Qala ınfraqurylymyn damytý jalǵasady

Ekonomıkanyń ósýi Almaty­da aıqyn baıqalady. Jyldyń 11 aıynda qysqamerzimdi ekono­mı­­kalyq ındıkator 13%-ǵa kóte­rilip, jetekshi orynǵa shyq­qan. Ekonomıkanyń draıveri 17,7% ósimmen óńdeý ónerkásibi boldy. Qarasha aıynda jyldyq ­ınflıasııa 10,5%-ǵa deıin baıaýlady. Eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı da jaqsaryp keledi. 79,5 myń turǵyn jumyspen qamtylyp, onyń 80%-y turaqty jumys ­ornyn tapqan.

«Memleket basshysynyń tap­syrmalaryn oryndaý úshin Al­maty qalasyn áleýmettik-eko­nomıkalyq damytý jónindegi is-sha­ralar jospary oıdaǵydaı júzege asyrylyp jatyr. Ol ­1,9 trln teńge somasyna 58 is-sha­rany qamtıdy, onyń 1,6 trln teń­gesi 2024-2026 jyldarǵa kóz­delgen. Jalpy, jyl qorytyn­dysy boıynsha Almaty ekonomıkasy ósiminiń 6,5%-ǵa deıin jedeldeýi kútilýde. Bul adam basyna shaqqandaǵy jalpy óńir­l­ik ónimdi 21,2 myń dollar deń­geıinde qamtamasyz etýge múm­kindik beredi», dedi E.Dosaev.

Ákimniń baıandaýynsha, Alma­ty­ qalasynan bıýdjetke túsim­der burynǵydan áldeqaıda kó­beı­gen. Osy jyldyń 11 aıyn­da memlekettik bıýdjetke túsim­der 34,5%-ke ulǵaıyp, 4,9 trln teńgeni quraǵan.

«Bıyl 8 jeltoqsanda qala máslıhaty Almaty qalasy­nyń 2024-2026 jyldarǵa arnal­ǵan bıýdjetin bekitti. Bul Mem­le­­ket basshysynyń qalany or­tamerzimdi damytýdyń ne­giz­gi baǵyttary boıynsha tap­syr­malaryn iske asyrýǵa baǵyt­talǵan. Almatynyń 2024 jyl­ǵa arnalǵan bıýdjeti 1 624 mlrd teńgeni quraıdy, bul 2022 jyldyń basymen salystyrǵanda 51,8%-ǵa nemese 553,4 mlrd teńge­ge kóp», dedi qala ákimi.

Onyń aıtýynsha, bıyl mem­le­kettik basqarý júıesin orta­lyqsyzdandyrý jumystary júrgizildi. Aýdandyq deńgeıge 2023 jyldyń 1 sáýirinen bastap 15 fýnksııa berildi. 8 aýdannyń bıýdjeti 3 eseden asa ulǵaıǵan. Ortalyqsyzdandyrý aıasynda aýdan ákimdikteri bıyl 11 aıda 326 km bolatyn 2 jol tósemin jóndedi. 177 km sýmen jabdyqtaý orny salynyp, káriz júıeleri qury­lypty. Sonymen qatar bala­lardy qoldaý baǵdarlamasyn júzege asyrý jalǵasyp jatyr. Túrli tegin úıirmelerge barý úshin 90 myńǵa jýyq vaýcher be­rildi. О́kilettikterdi berý jáne jaýapkershilikti arttyrý aýdan­ ákimdikteri jumysynyń tıim­diligin edáýir eselep, qala turǵyndarynyń ózekti máse­lele­rin sheshýdi jedeldetti.

Alma­ty bıýd­jeti áleýmettik baǵdar­laý­dy saqtaı otyryp, qarjylan­dyrýdy 26%-ǵa, ıaǵnı 726 mlrd teńgege deıin ulǵaıtty. Bul bıýdjet shyǵystarynyń shamamen 45%-yn quraıdy eken. Qala máslıhaty bekitken bıýdjet týraly aıtqan ákim megapolıs­te shaǵyn jáne orta bıznestiń qalaı damyp jatqanyna da nazar aýdardy. Mysaly, bıýdjetten sýbsıdııalaýǵa, kepildik berýge jáne kredıtteýge 51,1 mlrd teńge baǵyttaldy. Bul 1 705 ShOB jobasyn qoldaýǵa múmkin­dik berdi.

