Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
QR AShǴA jalpy jınalysynyń jumysyna Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasynyń ǵalymdary, músheleri jáne korrespondent-músheleri, jetekshi ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń, joǵary oqý oryndarynyń zertteýshileri, sondaı-aq Qazaqstannyń barlyq óńirlerinen AО́K ókilderi qatysty.
Aıta ketsek, Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasy 1971 jyly quryldy. QR AShǴA músheleri 174 belgili ǵalymdar, onyń ishinde Akademııanyń 132 tolyqqandy músheleri, 26 korrespondent- músheleri, 12 sheteldik músheleri, 4 qurmetti músheleri bolyp tabylady. Qurylymynda 4 beıindi bólimshesi bar:
1) AО́K ekonomıkasy;
2) О́simdik sharýashylyǵy, eginshilik jáne orman sharýashylyǵy;
3) Mal sharýashylyǵy, veterınarııa jáne balyq sharýashylyǵy;
4) Aýyl sharýashylyǵy shıkizaty men ónimin qaıta óńdeý jáne mehanıkalandyrý.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdary akademııasy» RQB óńirdiń ınvestısııalyq jobalaryn jáne AО́K, qaıta óńdeý salasy, orman, sý resýrstary, bıoártúrlilik pen ekologııa salalaryn utymdy paıdalaný men saqtaýdy sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerin ǵylymı-konsýltasııalyq qamtamasyz etýde úlken áleýetke ıe.
QR AShǴA ǵylymı-bilim berý qyzmetinde QR AShM janyndaǵy «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» KEAQ barlyq ǴZU-men, sondaı-aq QR Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń, QR Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrliginiń jáne QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń júıelerimen tyǵyz ózara árekettesip jatyr.
Sońǵy úsh aı ishinde elimizdiń 14 oblys ákimdikterimen memorandýmdarǵa qol qoıyldy jáne qol qoıý satysynda tur, olar AShǴA músheleriniń, oblystardyń ákimdikteriniń, aýyl sharýashylyǵy basqarmalarynyń, «Atameken» UKP fılıaldarynyń, respýblıkalyq qaýymdastyqtardyń, palatalardyń jáne sol óńirlerdegi UABBO KeAQ ǴZI-niń qatysýymen júzege asyryldy.
Memorandýmdarǵa qol qoıýmen kezdesýler Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda, Almaty, Jetisý, Mańǵystaý, Aqtóbe, Soltústik Qazaqstan, Oral, Aqmola, Qostanaı, Abaı, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda ótti. Oblystardy ǵylymı qamtamasyz etýge, aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerine ǵylymı-bilim berý konsaltıngtik qyzmetterin kórsetýge, ınnovasııalardy engizý boıynsha konsýltasııalyq jáne servıstik qoldaý kórsetý, mamandar men fermerlerdiń ózekti baǵyttary boıynsha quzyretterin arttyrý boıynsha tyǵyz ózara is-qımyl jasaý jáne AShǴA ǵalymdarymnyń usynystary men bastamalary qoldaý tapty.
Oblystar aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine sharýashylyq júrgizýdiń shaǵyn nysandaryn biriktirý, bastapqy ónimdi saqtaý, óńdeý, ótkizý jáne servıstik qyzmetter kórsetý; tuqym sharýashylyǵyn damytý, seleksııa, ósimdikterdi qorǵaý jáne karantın; orman sharýashylyǵy, topyraq resýrstaryn qorǵaý; sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný; veterınarııa, jemshóp óndirisi jáne seleksııasy; mal sharýashylyǵyna qarqyndy tehnologııalardy engizý; sýarýdyń energııa-resýrs únemdeýshi tehnologııalaryn qoldaný jáne kadrlar daıarlaý jáne kótegen t.b. baǵyttar boıynsha AShǴA-ynyń qoldaýyna múddeli.
