Áleýmettik ádiletti qoǵam talaby

55 jastan bastap áleýmettik tólem alady

Otyrys barysynda depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine qoǵamdyq birlestikter jáne eńbek jaǵdaılary zııandy jumystarda isteı­tin adamdardy áleýmettik qorǵaý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zańdy eki oqy­lymda qarap, maquldady. Qujat osy saladaǵy zańnamany jetildirýge jáne eńbek jaǵdaılary zııandy oryndarda jumys isteıtin qyzmetkerlerdi áleýmettik qorǵaýdy kúsheıtýge arnalǵan. Atap aıtqanda, mundaı kásiporyndardyń qyzmetkerlerine 55 jasqa tolǵan kezde arnaıy áleýmettik tólem taǵaıyndalady. Ol úshin jıyntyǵynda keminde 84 aı zeınetaqy jarnalarynyń bolýy jáne eńbek qyzmetin toqtatý mańyzdy sharttar ekenin aıta ketken jón. Sondaı-aq qalaǵan jaǵdaıda azamattar zeınetaqy jınaqtaryn 55 jasta nemese 63 jasta óz betterinshe ala alady.

Sonymen qatar atalǵan zańnyń norma­laryna sáıkes, endi qoǵamdyq birles­tik qurý úshin úsh adamnan turatyn top jet­kilikti bolady. Odan bólek, res­pýb­­lıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy qoǵam­dyq birlestikterdiń mártebesin aıqyndaý, qoǵamdyq birlestikter qurý máselelerin quqyq­tyq reglamentteý jáne basqa da óz­geris­ter boıynsha qoldanystaǵy zańnama normalaryn sáıkestendirý kózdelip otyr.

«Zańda uzaq ýaqyt zııandy eńbek jaǵ­daıynda jumys istep júrgen azamattar­dy áleýmettik qoldaý maqsatynda qosymsha kepildikter qarastyrylǵan. Osylaısha, Prezıdentimizdiń bastamasymen kópten beri eldiń kókeıinde júrgen máselelerdiń biri óz sheshimin taýyp otyr. Budan bólek, jazataıym oqıǵalardan saqtandyrý jaǵdaılaryn retteıtin normalar da jetildirildi. Maquldanǵan zań zııandy óndiristerde jumys isteıtin azamattarymyzdyń múddelerin tıisti deńgeıde qorǵaýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaýly memlekettik organdaryndaǵy qyzmet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy qaraǵan senatorlar ony konseptýaldy turǵydan qoldap, birqatar túzetýler engizdi. Osyǵan baılanysty zańdy jańa redaksııasymen jáne jekelegen baptarmen Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldandy. Atalǵan túzetýler memlekettik qupııalardy quraıtyn málimetterdi berý tártibin aıqyndaý jónindegi quzyretti belgileıtin qaıtalama normany alyp tastaýdy kózdeıdi. Sondaı-aq zańda el azamattaryna erikti daktıloskopııalyq tirkeýdi engizý týraly jáne basqa da birqatar jańashyldyqqa qatysty normalar bar.

20 myń adam qyzylsha juqtyrǵan

Otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Bıbigúl Jeksenbaı Premer-mınıstr atyna joldaǵan saýalynda elimizde balalar arasynda qyzylsha aýrýynyń kóbeıýine alańdaýshylyq bildirip, vaksınasııa deńgeıi týraly usynylǵan esepterdiń durystyǵyna kúmán keltirdi. Onyń aıtýynsha, qazir elimizde 20 myń­nan astam adam qyzylshamen aýyryp jatyr. Bizdiń elimiz osy juqpaly dert­pen syrqattaný deńgeıi boıynsha Efıo­pııa­dan, Pákistannan, Kongodan asyp túsken.

Depýtat elde vaksınasııa problemasy bir sátte paıda bolmaǵanyn atap ótti. Sarapshylardyń pikirinshe, juqpaly derttiń basty sebebiniń biri – ekpe ba­ǵytyndaǵy jumystyń áli júıeli, jos­parly, nátıjesi saralanyp jasalmaı kele jatqandyǵy. «Shalǵaıdaǵy jáne aýyldyq eldi mekenderde medısınalyq personal men qural-jabdyqtar jetispeýi de balalardy ýaqtyly vaksınasııalaýdy qıyndatyp otyr. Sonymen qatar birqatar óńirde vaksınalardyń qoljetimdiligi men egý qyzmetiniń sapasyna qatysty máseleler bar. Oǵan qosa dinı nanymdarǵa baılanysty ekpeden bas tartýshylarmen jumys pármendi júrgizilmeıdi. Ekpe jasalýy týraly málimet-kórsetkishter boıynsha esepterdiń durystyǵyna kúmán kóp. Qazaqstan sıfrlandyrý boıynsha alǵa shyqty dep maqtanǵanymyzben, vaksınasııa týraly málimetter áli qaǵaz-dápterde bolýy túsiniksiz», dep atap ótti senator.