Almaty týrıster qalasy ekeni málim. Oǵan qala basshysy keltirgen statıstıkalyq derekter dálel bola alady. Osy jyldyń 9 aıynda arý qalaǵa qydyryp kelgen týrıster sany 17,4%-ǵa ósip, 1,5 mln adamnan asypty. Bul rette sheteldik týrıster sany 1,5 esege ulǵaıdy. Al ákimdikte jyl sońyna deıin týrıster sany 2 mln adamǵa deıin artady degen joramal bar eken.

Qala turǵyndarynyń qolaı­ly ári jaıly ómir súrýi úshin de kóp jumys atqarylyp jatqan kórinedi. Máselen, megapolıstiń ınfraqurylymyn jańǵyrtý isine toqtalǵan ákim ótken jyly 70 kóshede 25 km jańa jol salynǵanyn jáne 200 km jolǵa ortasha jóndeý júrgizilgenin aıtty. Endi keler jyly qalanyń jańa aýdandarynda joldardyń qurylysyn 70 km-ge deıin jáne ortasha jóndeýdi 250 km-ge deıin ulǵaıtý josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi.

«Negizgi jumystarda basym­dyq jańa aýdandarǵa berile­di. О́kilettilikterdi desentralı­zasııalaý sheńberinde aýdandyq mańyzy bar joldardy ortasha jóndeýdi aýdan ákimdikterine berý josparlanyp otyr. 2024 jylǵa jańa joldar salý jáne orta­sha jóndeý úshin qarjy­lan­dyrý 34%-ǵa ulǵaıyp, 33,1 mlrd teńgeden 44,5 mlrd teń­gege deıin kóbeıdi. Buǵan qosa qoǵamdyq kólikti damytý jáne ekologııalandyrý Almaty qalasyn 2025 jylǵa deıingi damytý baǵ­darlamasyn jáne 2030 jylǵa qaraıǵy ortamerzim­di perspektıvalardy iske asy­rý sheńberinde jobany basym­dyqpen damyta otyryp, qalanyń turaqty transporttyq kartasy qurylýda. Bıyl qalanyń avtobýs parki 1 150 ekologııalyq taza avto­býsqa jańartyldy. Alda­ǵy jyldan bas­tap jeke tasy­mal­daýshylardyń dızelmen júretin avtobýstardy satyp alýyna tyıym salýdy jos­parlap otyrmyz. Keıingi 11 jylda alǵash ret 100 trolleıbýs satyp alyndy. 2024 jyly taǵy 100 birlik satyp alýdy kózdep otyrmyz. Bul trolleıbýs parkin 100%-ǵa jańartýǵa múmkindik beredi. Almatyda met­ro belsendi damyp keledi. Bıyl 3 qosymsha jyljymaly quram iske qosyldy. Qozǵalys ıntervaly 5 mınýt 38 sekýndqa deıin azaıdy. Nátıjesinde, metrodaǵy jolaýshylar legi 100 myń adamǵa deıin kóbeıdi. Jalpy, 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha qoǵamdyq kóliktegi jolaýshylar legi táýligine 1,5 mln adamǵa deıin artty», dedi E.Dosaev.

Megapolıstiń kólik baılanysyn jaqsartý úshin Buqtyrma – Qulja traktisi kólik jolaıryǵy ashyldy. Aldaǵy jyly Qulja traktisi 6 jolaqqa deıin keńeıti­ledi. Saın kóshesi men Abaı dańǵylyn qala shekarasyna deıin uzartý, sondaı-aq Seıfýllın – Jansúgirov jáne Saın – Móńke bı jolaıryqtarynyń qurylysy aıaqtalady. Qoǵamdyq kólikti paıdalanýdy yntalandyrý úshin 2024 jyly Almatyǵa qalanyń soltústik, batys jáne shyǵys jaǵynan kireberiste 3 kólikke aýysyp otyrý torabynyń qury­lysy bastalady eken. Sony­men qatar keler jyly Raıym­bek dańǵylynyń boıymen Ahrı­­­­menko kóshesinen Pýshkın kóshesine deıin uzyndyǵy 9 km BRT salynyp, iske qosylady. Al 2025 jyly Ahrımenko kóshe­sinen Abaı kóshesi arasynda taǵy 8 km salynady.

