О́ńir medısınasyndaǵy oń ózgeris

Shyntýaıtynda, Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtan­dyrý júıesi densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa septesti dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Sózimizge medısına salasyn qarjylan­dyrý somasy bıyl 2,5 trln teńgege óskeni dálel. Mysaly, 2019 jyly qarjylandyrý kólemi 1,3 trln teńgeniń shamasynda bolsa, 2021 jyly – 1,8 trln, al byltyr 2,2 trln teńgege jetipti. Medı­sınany qarjylandyrýǵa kóp kóńil bólgenniń esesine densaýlyq saqtaý júıesiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy keńeıip, osy jańashyldyq qyzmet kórsetý sapasyna áser etetini aıtpaı-aq túsinikti. Sanaýly jylda salaǵa bólingen qarjynyń eselep ósýine eldegi demografııalyq jaǵdaı da áser etse kerek. Atap aıtqanda, bıyl eldiń árbir turǵynyna jum­salǵan shyǵystar 131 myń teńgeni quraǵan. О́mir súrý uzaqtyǵy 73,1-den 74,4 jasqa jetti. О́tken jyldyń sáıkes kezeńimen salys­tyrǵanda 10 aı ishinde ólim-jiti­miniń kórsetkishi 5,7%-ǵa, qan aına­ly­my júıesi aýrýlarynan ólim-jitim – 6,9%, qaterli isikterden – 0,6%, tynys alý organdary aýrý­larynan – 4,7%-ǵa, týberkýlez­den 22,1%-ǵa tómendegen. 11 aıda náreste ólimi – 9,6%-ǵa, ana óli­mi 24,4%-ǵa azaıdy. Bul – pa­sıent­ter­ge kórsetiletin qyzmet spektri­niń ke­ńeıgenin, halyqtyń tabı­ǵı ósi­mi­ne qaraı medısına sala­syn­daǵy jaǵ­daıdyń jaqsara túskenin kórse­tetin mańyzdy faktor sanalady.

Medısınada pasıentterge kórse­ti­le­tin qyzmet túri kóbeıgeni baıqa­la­dy. Tarqatyp aıtar bolsaq, al­ǵash­qy medısınalyq-sanıtarlyq kó­mek – 10%-ǵa, konsýltasııalyq-dıagnos­tıka­lyq qyzmetter – 2,5 ese, al medı­sına­lyq ońaltýdy qarjylandyrý 13 ese ulǵaıǵan. Halyqtyń alǵashqy me­dı­sınalyq-sanıtarlyq kómekke júginýi byltyrmen salystyrǵanda 10%-ǵa ulǵaıyp, uzyn-sany 96,3 mln qyzmetti quraǵan. Muny naq qazir elimizdegi ár­bir turǵynǵa shaqqanda 4,8 qyzmetten keledi. Oraıy kelgende alǵashqy me­dı­sı­nalyq-sanıtarlyq kómektiń 57%-y – memlekettik, 43%-y jeke medı­sı­na­­lyq uıymdar kórsetetinin de aıta ketke­nimiz jón bolar.

Bıyl konsýltasııalyq-dıagnostıka­lyq qyzmetter sany 2,5 ese kóbeıgen. 1,1 mln turǵynǵa qymbat dıagnostıkalyq qyzmet (KT/MRT) kórsetilgen. Qashyqtan kórsetilgen medısınalyq qyzmettiń sany – 687 myń. Bul kórsetkish byltyrmen salystyrǵanda 7 ese kóp. Sol sekildi medısınalyq ońaltýǵa da aıtarlyqtaı kóńil bólinip, qarjylandyrý kólemi 13 ese ulǵaıǵan. Osy baǵytqa 2019 jyly 6 mlrd teńge qaralsa, bıyl 78,1 mlrd teńge bólingen. Budan elimizdiń 2027 jylǵa qaraı medısınaǵa jumsalatyn shyǵystardyń úlesin IJО́-niń 5%-yna deıin jetkizýge talpynysyn baıqaımyz. Bıyl ambýlatorııalyq deńgeıde 200-ge jýyq medısınalyq ońaltý qyzmeti kórsetilgen. 48 ambýlatorııalyq-emhana­lyq kómek uıymdarynda úzdik tájirıbe ortalyqtary ashylǵan. Atalǵan orta­lyqtardyń 160-tan asa mamany arnaıy oqýdan ótken. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, eresek pasıentterge 8 aýrý túrin (arterııalyq gıpertonııa, júrektiń ıshe­mııalyq aýrýy, qant dıabeti, glaýkoma, sút bezi obyry, jatyr moıny obyry, kolorektaldy obyr, vırýstyq gepatıt) erte anyqtaýǵa arnalǵan skrınıngtik baǵdarlama iske asyp jatyr. Bıyl skrı­nıngtik tekserýlermen qamtý 2022 jylmen salystyrǵanda 19,7%-ǵa artyp, 8,5 mln adamdy qurady. Aýyl turǵyndary úshin búırek, asqazan-ishek joldary, tynys alý organdary jáne qýyqasty bez obyry aýrýlaryn erte anyqtaýǵa arnalǵan skrınıng keńeıtildi. Jalpy, profılaktıkalyq tekserýlermen shamamen 2,6 mln aýyl turǵyny qamtyldy. Sondaı-aq shalǵaı aýyldardyń 50 myń­nan asa turǵyny medısınalyq poıyz­dardyń qyzmetimen qamtylsa, bul 2022 jylmen salystyrǵanda 58% artyq eken.