Ol sondaı-aq keıbir áleýmettik-eko­nomıkalyq toptarda vaksınasııamen qamtýdyń tómendigin atap ótti jáne ekpe jasalýy týraly málimet-kórsetkishter boıynsha esepterdiń durystyǵyna kúmán keltirdi. Senator Úkimettiń bul máseleni sheshýge jyldar boıy nemquraıdy qara­ǵanyna narazylyǵyn jetkizdi jáne jaǵdaıdy sheshýge baǵyttalǵan birqatar usynys aıtty. «Eń aldymen, jaǵdaıdy jaqsartý úshin qoǵamda vaksınasııanyń mańyzdylyǵy men qaýipsizdigi týraly aqparattyq jumysty kúsheıtý qajet. Ekinshiden, elimizdiń barlyq aımaǵynda joǵary sapaly vaksınalar men densaý­lyq saqtaý qyzmetterine kedergisiz qol­je­tim­dilikti qamtamasyz etip, arnaıy mobıldi medısınalyq toptardy uıym­dastyrý kerek. Úshinshiden, vaksına sapasy men onyń merzimi ótkenderin joıýdy qadaǵalaýdy barynsha kúsheıtý kerek», dep qorytyndylady senator.

Apattyń aldyn alǵan abzal

Senator Bekbol Orynbasarov gaz bal­londarynyń jarylýy men lıftterdiń qulaýy týraly másele kóterdi. Gaz sala­syndaǵy máselege Úkimet nazar aýdarýy úshin qansha gaz ballony jarylýy kerek jáne qansha adam ólýi kerek? Sena­tordyń pikirinshe, gazdy tasymaldaý men paıdalanýdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin gazdy mindetti túrde ıistendirý sharasyn qolǵa alý qajet. О́ıtkeni tabı­ǵatta ol gaz ıissiz bolǵandyqtan oǵan erek­­­she ıis berý kerek. Gaz shyǵyp ketken jaǵ­­­daıda adam gazdyń ısin sezinýi úshin ol asa mańyzdy. Depýtattar tarapynan bul másele buryn da kóterilgen bolatyn, alaı­da Úkimet ázirge shyǵaryp salma ja­ýap hat­tarmen shektelip kele jatyr. Son­dyq­tan da qazirgi ýaqytta saladaǵy ju­mys­tar memlekettik organdar tarapynan baqylaýsyz jáne qaraýsyz qalyp keledi.

«Jergilikti atqarýshy organdardyń bul sharany iske asyrýǵa shtattyq birligi de, qarajaty da jáne biliktiligi de jet­peıdi. Olar tek turǵyn úıler men áleý­mettik ınfraqurylym ishinde orna­lasqan turmystyq ballondar men gaz tutynatyn júıelerge ǵana baqylaý júrgizedi. Tabıǵı ıissiz keletin gazdyń aǵyp jatqandyǵyn anyqtaıtyn «qural» qarapaıym halyqta múldem joq. Sondyqtan odorızasııalaý sharasy júrmegen tabıǵı gazdyń syrtqa ketip jatqandyǵyn anyqtaý múmkin emes. Saldary nege ákelip soǵatynyn ózderińiz kórip otyrsyzdar. Qostanaı oblysynda gaz jarylyp, nátıjesinde adamdar opat boldy. Kóktemde Jańaózen qalasyndaǵy gazdyń jarylýynan qaıǵyly oqıǵa oryn aldy. Ol jerde de kóptegen adam shy­ǵy­nyna ákelip soqtyrdy. Mundaı jaǵ­daılar 2007 jyldan beri jyl saıyn qaıta­lanyp keledi», dedi senator.

Depýtat atap ótkendeı, jergilikti atqarýshy organdar bul máselelerdi jik­tep tizip, ortalyq memlekettik organdar al­dynda resmı hatpen de birneshe ret kótergen. Olardyń usynystaryna da tıisti «reaksııa» joq. «Gaz jáne lıft sha­rýashylyǵy salasynda qaýipsizdikti qam­ta­masyz etý úshin memlekettik qadaǵalaý jáne baqylaý ókilettikterine monıtorıng júrgizip, arajigin ajyrata otyryp, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń jaýap­kershiligin kúsheıtýdi usynamyz. Áleý­mettik jáne turmystyq nysandarǵa gaz berý kezinde odorızasııalyq qondyr­ǵy­lar­dyń rejimdik jaǵdaıda jumys is­teýin esepke alý men baqylaýǵa basa mán berý kerek. Lıftiniń jumysyn qaýipti júk kótergish mehanızm retinde taný jáne turǵyn úıler lıftileriniń kepildik merzi­miniń ótkenderin aýystyrý boıynsha jańa baǵdarlama ázirleý kerek», dep atap ótti senator.

