Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ulyqtaý rásiminde: «Qazir – saılaýdaǵy jeńisti toılaıtyn kez emes, aıanbaı eńbek etetin kez. Sol sebepti, arqany keńge salmaı, birden iske kirisýimiz kerek, bosańsýǵa bolmaıdy. Osy oraıda, eń aldymen qolǵa alatyn birneshe máselege arnaıy toqtalǵym keledi. Men saılaýaldy sózderimde aýyldy órkendetý isine basa nazar aýdardym. Búginde Qazaqstan halqynyń 40 paıyzǵa jýyǵy aýylda turady. «Aýyl – el besigi» dep halqymyz beker aıtqan joq. Sondyqtan aýyldaǵy jaǵdaıdy jaqsarta almasaq – bárimizge syn. Sol úshin men búgin aýyldy damytý máselesi týraly Jarlyqqa qol qoıamyn», dep alǵashqy jarlyǵyna qol qoıǵany este.
Odan beride el Úkimeti 30 jyl boıy eńsesin tikteı almaı kele jatqan aýyl sharýashylyǵy men aýyl halqynyń jaǵdaıyn jaqsartyp, turmysyn kóterý úshin birqatar ıgi sharalardy qolǵa aldy. Sharýa tabysyn arttyratyn arnaıy tujyrymdama jasap, sonyń negizinde birneshe izgi baǵdarlamany iske asyrýdy bastady. Sonyń biri – «Aýyl amanaty» jobasy jabyrqaý jurttyń sónýge jaqyn qalǵan úmitin qaıta jaqqany anyq. О́ıtkeni Memleket basshysy jalań Jarlyqqa qol qoıyp qana qoımaı, aýyl-aımaqty damytýǵa 1 trln teńge qarajat qarastyrylatynyn, baǵdarlama negizinde ol aqsha kezeń-kezeńmen ıgeriletinin de naqty túsindirgen bolatyn.
Taıaýda Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenovanyń tóraǵalyǵymen aýyl halqynyń tabysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan «Aýyl amanaty» jobasyn júzege asyrý jónindegi keńes ótkizgeninen habardarmyz. Onda málim bolǵany, búginde «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda jeńildikpen nesıe berý úshin oblys ákimdikterine respýblıkalyq bıýdjetten 87,5 mlrd teńge aýdarylypty. Bul týraly Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Baǵlan Bekbaýov aıtty. «Bas-aıaǵy 13,4 myń ótinim kelip tústi. Onyń jalpy somasy 78,7 mlrd teńgeni quraıdy. Búginde 9 myńǵa jýyq adam 51,6 mlrd teńge somasyna shaǵyn nesıe aldy. Eń kóp ótinim Jambyl, Túrkistan jáne Aqtóbe oblystarynyń turǵyndarynan boldy. Eldi mekenderdiń ekonomıkalyq baǵdaryn anyqtaý maqsatynda «Amanat» partııasy saýaldama túrinde ázirlegen skrınıng júrgizý jumysy jalǵasyp jatyr. Elimizdegi 1 817 aýylda osyndaı naqty jumys júrgizildi», dedi ol.
Iá, atalǵan baǵdarlama Memleket basshysy aıtqandaı, kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp, trln-nyń ár tıyny aýyldan óz ornyn taýyp jumsalatyn bolsa, eńkeıip qalǵan el eńsesi 2-3 jylda qaıta tiktelip keterine esh shúbá joq. Bul jóninde 30 jyldyq eńbegin aýyldaǵy dıqanshylyqqa sińirgen kásipker Bahadúr Qarsybek aıtty. Dese de, aldaǵy jyldan bastap mıkronesıe berý erejesine birqatar ózgeris engiziletininen sekem alyp qalǵanyn jasyrmady. Ásilinde, vıse-mınıstrdiń shaǵyn nesıeni berý tártibine engiziletin ózgeris jóninde aıtqan durys oıyn, burys uqqany ańǵarylady. Máselen, onda dıqanshylyqqa emes, mal satyp alý úshin mıkronesıe berýge «Aýyl amanatynyń» jyldyq bıýdjetinen 50%-dan aspaıtyn qarajat qana kózdeledi.
Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly baıandaǵanda atalǵan jobaǵa arnaıy toqtaldy. «Aýyl amanaty» jobasy boıynsha nesıeler barlyq tulǵaǵa 2,5 paıyzben 7 jylǵa deıin beriledi. Qanatqaqty jobany júzege asyrýǵa Túrkistan oblysy boıynsha 16 aýdannan 64 aýyldyq okrýg anyqtalyp, 75 kooperatıv quryldy. Jobany qarjylandyrýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 19,8 mlrd teńge qarjy bólingen. Qazirde «Túrkistan» áleýmettik kásipkerlik korporasııasy» AQ-na «Aýyl amanaty» jobasy boıynsha oblys kóleminde 10,3 mlrd teńge quraıtyn 1679 jobaǵa ótinish tústi. Onyń ishinde ýákiletti organmen 1544 joba qaralyp, jalpy somasy 6,8 mlrd teńgeni quraıtyn 1272 joba maquldandy. 2 mlrd teńgeni quraıtyn 389 joba qarjylandyrylyp, 272-si baǵdarlamada bekitilgen erejege sáıkes kelmeýine baılanysty bas tartyldy», degen ol.
Al jyl basynda Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov «Aýyl amanaty» jobasyn tıimdi júzege asyrý isi elge úlken ıgilik ákeletinin tilge tıek etip, jón-josyǵyn jasyrmaǵan edi. «Aýyl halqynyń tabysyn arttyrý úshin «Aýyl amanaty» jobasy iske asyrylyp jatyr. Onyń sheńberinde mıkronesıe berý jáne kooperasııany keńeıtý kózdelip otyr. Bıyl 100 mlrd teńge bólindi. Joba 7 jyl ishinde 1 mln-nan asa aýyl turǵynyn qamtıdy. Oǵan jalpy 1 trln teńge qarastyrylady», degen Premer-mınıstr, baǵdarlamanyń jappaı barysy Úkimettiń qatań baqylaýynda ekenin eskertken.
Vıse-premer T.Dúısenova ótkizgen keńeste Atyraý jáne Qyzylorda oblystarynyń tómen kórsetkishine nazar aýdardy. Atalǵan aımaqtarda tek 2 jáne 18 nesıe ǵana berildi. Osy máselege nazar aýdarǵan ol óńirlerdegi «Aýyl amanaty» jobalyq keńseleriniń jumysyn jandandyrýdy jáne aýyldardy skrınıngten ótkizý jumysyn jedeldetýdi tapsyrdy. Sóıtip, keńes jumysyna qatysýshylar «Aýyl amanaty» jobasynyń keıbir óńirlerde qalaı júzege asyrylyp jatqany týraly aqparatty tyńdady. Máselen, Qostanaı oblysy ákiminiń orynbasary Rınat Muhametqalı óńirde eń kóp nesıe mal sharýashylyǵy salasynda berilgenin málimdedi. Iаǵnı 231 azamat jalpy somasy 1,4 mlrd teńgeniń nesıesin aldy. Al ósimdik sharýashylyǵy salasynda nesıe tek 1 aýyl turǵynyna berilip, oǵan 2 mln teńge aýdaryldy. Al Ulytaý oblysy ákimi apparatynyń basshysy Abzal Jaılybaev óńirde mal sharýashylyǵy salasynda 2,8 mlrd teńge somasyna 371 mıkronesıe, ósimdik sharýashylyǵy salasynda 192 mln teńgege 24 mıkronesıe berý josparlanǵanyn habarlady.
«Aýyl amanaty» jobasynyń qatysýshylaryna «Qaryzsyz qoǵam» jobasynyń mamandary tikeleı kómek kórsete bastady. Qarjylyq saýattylyq boıynsha 80 sarapshy aýyldyq eldi mekenderde oqytý semınarlaryn ótkizip jatyr. Bul rette, semınarǵa qatysýshylardyń basym kópshiligi «Aýyl amanaty» jobasyna qyzyǵýshylyq tanytty. «Turǵyndardyń tabysy tómen, kóp mólsherde nesıe bereshegi bar. Olar «Aýyl amanaty» jobasy aıasynda bıznes-jospar qurýǵa kómek suraıdy. Statıstıkaǵa sáıkes, qatysýshylardyń 68%-y – áıelder. Sondyqtan aýyl áıelderiniń bıznes-bastamalaryn qoldaýǵa arnalǵan Kámshat Dónenbaeva atyndaǵy qor qurýdy usynamyz. Bul qadam aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin qurý arqyly áıelder kásipkerligin damytýmen belsendi aınalysýǵa múmkindik beredi», degen edi, keńeste sóz kezegin alǵan «Uly dala» aýyl bıznesin damytý qaýymdastyǵynyń basshysy Aqmaral Bekmurzaeva.
Spıker sondaı-aq sút óndirý, qulpynaı ósirý, jemis-kókónis ónimderin saqtaý, mektep formasyn tigý, eshki sútinen jasalatyn irimshik óndirý, t.b. jeke qosalqy sharýashylyqtar kooperasııasynyń birqatar úlgilik jobasyn usyndy. Aýyldy damytýǵa baǵyttalǵan osy ıgi isterdiń bastamasyna qarap, jaqsylyqtan úmittenemiz.
