Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Bul aralyqta negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 131,8 mlrd teńgege jetti. Onyń negizgi úlesi jeke ınvestısııalarǵa tıesili, ol 80,7% bolyp otyr. Bıyl qalada 2 444 jańa jumys orny paıda bolsa, sonyń 651-i ınvestısııalyq jobalardyń jemisi. Oblys ortalyǵyndaǵy jumysy qarqyndy júrgizilip jatqan sala – qurylys. Búgingi tańda qurylys jumystary 47 alańda júrgizilýde. Qala ákimi Serik Muhamedıev ótken jyly ǵana Ǵ.Músirepov aýdany ákiminiń laýazymynan aýysyp kelgen. Ol ózine júktelgen mańyzdy mindet – qurylysy aıaqtalmaı, uzaqqa sozylyp ketken 16 kópqabatty turǵyn úıdiń qurylysyn bitirý ekenin aıtty. «Búgingi tańda negizgi bóliginiń qurylys jumystaryn aıaqtaýǵa qol jetkizdik. Jýyrda árqaısysy 100 páterli alty úıdi paıdalanýǵa berip, turǵyndarǵa kiltterin tabys ettik. Abattandyrý jumystaryn kelesi jyly jasaımyz. Jalpy aıtqanda bıyl 22 kópqabatty úıdiń qurylysy aıaqtalyp, 2 myńnan artyq otbasy jaıly páterlerge qol jetkizedi», dedi ol.
Qalada úı salýmen qatar turǵyn úılerdiń kondomınıým nysandaryna jatatyn kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý baǵdarlamasy da iske asyrylýda. 2023 jyly bul iske 130 mln teńge qarajat bólinip, 15 úıdiń tóbesine jóndeý jumystary júrgizildi, 5 úıdiń jedelsatylary aýystyryldy. Josparda áli de 9 úıdiń shatyryn jóndep, 4 úıdiń 22 jedelsatysyn aýystyrý mindeti tur.
Qyzyljar óńirinde jekemenshik turǵyn úı salýshylardy qoldaý jumystary da únemi júrgizilip turady. Máselen, jekemenshik turǵyn úıler legi boı túzegen «Solnechnyı-2» shaǵynaýdanyna 68 shaqyrymdyq sý qubyry tartylyp, 53,9 shaqyrym joly jóndeldi jáne 103 shaqyrymǵa elektr júıeleri júrgizildi.
Qalanyń bir «qaıǵysy» – jylý júıeleriniń tozýy. Bul jumystardy júrgizetin «Petropavl jylý júıesi» JShS qaramaǵynda 229 shaqyrym qubyr bolsa, sonyń 72,16%-y tozǵan. Bıyl bar bolǵany sonyń 8,3 shaqyrymyna jóndeý júrgizildi. Qazir qalanyń ana jer myna jerinde tesilgen qubyrlardyń shyǵyp jatýy osy tozǵandyqtyń kesiri. «Bul másele bir jylda sheshiletin jumys emes. Biz ony kezeń-kezeńmen eńserýdemiz», deıdi ákim.
Qalany aýyz sýmen jabdyqtaıtyn «Qyzyljar sý» JShS balansynda 344 shaqyrym qubyr bar. Kásiporyn shaıyndy sýdy shyǵaratyn qubyrlardy da baqylaıdy. Bulardyń sý qubyrlary da 57,9% tozǵan. Bıyl aýyz sý qubyrynyń 3,5 shaqyrymy, shaıyndy sý qubyrynyń 2,1 shaqyrymy jóndeldi.
Qalany elektr júıesimen qamtamasyz etetin «SK REK» AQ balansynda 704,5 shaqyrym joǵarydan tartylǵan jeli jáne 393,5 shaqyrym kabeldik lınııa bar. Bulardyń jaraqtarynyń tozýy da 89 paıyzǵa jetip otyr. Bıyl sonyń 4 shaqyrymy jóndeldi.