Taksıst tabysynan qaǵylmaı ma?

Avtokólikti lızıng arqyly satyp alýǵa qoldaýdy alyp tastaý taksı júr­gizý­­shileri men taksı parkterine problema tý­ǵyzýy múmkin. Janna Asanova Premer-mınıstr atyna joldaǵan depýtattyq sa­ýalynda osy másele týraly aıtty.

Onyń pikirinshe, taksoparkter 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytýdyń ulttyq jobasyna qatysyp jatyr. Avtoparkter otandyq avtokólikter­di sýbsıdııalyq paıyzdyq mólsherle­me boıynsha lızıngke satyp alady, sodan keıin olardy avtokólikti satyp alý múmkindigimen taksı júrgizýshilerine jalǵa beredi. Bul shara taksı naryǵyn órkenıetti deńgeıge kóterýge, sondaı-aq nesıe tarıhy nashar nemese materıaldyq jaǵdaıy aýyr júrgizýshilerdi jumysqa ornalastyrýǵa múmkindik berdi.

«Qazirgi kezde taksı salasynda avtopark qyzmetkerlerin eseptemegende 213 myńnan asa adam jumys isteıdi. Taksı júrgizýshisiniń tabysy eldegi or­tasha jalaqyǵa sáıkes keledi, ol 2022 jyly 204 myń teńgeni qurady. Júrgizý­shiniń kúndelikti tabysynyń úlesi sapar qunynyń 30-50%-yn quraıdy. Bir mashınanyń 20 saǵattyq jumys kestesinde shamamen 30 000 teńge túsim túsedi, jalǵa alý, amortızasııa jáne otyn úshin barlyq shyǵystan keıin 7 000 teńge taza tabys qalady», dedi J. Asanova.

Alaıda senator qazir salalyq memle­kettik organ sýbsıdııalardy alyp tastaýdy josparlap otyrǵanyn, bul avtokólikti jalǵa alý qunynyń ulǵaıýyna ákelýi múm­kin ekenin atap ótti. Bul óz kezeginde júr­gizý­shiler tabysynyń, tıisinshe olardyń ómir súrý deńgeıiniń tómendeýine ákep soqtyrady.

«Taksı júrgizýshiler jaǵdaıynyń nashar­laýy jalpy halyqtyń taksı qyz­met­ine qol jetkizýine teris áser etýi múm­kin. Osyǵan baılanysty sizden tıisti mı­nıstrlikterge mynandaı sharalar­dy qarastyrýdy tapsyrýyńyzdy suraı­myn. Atap aıtqanda, taksomotor salasy­na qol­daý jasaýdy saqtaý, al múmkin bol­maǵan jaǵdaıda – barlyq taraptyń múd­desin eskere otyryp, sýbsıdııalaý shart­taryn qaıta qaraý arqyly balama she­shimder qabyldaý; jańa úlgi engizilgen jaǵ­daıda baǵdarlamaǵa qatysýshylarǵa jos­parlaý, balama sheshimderdi izdeý jáne jańa jaǵdaılarǵa beıimdelý úshin belgili bir ót­peli kezeń quqyǵyn berý, bul osy júr­gizý­shiler sanatyna teris yqpalyn barynsha azaıtýǵa múmkindik beredi», dedi senator.

Otyrys barysynda sonymen qatar senator Zakırjan Kýzıev «QTJ Júk ta­sy­maly» AQ jumysyndaǵy buzýshy­lyq­­tarǵa nazar aýdardy. Senator kompa­nııa­nyń jumysy Qazaqstan arqyly ótetin tranzıt kóleminiń tómendeýine ákeletinin jáne kórshi elderdi balamaly ba­ǵyttar izdeýge májbúr etýi múmkin eke­nin aıtty. Al Aqmaral Álnazarova medı­sınalyq uıym­dardyń kredıtorlyq bere­shegi jónin­degi problemaǵa nazar aýdar­dy. Mun­daı máse­lege strategııalyq jos­parlaý men medı­sınalyq qyzmetter no­men­k­la­týra­synyń bolmaýy sebep bolyp otyr. Senator Arman О́teǵulov eldegi epızo­o­tııa­lyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna jáne ve­te­rı­narııa salasynda kadrlardyń jetispeý­shili­gine baılanysty másele boıynsha saýal joldady.