarıhı dastandarda qanshalyqty iri, onyń ishinde qaharman beıneler kezdesedi. Osynyń barlyǵy án-kúılerdiń jan tebirenter keıipkeri bolmady degenge senbeımin. Osy taqyrypqa eńbek jazam dep em, úlgermeı ketip baramyn. «Jas keldi. Zaman ózgerdi» demekshi, osy taqyryp árýaqyt este saqtalsa, ony oryndaý keler urpaqtyń boryshy!» degen zańǵar tulǵa aqtyq sózin keıingi urpaqqa arnap, óz amanatyn qaldyrady.
Premera aıaqtalǵan soń, oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Quralbek Atamuratov kópshilikti teatr qorjynyna qosylǵan jańa qoıylymmen quttyqtap, qaıratkerdiń esimin tý etip alyp júrgen teatr sahnasynda ult ádebıeti men mádenıetiniń qamqory bolǵan, ult múddesin qorǵap ótken iri tulǵa Ilııas Omarovqa arnalǵan spektakldiń qoıylýy zańdy ekenin aıtty. Pesa avtory Aqylbek Shaıahmet aǵamyz teatr ujymyna alǵys bildirdi. «Jamal Omarova apaı týraly, Ilııastyń jazýshy Zeınelǵabyl Imanbaevqa jasaǵan jaqsylyǵy, «Syrbaıdyń syrly álemi» degen maqala jazǵany, Ǵafý Qaıyrbekovke, Natalıa Sasqa jazǵan hattary týraly birshama dúnıe bar edi, bul qoıylym yqshamdalyp, qysqaryp qaldy. Degenmen óńir teatry Ilekeńniń beınesin jan-jaqty asha bildi», dedi Aqylbek Shaıahmet.
Tuńǵysh qoıylymǵa Ilııas Omarovtyń týystary da kelgenin aıta ketken jón. Sahnaǵa shyǵyp teatr ujymyna, avtorlarǵa alǵys aıtqan qaıratkerdiń týysy Murat Shaımerdenov «Bul spektakl osy teatrdyń tólqujaty bolady ǵoı dep oılaımyn» degen baǵa berdi.
Teatrǵa kelgenderdiń ishinde stýdentter de kóp boldy. Sonyń biri – Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń 2 kýrs stýdenti Arýjan Muratqyzy.
«Teatrǵa jıi kelip júrgen jastar Ilııas Omarovtyń esimin jaqsy biledi. Biraq ol kisiniń osynshama ult súıispenshiligine bólengen, ult mádenıetine eńbek sińirgenin, kóp aqyn-jazýshyǵa qamqorlyq jasap, Muhtar Áýezov, Baýyrjan Momyshuly syndy ulylarmen syılasqanyn bilmeıdi ekenbiz. Búgin kózimiz ashylǵandaı jańa bir dúnıeni kórdik. Derekti drama, rasymen de, tarıhı derekke toly. Jalpy, Qostanaı óńiri búkil qazaqqa qadirli uly tulǵalardy týdyrǵan meken ǵoı. Teatr sahnasynda osy uly atalarymyz týraly týyndylar jıi qoıylyp tursa degen tilegim bar. Munyń, ásirese jastarǵa tıer paıdasy kóp bolar edi. Búgin bir tulǵataný sabaǵynan shyqqandaı áser aldym», deıdi Arýjan.
Teatr ujymy aldaǵy ýaqytta shalǵaı aýyldardy aralaýdy josparlap otyr. Gastroldik sapardyń repertýaryna atalǵan drama da kiredi.
Qostanaı oblysy
