Salyqty retteıtin jol
Otyrysta qaralǵan qujattardyń ishinde Aqparatqa qol jetkizý jáne qoǵamdyq qatysý, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde medısınalyq buıymdardyń biryńǵaı qaǵıdattary men qaǵıdalary týraly kelisim, Akvaósirý máseleleri, Qazaqstan Úkimeti men Túrkııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy halyqaralyq quramdastyrylǵan júk tasymaldary týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý, Transferttik baǵa belgileý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty birneshe qujatqa engizilgen ózgeris týraly hattama týraly zań jobalary bar.
Transferttik baǵaǵa qatysty zań jobasyn Premer-mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, qujat Prezıdenttiń transferttik baǵa belgileý boıynsha baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes daıyndalyp otyr. Sol úshin zańǵa tıisti túzetýlerdiń jobasy ázirlengen. «Naryqtyq baǵany anyqtaý ádisterin qoldanýdy jetildirý kózdelip otyr. Qazir zańda naryqtyq baǵany anyqtaý ádisiniń 5 ıerarhııasy qarastyrylǵan. Mysaly, eger salyq tóleýshi besinshi ádisti qoldaný kerek dep sanasa, onda ol aldymen aldyńǵy tórt ádisti qoldaný múmkin emestigi týraly negizdemeler daıyndaý kerek. Osyǵan oraı halyqaralyq mámilelerdiń sıpatyn eskerip, naqty qaı ádisti qoldaný kerektigi anyqtalady. Bul sheshim salyq tóleýshiniń de, tekserýshilerdiń de ákimshilik shyǵyndaryn azaıtýǵa múmkindik beredi», deıdi mınıstr. Sonymen qatar naryqtyq dıapazondy aıqyndaý tetigin engizý de qarastyrylǵan. Búgingi kúni baǵa dıapazony men rentabeldilik, naryqtyq baǵalardyń mınımaldy jáne maksımaldy mánderimen aıqyndalady. Bul naqty baǵalarǵa sáıkes kelmeýi múmkin. Zań jobasynda neǵurlym ádil baǵalardy belgileý maqsatynda dıapazondy taryltý usynylǵan. Sondaı-aq kapıtaldy shyǵarýǵa baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda taraptardyń ózara baılanystylyǵyn aıqyndaý keńeıtiledi. Keıbir iri salyq tóleýshiler jasandy deldaldyq qurylymdar qurady. Olar ózara baılanysty taraptar bolyp sanalmaǵandyqtan eksporttalatyn ónimdi odan ári satý kezinde táýekelderdiń deńgeıi tómen bolady. Osylaı degen ol: «Shıkizat ónimderin sondaı «eksklıýzıvti» treıderlerge tómendetilgen baǵamen satý faktileri bar. Bul rette ondaı treıderler boıynsha qarjylyq eseptilikti alý múmkin emes. Iаǵnı tekseriletin mámileler boıynsha jetkilikti aqparattyń bolmaýyna baılanysty elden kapıtaldy alyp ketý táýekeli týyndaýy múmkin. Sol úshin ózara baılanysty taraptar uǵymyn keńeıtýdi usynyp otyrmyz. Budan basqa taýar bırjalarynda jasalǵan mámilelerdiń transferttik baǵa belgileýi boıynsha baqylaý júrgiziledi», dedi.
Al «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty Qyrǵyz Respýblıkasynyń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyna kiretin jekelegen halyqaralyq sharttardy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdarynyń aktilerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrda qol qoıylǵan hattamaǵa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyna Májilistiń barlyq komıteti oń qorytyndy berip otyr. Qujatty qaraý kezinde Jumys toby men Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń keńeıtilgen otyrysyna da múddeli memlekettik organdar ókilderi qatysyp, óz usynystaryn jetkizipti. Hattamamen Qyrǵyz Respýblıkasy úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyn quraıtyn halyqaralyq sharttar men aktilerdiń kedendik quqyqtyq qatynastardy retteıtin talaptaryna sáıkes Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń keden shekarasyndaǵy ótkizý pýnktterin jańǵyrtýdy júrgizý merzimin 96 aıdan 108 aıǵa deıin uzartý usynylǵan.
Jylý energetıkasyndaǵy táýekelder
Budan keıin ádettegideı Úkimettiń aldyna áleýmettik-ekonomıkalyq mańyzdy máselelerdi sheshý týraly saýalmen shyqqan depýtattardyń aıtary kóp boldy. Bul joly olar eldegi ózekti degen máselelerge qatysty onǵa jýyq saýal joldap, óz usynystaryn jasady.