Elimizdiń medısınalyq ortalyqta­rynda jyl basynan beri 244 transplan­tasııa jasalǵan. Al ortalyq júıke júıesiniń aýrýlaryn radıohırýrgııalyq emdeýmen aınalysatyn Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń gamma-pyshaq ortalyǵynda osy kúnge deıin 1 037 ope­rasııa jasalǵan. Al bıyl jasalǵan ope­rasııalar sany 233-ke jetken. Qýan­tarlyǵy, Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda elimizde 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónin­degi keshendi jospar bekitildi.

Qyrkúıekte Qazaqstannyń teń tóraǵa­­­ly­ǵymen BUU Bas Assambleıa­sy­nyń 78-sessııasynda MSAK boıyn­sha paneldik sessııa ótti. 24-26 qazan kúnderi elordada Dú­nıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıymy Eýropa óńirlik komıtetiniń 73-sessııasy uıymdastyryldy.

Medısına salasyn damytýdyń ta­ǵy bir baǵyty «Qazaqstan halqyna» qo­ǵam­dyq qorymen qatar memleket qa­ra­jaty esebinen medısına mekeme­leriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartyp, farmasevtıkalyq ónimdi molaıtýǵa, salaǵa bilikti kadrlardy tartý­ǵa negizdelgen. Bıyl «Qazaqstan hal­­qy­n­a» qoǵamdyq qorynyń qarajaty ese­binen 30 mlrd teńgege orfandyq dári­lik zattar satyp alynǵan. Buǵan qosa 58,8 mlrd teńgege 514 medısınalyq tehnı­ka alyndy. Bul rette medısınalyq uıym­dardyń jaraqtandyrylýy 2022 jylmen salystyrǵanda 2,5%-ǵa ulǵaıyp otyr.

Dárigerlerge, onyń ishinde asa tap­shy mamandyqtar boıynsha qajetti­lik­ti qamtamasyz etý úshin bıyl respýb­­lı­ka­lyq bıýdjet esebinen 6 myńǵa jýyq bilim granty bólingen. Jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen bıyl 16,5 myń maman biliktiligin arttyrsa, onyń ishinde 108 maman shetelde tájirıbe jıǵan. Eldegi medısınalyq joǵary oqý oryndaryn bıyl 6 940 túlek támamdasa, 601 mamanǵa kóterme járdemaqy bólinip, 384 maman turǵyn úımen qamtylǵan. Sol sekildi 74 mamanǵa ózge de qoldaý sharalary kórsetilipti.

Bıyl el Úkimeti qala, aýdandardy medısınalyq ınfraqurylymmen qam­­tamasyz etýge erekshe kóńil bólip otyr­ǵanyn baıqadyq. Mysaly, qańtar aıy­nan búginge deıin el boıynsha 78 densaý­lyq saqtaý nysany paıdalanýǵa berilgen. Onyń ishinde «Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy sheńberinde 47 nysan salynyp, 80 nysan jóndeýden ótken. Taǵy bir mańyzdy derekterge toqtalsaq, elde 79 ınsýlt ortalyǵy jumys isteıdi. Osy ortalyqtarda bıyl 38 myńnan asa adam emdelgen. Jedel koronarlyq sındrom kezinde el turǵyndaryna maman­dandyrylǵan medısınalyq kómekti 44 koronarlyq aralasý ortalyǵy kórsetse, bıyl mundaı ortalyqtarda 33 myńǵa jýyq naýqas emdeldi.

«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jań­ǵyrtý» ulttyq jobasy sheńberinde el aýmaǵyndaǵy 6 klımattyq jáne seısmıkalyq aımaqtyń erekshelikterin eskere otyryp, qaıta qoldanýǵa arnal­ǵan 16 etalondyq joba ázirlengen. Bul qatarda Aqmola, Batys Qazaqstan, Túr­kistan, Almaty, Jambyl, Qara­ǵan­dy oblystary bar. Atalǵan aımaq­tarda dárigerlik ambýlatorııalar, feld­sherlik-akýsherlik jáne medı­sınalyq pýnktter nazarda boldy. 42 MSAK obektisiniń qurylysy, 4 kóp­beıindi ortalyq aýdandyq aýrýhana kúrdeli jóndeýden ótip, jańaryp jatyr. Qazirde 47 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysany boı kótergen. Buǵan qosa jeke ınvestısııa esebinen densaýlyq saqtaý obektilerin salý jáne jaraqtandyrý boıynsha sharýalar úılesim tapty. Mysaly, bıyl de­meýshilik kómek esebinen Atyraý qala­synyń «Bereke» shaǵyn aýdanynda dá­rigerlik ambýlatorııa salynǵan. Alma­ty oblysynda «Dolce» seriktestigi ońtústik koreıalyq «SGP» kompanııasymen birlesip, Ońtústik Koreıa tehnologııa­sy boıynsha ozyq shprıs óndirý boıynsha jobany iske asyra bastady. «Clever Medical» seriktestigi Almaty oblysynda operasııalyq bólmelerge arnalǵan otandyq medısınalyq buıymdar óndirisin ashqan. Almatyda Ońtústik Koreıalyq «Samsung Madison» kompanııasy joǵary jáne saraptamalyq klas­ty ýltradybystyq stasıonarlyq dıagnostıkalyq júıelerin shyǵarýdy jolǵa qoısa, «AiSonic» seriktestigi Mańǵystaý oblysynda alǵashqy otan­dyq «Aıshyq» estý apparattarynyń ón­dirisin qolǵa aldy. Osy sekildi Sol­tústik Qazaqstan oblysynda, Shymkent qalasynda, Jambyl oblysynda iske asyp jatqan sátti bastamalar barshylyq. Bul kól-kósir jumystyń barlyǵy saıyp kelgende densaýlyq saqtaý salasyn odan ári damytýǵa jol ashady.