Oblys ákimi qyzmetinen Aýyl sharýashylyǵy mınıstri qyzmetine aýysqan Aıdarbek Saparovtyń bastamasymen 2023 jyly qalanyń joldaryn jóndeý jumystary kúrt artqan edi. Shuryq-tesik joldardyń kóbi qazir qalpyna kelip qaldy. Jóndeý jumystaryna 8,2 mlrd teńge bólinip, 47 kósheniń joldary durystaldy. Biraq «Jol aktıvteriniń sapa ortalyǵy» mekemesiniń oblystaǵy fılıaly jóndelgen 7 kósheniń jumysyn sapasyz dep taýyp, olardy qabyldaýdan bas tartty. Endi olardy jóndeý 2024 jylǵa qaldyrylyp otyr.
Bıyl qalada barlyq 593 aýlalyq aımaqtyń 34-ne balalardyń oınaý jáne 42-ne sporttyq alańdar turǵyzyldy. Sonymen qatar 15-ne tas joldar tóseldi. Al 2024 jyly 90 aýlalyq aımaqty jóndeý josparlanyp otyr. Osy arada qala ákimdigi úshin úlken alańdatýshylyq týdyryp otyrǵan bir problema bar. Ol – aýlalarǵa Keńes zamanynda ornatylǵan garajdar. Olardy buzý turǵyndardyń ókpe-renishin týdyrady, keıbireýler tipti aıǵaı-shý shyǵarǵysy keledi. Soǵan qaramaı bıyl 147 temir garaj alynyp, olardyń ornyna avtoturaq, balalar alańdary ornatyldy.
Petropavl qalasynyń ishinde 18 marshrýt boıynsha kúnine 185 avtobýs reıske shyǵyp, qala turǵyndaryn tasymaldaıdy. 2021 jyly semeılik 100 avtobýs satyp alynyp, avtobýs parki 51 paıyzǵa jańartylǵan. Tasymal jumysymen aınalysatyn «Kyzylzhar Buses» JShS taǵy 10 jańa avtobýs satyp aldy. Al 2024 jyly avtobýs parkin jańartý 65% jetedi dep josparlanyp otyr.
Qala ákimi S.Muhamedıevtiń aıtýyna qaraǵanda bıyl qalada 5 735 adam jumysqa ornalastyrylypty. Sonyń ishinde jańadan paıdalanýǵa berilgen jáne burynǵy kásiporyndardyń ulǵaıtylýynyń nátıjesinde 2 665 adam jańa oryndarǵa turǵyzylǵan. Áleýmettik álsiz toptardyń bıznes jobalaryn qoldaýǵa 1,4 mln teńge bólingen. Sonymen qatar 48 adamnyń bıznes-jobasyn iske asyrýyna 62,4 mln teńge berilgen. Merekelik kúnderge baılanysty ataýly áleýmettik jáne turǵyn-úılik kómek 11 600 adamǵa jasalyp, oǵan 1 mlrd 242 mln teńge bólingen.
Búgingi tańda Qyzyljar qalasynda 92 jalpy bilim beretin mektep bar. Olarda 30,6 myńdaı oqýshy oqıdy. Mektepke deıingi 7 764 bóbek balabaqshalarmen qamtylǵan. Jalpy, 3 pen 6 jas arasyndaǵy bóbekter búgingi tańda tolyqtaı balabaqshamen qamtylǵanyn aıta ketý kerek. 2023 jyly bilim berý mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańǵyrtýǵa 83 mln teńge qarajat bólingen.
Endi oblys ortalyǵynyń dál túbindegi Qyzyljar aýdanynyń jaı-kúıine toqtala keteıik. Bul aýdan – 1997 jyly Beskól men Sokolov aýdandarynyń biriktirilýinen qurylǵan ákimshilik bólinis. Jer kólemi – 6,1 myń sharshy shaqyrym, halqynyń sany 45 myńnan asady. Ulttyq úlesin alatyn bolsaq, orystar – 57, qazaqtar – 32 paıyzdaı, qalǵandary basqa etnostardyń ókilderi. Aýdan ortalyǵy Beskól aýyly Qyzyljardan 12 shaqyrym ǵana jerde. Oblys ortalyǵyna jaqyn bolǵandyǵynyń arqasynda aýdannyń ınfraqurylymy birshama joǵary damyǵan.
Bıyl munda alty iri ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 130 jańa jumys oryndary ashylǵan. Oblys ortalyǵyn azyq-túlikpen qamtamasyz etý mindeti negizinen osy aýdannyń moınynda. Iske asyrylǵan jobalardyń arasynda sút fermasy men qus etin óndirý fabrıkasynyń bolýy da sodan. Bıyl 5 aýylda taýarly-sút jáne bir qoı sharýashylyǵy fermasyn iske qosý qolǵa alynyp, olardyń jumystary aıaqtalyp keledi.
Memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý aıasynda 80 adamdy jumyspen qamtyǵan 47 jańa óndiris orny ashyldy. Jańa bıznes-ıdeıalardy júzege asyrýǵa tyrysqan 22 turǵyn memlekettik grant alǵan. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna 47 adam qatysyp, olarǵa 415 mln teńgeniń nesıesi berilgen.
Aýdan ákimi Janat Sádýaqasovtyń aıtýyna qaraǵanda aýdandaǵy 15,5 myń aýlanyń 13 myńdaıy, ıaǵnı 84%-y taza aýyz sýmen qamtylǵan. «Prezıdenttiń talabyna sáıkes 2025 jylǵa deıin halyqty tolyqtaı taza aýyz sýmen qamtý jumystaryn júrgizýdemiz. Bıyl «Sokolov sý qubyry tobyna» qaraıtyn Arhangelka, Novokamenka, jáne Penkovo aýyldarynda qubyrdy jańalaý jumystary júrgizildi. Osy jumystar 2024 jyly taǵy alty aýylda jalǵasatyn bolady», deıdi ákim.
Aýdan aýmaǵynan 751 shaqyrym jol ótedi, onyń 336 shaqyrymy respýblıkalyq, 156 km oblystyq mańyzy bar tasjoldar. Qalǵany aýdandyq mańyzy bar joldar, keıingi jyldary sonyń 129 shaqyrymy jóndeýden ótkizildi. Bıyl 7 aýylishilik jol kúrdeli jáne aǵymdyq jóndeýlerden ótkizilip, Shahovskoe men Rassvet aýyldarynyń kireberis joldary jóndeldi.
Búgingi tańda Qyzyljar aýdany aýyldarynyń 92%-y jaryqtandyrylǵan. Endi barlyq aýylǵa jaryq tartqyzý josparǵa qoıylyp otyr. Oblys ortalyǵyna jaqyn bolǵandyqtan aýdanda jekemenshik úılerdiń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Sonyń ishinde aýdan ortalyǵynda 2 bes qabatty turǵyn úı turǵyzý qolǵa alynǵan. Olar aýdanda kezekte turǵan 901 otbasylardyń sanyn birazǵa azaıtýǵa tıis. Kezekte turǵandar arasynda 83 kópbalaly otbasylar bar.
Infraqurylymy joǵary bolǵandyqtan bul aýdannyń aýylsharýashylyǵy jerlerin alýshylar kezinde kóp bolǵan. Alaıda sonyń birazy jerdi durys paıdalanbaı, qarjylyq kúsh-qýaty bolmaǵan soń tastap ketken eken. Endi sonyń 30,9 myń gektary memlekettiń jer qoryna qaıtaryldy.
Aýdannyń jalpy bilim beretin mektepterinde qazir 6 576 oqýshy bar. Byltyrǵymen salystyrǵanda oqýshylar sany 113 adamǵa artqan. Olardyń birazy aýdan ortalyǵyna tasylyp oqytylady. Densaýlyq saqtaý jáne mádenıet salasynyń nysandaryna da jóndeý jumystary júrgizilip turady. Bıyl 4 ambýlatorııa jáne 12 mádenıet ǵımarattary jóndeýden ótken. Biraq áli de 22 aýyldyq FAP-tarǵa jóndeý jumystaryn júrgizý qajet. Al Prıbrejnyı men Iаkor aýyldarynda dárigerlik ambýlatorııanyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn.
Aýyl sportyn damytý máselesi de nazardan tys qalmaıdy. Sońǵy jyldary mundaǵy 14 aýylda sporttyq keshender iske qosylǵan, al 30 aýylda balalardyń 42 oınaý alańdary turǵyzylǵan. Kelesi jyly Asan, Bogolıýb, Vınogradov, Podgornyı jáne Penkov aýyldarynda jańa sport alańdaryn turǵyzý josparlanǵan.
Mine, Petropavl qalasy men onyń irgesindegi Qyzyljar aýdanynyń búgingi hal-ahýaly qysqasha aıtqanda osyndaı.
Soltústik Qazaqstan oblysy