Depýtat Erlan Saırov Mınıstrler kabınetiniń múshelerin qaqaǵan qysta kabınette otyra bermeı, halyqtyń qazirgi jaǵdaıymen tanysyp qaıtýǵa shaqyrdy. «Prezıdent Úkimet aldynda elimizdiń turǵyndaryn jylýmen turaqty qamtamasyz etý boıynsha naqty tapsyrmalar qoıdy. Degenmen birinshi aıaz túsýimen elimizdiń kommýnaldyq ınfraqurylymynyń syr bere bastaýy dástúrge aınalyp otyr. Ras, respýblıka boıynsha tozyǵy jetken jylý ortalyqtary men ınfraqurylym 80 paıyzdan asyp ketti. Al onyń kóbin biz 50 jyldan astam ýaqyt paıdalanyp kelemiz. Bul – qaýipti jaǵdaı. Byltyrǵy Ekibastuz, Rıdder, Balqash, Kókshetaý, Qaraǵandy, Temirtaý, Petropavl qalalaryndaǵy apattar – qordalanǵan máselelerdiń aıqyn kórinisi», dedi ol. Soǵan qaramastan jylyna bul salada tek 5-7 paıyzǵa jańaryp otyrǵanyn aıta kelip, bul tipti eldegi eskirý úrdisiniń ornyn toltyrmaıdy dep otyr. Bulaı jalǵasa berse, eldegi jylý energetıkasynda kollaps ornaýy bek múmkin. Onyń aıtýynsha, shirigen trýba, eskirgen qazandyq, keńestik zamannan qalǵan nasostardy aýystyratyn ýaqyt ótip ketti. Byltyr ǵana jylý salasyndaǵy ınfraqurylymnyń tozýyn azaıtý maqsatynda arnaıy 160 mıllıard qarjy bólinse de, sý jańa qurylǵylar syqyrlaǵan aıazǵa tótep bere alar emes. «Jyl basynda Parlamentte Joǵarǵy aýdıtorlyq palatasynyń «Jylýmen jabdyqtaý salasy» boıynsha qorytyndy esebinde 100-den asa naqty usynys pen júıeli syn aıtyldy. Usynys retinde berildi. Biraq sol usynystar boıynsha ne jaýap, ne atqarylǵan isti kórmedik. Osylaı tizip kete berýge bolady. Sondyqtan bul saladaǵy menedjment pen baqylaýdy kúsheıtý ýaqyt kúttirmeý kerek», dedi depýtat. Mysaly, byltyr «Amanat» partııasynyń ókilderi Ekibastuz halqyna myńdaǵan jylytqysh pen jyly kórpe tasyp, halyqty jylytqan. Onyń aıtýynsha, bıyl osyndaı olqylyq bolmas úshin Úkimet barlyq jınalysyn qysqartyp, jyly kabınetterinen shyǵyp, jylý ortalyqtarynyń basy-qasynda baqylaý júrgizý kerek. Ekinshiden, 2022-2023 jyldary Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen bólingen qarajat esebine qatań taldaý jasalýǵa tıis. Úshinshiden, osy kúnderi óńirlerdegi operatıvti shtabtardyń jumysyn eki eselengen 24/7 rejimine kóshirip, ákimdikter men Úkimet osy saladaǵy óńirlik qaýipti zonalar boıynsha «Táýekelder kartasyn» daıarlap, olar boıynsha naqty maqsattyq algorıtm josparyn daıarlap qoıýǵa tıis.
Ulttyq baıandama tolyqtyrylady
Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovaǵa saýal joldaǵan depýtat Juldyz Súleımenova Memleket basshysynyń alqaly jıynda bilim máselesiniń nátıjelerine arnaıy toqtalǵanyn atap ótti. Aıtýynsha, osyndaı aýqymdy jumystyń nátıjesi sol, halyqaralyq PISA reıtıngi boıynsha elimizdegi orta bilimniń sapasy edáýir artty.
