Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Kishkentaı kezimizde ata-ájemizdiń ertegilerine, ańyz-áńgimelerine sýsyndap óstik. Jastyqty jastana «Tazsha balanyń» tapqyrlyǵyna, «Aldar kóseniń» aqyldylyǵyna, «Jelaıaqtyń» jyldamdyǵyna, «Jırenshe sheshenniń» dilmarlyǵyna tańdandyq. Tamsana otyryp, osy bir keıipkerlerdiń keıipine enýdi armandadyq. Alaıda ýaqyt óte kele bul úrdis te ózgeriske ushyrady. Sıfrly tehnologııalar qoldanysqa engeli adamzat jańǵyrýdyń jańa baǵytyna túsip, kári de, jas ta tańnyń atysy, kúnniń batysy uıaly telefonǵa telmirýmen táýligin ótkizýdi ádetke aınaldyrdy. Jasyratyny joq, saldarynan qoǵam rýhanııattan alshaqtap ketti.
Negizi adamdy adaldyq, parasattylyq, danalyq pen daryndylyqqa baǵyttaıtyny – halqymyzdyń asyl muralary ańyz-áńgimeler, ertegiler ekeni baǵzydan belgili. Biraq jasóspirimder tól keıipkerlerimizden góri amerıkalyq «Marvel» kompanııasynyń komıksterine negizdelgen «О́rmekshi adam», «Kapıtan Amerıka», «Qara qabylan», «Malıfısenta» syndy qaharmandaryn jaqsy biledi. Sheteldiń folklorlyq beıneleriniń belsendi nasıhaty kreatıvti ekonomıkadaǵy qýatyn da arttyryp tur.
– Álemge tanymal kompanııalardyń bıýdjeti óte úlken. Olar bul salaǵa kele sala, sahnanyń dál ortasyna top ete qalmady. Onyń ústine árqaısysynyń júrgen joly, tarıhy tereń. Bizdiń sheteldiń alpaýyt stýdııalarymen teńese almaýymyzdaǵy basty kedergi – qarjy. Qazaqstanda anımasııa bıznes retinde jolǵa qoıylmaǵan. Qazir hálimiz nashar dep aıtýymyz orynsyz. Endi táı-táılap kele jatyrmyz. Osy ýaqytqa deıin jyldan-jylǵa ilgerilep, biraz sapaly ári tyń týyndylar kórermenge jol tartty. О́z aýdıtorııasyn tapty. Indýstrııa qalyptasa bastady, – dedi anımasııalyq fılmder rejısseri Dilshat Rahmatýllın.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev byltyr óziniń saılaýaldy baǵdarlamasynda osy salany qoldaıtynyn aıtqan. Bıylǵy Joldaýynda da bul máselege erekshe nazar aýdardy. «Barlyq oblysta kreatıvti ındýstrııa ortalyqtaryn ashyp, shyǵarmashyl adamdardyń ónimin kommersııalandyrýǵa kómek kórsetilýi kerek» degen edi. Izinshe salada birqatar ońdy ózgeris boldy. Qazirdiń ózinde elimizde qoǵamnyń rýhanı kemeldenýine úles qosyp, mýltfılm jasap júrgen irili-usaqty 40-tan asa stýdııa bar. Memlekettik tildi damytý qorynyń qoldaýymen «Kazcomiks» sekildi jobalar da qolǵa alyndy. Eldegi anımasııaǵa tapsyrys berýshi negizgi uıym «Balapan»-nyń da bıyl bıýdjeti 2 ese artyp, serııalar sany kóbeıgen. «Alpamys», «Sábı», «Toqty men Serke», «Alan men Qozyqa» syndy mýltfılmder You Tube-ta 3-4 mıllıon qaralym jınaǵan. Telearna ónimderi sheteldik naryqqa da shyǵyp jatqan kórinedi. Arasynda ıspan, portýgal, aǵylshyn tilderinde aýdarylǵandary bar.