Jergilikti jerlerde turaqty jáne júıeli jumys isteý, sondaı-aq jastardy ǵylymı qyzmetke tartý úshin óńirlik joǵary oqý oryndary men ǴZO bazasynda «QR AShǴA» RQB ortalyqtary ashyldy, olardy bizdiń akademıkter men sol salalardaǵy belgili mamandar basqarady. Jalpy, búgingi kúni oblystarda AShǴA ortalyǵynyń 12 ashyldy jáne 2 ashylý kezeńinde tur.
UABBO KEAQ ǴZ beıindi ǴZI-men tyǵyz ózara árekettesip otyr, sondaı-aq granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrý, JAO bıýdjettik baǵdarlamalary jáne nátıjelerin kommersııalandyrý sheńberinde konkýrstyq rásimderge birlesip qatysý úshin ıntegrasııany kúsheıtý qajettiligine baılanysty jetekshi 16 beıindi ǴZI jáne basqa uıymdarmen birlesken qyzmet týraly shartqa qol qoıyldy.
TMD elderiniń burynnan kele jatqan shyǵarmashylyq baılanystary bar jetekshi joǵary oqý oryndarymen baılanys jáne ózara árekettesý jolǵa qoıylǵan. Akademıkter de belgili joǵary oqý oryndarymen yntymaqtasady. Alys sheteldiń jetekshi joǵary oqý oryndarymen baılanys ornatyldy.
QR AShǴA jáne onyń akademıkteri kóptegen jyldar boıy halyqaralyq uıymdarmen tyǵyz jumys isteıdi: FAO, IKARDA, SIMMIT, Halyqaralyq Araldy qutqarý qory (HAQQ), Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU), Halyqaralyq ǵylymı-tehnıkalyq ortalyq( HǴTO), Birikken Ulttar Uıymynyń Damý baǵdarlamasy (BUUDB, BUUDB JEQ), Halyqaralyq epızootııalyq bıýro (HEB) jáne basqalar.
Jýyrda Akademııa jas perspektıvaly halyqaralyq uıymmen - Islam áleminiń 54 elin biriktiretin Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymymen (AQIU) kelisimge qol qoıdy, onyń basty maqsaty - AQIU elderiniń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý, ashtyqqa, qurǵaqshylyqqa qarsy kúres jáne qajettiligine AО́K ınnovasııalaryn engizý.
Halyqaralyq yntymaqtastyqty jolǵa qoıý jáne elder arasynda halyqaralyq dıplomatııany damytý tájirıbesi mol Erlan Alımjanuly Baıdaýlet AQIU tóraǵasy bolyp tabylady. AQIU-ǵa múshe elderdiń «Agrarlyq ǵylym akademııalarynyń qaýymdastyǵy» qurý tujyrymdamasy ázirlendi.
Qaýymdastyq ǵylymı negizdelgen usynystar berý arqyly aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik qaýipsizdigi saıasatyn qalyptastyrýǵa yqpal etýge tyrysady. Qaýymdastyq sonymen qatar ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde aýylsharýashylyq saıasatyn qalyptastyrýda belsendi ról atqarady.
Akademııa Dúnıejúzilik Banktiń (DB), Eýropalyq Qaıta Qurý jáne damý bankiniń (EQDB), Eýrazııalyq damý bankiniń (EDB), Azııa damý bankiniń (ADB), Islam bankiniń (IB) jáne t.b. qoldaýymen halyqaralyq jobalardyń qatysýshysy bolyp sanalady. Akademııa ǵalymdary AО́K jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa, ınnovasııalar men jańa tehnologııalardy engizýge baǵyttalǵan AО́K óńirlik baǵdarlamalary men ǵylymı jobalardy iske asyrýǵa belsendi qatysady. Osy baǵytta halyqaralyq baılanystar jáne ıntegrasııa departamentin qurý josparlanyp otyr.
Jalpy jınalys sonymen qatar, ǵalymdardyń ǵylym men bilim berýdi damytýǵa qosqan úlesi men eńbegin yntalandyrý úshin, sondaı-aq olardy AShǴA odan ári damytýǵa yntalandyrý maqsatynda AShǴA nagradalar, marapattar nomınasııalary jáne QR AShǴA tósbelgileri boıynsha pikirler, usynystar almasýdy kózdedi.