«Shyn mánisinde, PISA-2022 halyqaralyq zertteýleriniń nátıjelerine sáıkes qazaqstandyq oqýshylar matematıkalyq saýattylyqtan 425 ball jınaqtap, Gresııa, Rýmynııa, BAÁ oqýshylarymen teń tústi. Oqý saýattylyǵynan 386 ball jınaqtap, Malaızııa, Saýd Arabııasy oqýshylarymen teń bilim sapasyn kórsetti. Jaratylystaný baǵytynda zertteýdiń 2018 jylǵy nátıjelerimen salystyrǵanda kórsetkishteri +26 balǵa joǵarylady. Bastysy, pandemııanyń saldarynan OESR elderiniń basym kópshiligi edáýir bilim sapasy boıynsha upaılaryn joǵaltsa, elimizde alǵa ilgerileý bar ekendigin, onyń ishinde matematıkadan 54-orynnan 46-orynǵa jáne jaratylystanýdan 69-orynnan 49-orynǵa kóterilgendigimizdi atap ótý qajet», deı kele «Barshaǵa qoljetimdi sapaly bilim» Ulttyq baıandamasyna áli de tolyqtyrý qajet ekenin jetkizip, usynys jasady. Onyń ishinde arnaıy sharalar jospary barlyq pedagogıkalyq qaýymdastyqpen talqylanýy shart. Kitaphana jumysynyń jańa mazmuny men kitaphanashylar mártebesin arttyrý jumysy júzege asyrylyp, muǵalimderdiń mártebesimen birge pedagogterdiń kásibı damýy jáne biliktiligin arttyrý júıesin jetildirýdi qolǵa alý kezek kúttirmeýge tıis. Sondaı-aq bilim mazmunyn jasandy ıntellekt zamanyn talaptaryna saı ózgertýge baılanysty, memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna ózgeris engizý men oqýshylardyń oqý jetistikterin monıtorıngileýge – táýelsiz syrtqy baǵalaý retinde tıisti qarajat bólinip, onyń sapaly, ádil, ashyq ótýine mınıstrlik naqty sharalar qabyldaý mańyzdylyǵyna erekshe toqtaldy.
Jeke derek qupııa ma?
Internetpen qatar damyp jatqan onlaın alaıaqtyqqa alańdaýshylyq bildirgen depýtat Danııar Qasqaraýov Ishki ister, Sıfrlyq damý jáne Ádilet mınıstrlerine saýal joldady. Internet alaıaqtarǵa qansha jerden tosqaýyl qoıylǵanymen, olardyń aılasy asyp turǵanyn aıtqan ol: «Mysaly, ártúrli telegramm chattar arqyly qomaqty aqsha tabyńyz dep úıde otyrǵan talaı analardy aldap jatyr. Ishki ister mınıstrligimen qylmystyq ister qozǵalady, biraq alaıaqtyń ózin tabý múmkin emes. Sońǵy aqparattarǵa sáıkes toǵyz aıda elimizde 15 myń ınternet alaıaqtyq tirkelipti. Onyń ishinde 3 myńnan astamy resmı bankterdiń atyn jamylyp azamattardy aldaǵan. Osy jerde naqty saýal týyndaıdy. О́zderiniń quryǵyna túsiretin alaıaqtar azamattardyń jeke derekterin, telefon nómirlerin qaıdan alady? Olarǵa bul derekterdi kim beredi? Qansha jerden adamdardyń jeke derekterin zańmen qorǵap, onyń taralýyn shektesek te alaıaqtar toqtaıtyn emes. Jeke derekter eshkimge qupııa bolmaı tur», dedi.
Depýtattyń aıtýynsha, jaqynda bir tanysy jeke kompanııasyn ashyp, qujattaryn Egov elektrondy Úkimeti arqyly tirketken. Bul úderis eshkimniń qatysýynsyz, tek portalda jasalǵan. Degenmen sol kúni oǵan úsh birdeı bankten qońyraý shalyp, arnaıy eseptik shot ashýǵa usynys túsken. Ertesi kúni zańgerlik-býhgalterlik qyzmet kórsetetin jeke kompanııa ókilderi habarlasyp, óz qyzmetterin usynǵan. Eń soraqysy, jeke taksopark ókilderi tynymsyz habarlasyp, kólik qyzmetin usynypty. «Bul mekemeler jańadan seriktestik qurylǵanyn, onyń basshysy kim ekenin jáne keshe ǵana resmı tirkelgen kásipkerdiń jeke uıaly telefon nómirin qaıdan alyp otyr? Býhgalterlik kompanııalar men taksopark ókilderiniń qolyna túsken aqparat alaıaqtarda da joq degenge kepildik bar ma? Iаǵnı bizdiń jasaǵan jumystarymyzdyń nátıjesiz ekeni aıqyn kórinip tur. Bul másele boıynsha der kezinde shara qabyldaýlaryńyzdy suraımyz. Jeke derekterdi qorǵaı almasaq, eldi qalaı qorǵaımyz?», degen alańdaýshylyǵyn bildirdi.