– Memleket basshysynyń bul ıdeıasy anımasııa salasyna qyzyǵýshylyq tanytatyn jastarǵa jol ashty. Oǵan dálel anımasııalyq ortalyqtardyń kóbeıýi. О́zim 12 jyl buryn «Dala Animation» stýdııasyn ashtym. Kúni búginge deıin 60-tan asa anımasııalyq týyndy jasap, kórermenderge usyndyq. Arasynda kópserııaly jáne qysqametrli týyndylar da bar. Basym kópshiligi balalardyń kóńilinen shyǵyp júr. Qolastymda talantty ári sheber 25 maman jumys isteıdi. «Qazaq anımasııasy» kompanııasymen birlese otyryp «Tuńǵysh kóktúrik» degen qysqametrli fılm jasap shyǵardyq. Mýltfılm jańa jyldan bastap jergilikti telearnalardan kórsetiledi. Álemdik festıvaldarǵa usynyp qoıdyq. Oǵan qosa «Balapan» telearnasynan kórsetilip júrgen «Álı men Aııa» mýltfılminiń 19 bólimnen turatyn úshinshi maýsymyn aıaqtadyq, – dedi jas anımator.
Jalpy, qazaq anımasııa tarıhynda 200-den asa fılm jasalǵan. Desek te, osy týyndylardaǵy keıipkerler sıfrly dáýirde qulashyn jazyp, qadamyn nyq basa almaı keledi. Biraq otandyq ónimder sheteldik baıqaýlardan júlde alyp jatqanyn jıi estımiz. Máselen, «Shańyraqtyń ıesin izdep júrmin» degen anımasııalyq fılmi Tokıoda úzdik dep tanyldy. «Besik jyry» týyndysyna Ispanııa, London, Túrkııa, Qyrǵyzstannan júlde kelgen. Byltyr álemdik kórsetilimde 80-ge jýyq kınofestıvalǵa usynylǵan «Shyraq» Albanııa men Ulybrıtanııada ótken baıqaýda eń úzdik anımasııalyq fılm atalymyn jeńip alǵan. Kópke tanymal «Muzbalaq» ta 2017 jyly Reseı, Fransııa, Úndistan syndy álemniń alty memleketinde jeńimpaz bolyp, You Tube-ta 8 mln-nan asa qaralym jınaǵan. Biraq salystyryp kórsek, Reseıdiń «Masha men Aıý» serıalynyń 800 mln ret kórgen bólimderi bar. Osy tusta anımasııa salasynda 25 jyl tájirıbesi bar «Báıterek qasıeti», «Tóbetaı», «Aqbókender» atty jobalardyń avtory, prodıýser, ssenarıst, rejısser Ábdiqadyr Sabyrdyń pikirin bilip kórdik.
– Taıaýda «Balapan» arnasynda pıtchıng ótip, 22 otandyq anımasııa óndirýshi kompanııa óz ónimderin usynǵan. Muny ótken 5-6 jylmen salystyrǵanda, otandyq anımasııalyq stýdııalardyń kóbeıgenin ańǵaramyz. Bul – úlken jetistik. Memleket tarapynan kóńil bólinip, qarjy quıylyp jatyr. Tek aıta keterligi, mýltfılmniń sapasyna eshkim mán berip jatqan joq. Kóp kisiler anımasııa jasaý úderisin túsinbeıdi. Bir jaǵynan onyń ózindik sebebi bar. Máselen, «Disney», «DreamWorks» sekildi kompanııalar bir anımasııalyq fılmdi 5 jyl jasaıdy. Al bizde qazir 1 tolyqmetrli anımasııalyq fılmdi bir jylda jasaý sharty qoıylyp jatady. Sáıkesinshe, tehnıka múmkindigi barynsha paıdalanylmaıdy. Aıaǵynda bári qarjyǵa kelip tireledi. Anyqtama úshin aıtaıyn, «Aıý men Masha» degen 1 serııasyna 300 mln teńge bólinedi. Onyń úsh serııasynyń bıýdjeti bizdiń búkil 20 stýdııanyń birjyldyq bıýdjeti. Sondyqtan biz birinshi kezekte sanǵa emes, sapaǵa jumys isteýimiz qajet. Oǵan qosa naryqtyq ekonomıkaǵa beıimdelemin desek, básekelestikke jol ashý úshin jas erekshelikterine qaraı «Balapan» sekildi taǵy úsh tórt telearna kerek, – dedi Ábdiqadyr Sabyr.
Anımasııa – aıryqsha mádenı tárbıe quraly. «Eger jetkinshekterdiń «О́rmekshi adam» sekildi «Qobylandy batyrdy» sýperqaharman úlgisinde kórgenin qalasaq, zamanaýı úlgidegi keıipker retinde usynýdyń jańasha jolyn izdeý qajet. Iаǵnı týyndylar balalardyń tanymyna saı qazirgi qoǵam psıhologııasyna qozǵaý sala bilýi kerek», deıdi mamandar.
Darıǵa DÁÝLETQYZY,
L.N.Gýmılev atyndaǵy
EUÝ stýdenti