Jaıly qalalyq ortany qa­lyp­tastyrýdyń mańyzdy bóligi qala turǵyndarynyń sapaly kom­mýnaldyq qyzmetterge qol­jetimdiligi bolyp otyr. Bıyl 231 km sýmen jabdyqtaý jáne sý burý jelileri salynyp, jańartyldy. 13 káriz sorǵy stansasy ornatyldy. Al medı­sı­na­lyq qyzmet­terdiń sapa­syn arttyrý úshin 2023 jyly­ Medısınalyq-sanıtarlyq al­ǵash­­­­qy kómek (MSAK) biryńǵaı stan­dartyn engizý bastaldy. Jańa standarttar boıynsha 2 MSAK ortalyǵy (Áýezov, Jetisý aýdandary) jáne Jetisý aýdanynda jańa emhana ashyldy. Qoldanystaǵy bes aýrýhana men jedel medısınalyq kómektiń bes qosalqy stansasyn jańǵyrtý júrgizilýde. Jalpy, densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý 2023 jylǵy 36,5 mlrd teńgeden 2024 jyly 41,0 mlrd teńgege deıin, taǵy 12,3%-ǵa ulǵaıady.

Almatynyń bilim berý salasyna qatysty jyl basynan beri 5 920 oqýshyǵa arnalǵan 21 mektep pen qosymsha ǵımarattar, onyń ishinde 3 450 orynǵa 16 jeke­menshik mektep, 1,5 myń ba­laǵa 1 memlekettik mektep jáne 970 oryndyq 4 qosymsha ǵımarat paıdalanýǵa berilgen. 1 qyrkúıekten bastap alǵash ret 8 258 balany qamtıtyn 30 mektepte mektep avtobýsy jobasy iske qosyldy. Bul úshin 100 avtobýs satyp alynǵan. Osy jyly Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyryp jatyr. Al 2024-2025 jyldary 37,1 myń orynǵa 22 mektep ashý josparlanǵan. Búgingi tańda 23,1 myń orynǵa 13 mekteptiń qurylysy bastaldy.

Almaty qashanda baq qalasy mártebesin saqtaıdy. Bıyl aýdany 64,8 ga bolatyn 6 qoǵamdyq keńis­tik abattandyryldy. Bul – Oqýshylar saraıy, QBTÝ, K.Baı­seıitova kóshesi, Jeltoqsan saıabaǵy, Kókmaısa shaǵyn aýdany, Áýejaı dańq alańy. Aldaǵy jyly Saıran kólinde jańa jasyl qoǵamdyq keńistikterdi qurý bastalyp, 2025 jyly aıaqtalady. О́jet, Kemel shaǵyn aýdandarynda jańa 3 saıabaq salý josparda bar. Sonymen qatar Boraldaı ózeniniń arnasy boıynda qoldanystaǵy 3 saıabaq aýmaǵyn – Baým toǵaıyn, Tuńǵysh Prezıdent saıabaǵyn, Úlken Almaty ózeniniń jaǵalaýyn qaıta jańartý jáne abattandyrý kózdelip otyr. Qańtar aıynda Almaty qalasy jasyl jelekterdi kútip ustaý jáne qorǵaý boıynsha jańa erejeler qabyldady. Osy jyldan bastap 2-2,5 metr kóshet otyrǵyzýdy qamtamasyz etý úshin sýarý júıesiniń jańa tásili de engizildi. Osy qaǵıdalar arqyly 34 uńǵymalar men sý qabyldaǵyshtardy salý esebinen avtomatty sýarýmen qamtý 4,4 esege artyp, 587 gektarǵa deıin ulǵaıdy.

«Qalany kógaldandyrý úshin jyl basynan beri 291 myń aǵash pen buta otyrǵyzylǵan. Jyl sońyna deıin 320 myńǵa deıin jetkiziledi, sanıtarlyq maq­satta 2,3 mln aǵash óńdeledi. Nátıjesinde, 2023 jyly Ile-Alataý ulttyq parkiniń jasyl jelekterin esepke almaǵanda, jasyl jelekterdiń aýdany 11,3-ten 12,3 sharshy metrge deıin keńeıdi», dedi qala ákimi.