Adam kapıtaly – mańyzdy basymdyq

Ádiletti áleýmettik saıasatty júzege asyrýdyń zańnamalyq tetikterin bekitý – eń mańyzdy másele. Sol arqyly áleýmettik saıa­­sattyń basty basymdyǵy retinde adam kapı­talyn qalyptastyryp, damytý usy­nyl­dy. Bul elimizdiń kreatıvti ekonomıkasyn órkendetýdiń negizgi faktory retinde aıqyndaldy. Árıne, adam kapıtalyn damytý – áleýmettik saıasattyń basty mindeti. Al áleýmettik saıasat ekonomıkalyq ósimsiz múmkin emes. Adamı kapıtaldy damytý – ekonomıkalyq saıasattyń min­detterimen baılanysty áleýmettik saıa­sattyń basym baǵyty.

Áleýmettik salada bıyl shildeden bastap Áleýmettik kodeks kúshine endi. Qujat aıasynda I toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa kútim jasaý ýaqyty zeınetaqyny esepteý kezinde eńbek ótiline eskeriletin boldy. Múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qoldaýdyń júıeli sharalary júzege asyrylyp jatyr. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, mú­ge­­dek­tigi bar azamattarǵa 50 myńnan astam qyz­met pen tehnıkalyq qural usy­nyl­ǵan. Inklıýzıvti qoǵamdy damytý úshin múgedektigi bar azamattardyń ómir sapasyn jaqsartý jáne qoǵamnyń teń múshesi retinde qoldaýdyń júıeli sharalary qabyldanyp otyr. Aıtalyq, áleýmettik saladaǵy bul jumystar jalǵasyn taba beredi. Otba­synyń sıfrlyq kartasyn engizý, jár­demaqylar men áleýmettik tólemderdiń 10 túri boıyn­sha qyzmetter proaktıvti formatta iske asyrylady. «Áleýmettik ámııan» paıdalanýǵa en­gizildi. Bıyl on aıda 37,8 mlrd teńgege 172,3 myń adam jumysynan aıyrylý bo­ıyn­sha áleýmettik tólem aldy. Bala kúti­mine arnalǵan tólem 1 jastan 1,5 jasqa deıin ulǵaıtyldy. Bul analarymyzǵa jáne de­mo­grafııalyq ósim úshin negizgi qoldaý bolyp otyr. Múgedektigi bar adamdar úshin jáne asyraýshysynan aıyrylý boıynsha járdemaqy mólsheri taǵy 14,5%-ǵa artty. Eń­bek naryǵynda jańa jumys oryndaryn qurý­ǵa baǵyttalǵan 11 ulttyq joba júzege asy­ryldy.

Sondaı-aq Memleket basshysynyń «10 myń turǵynǵa 100 jumys orny» bastamasy aıasynda jumyssyzdyq máselesin sheshý kózdelgen. Bul tásil oıdaǵydaı júzege asyp jatqany sol, bıyl Úkimet 908,5 myń adamdy jumysqa ornalastyrdy. Elimizdiń barlyq óńirlerinde ákimdikter jas kadrlar úshin jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beretin tıisti óńirlik jumyspen qamtý kartalaryn bekitti. Basty ereksheligi – memleket óńirlerdegi jumys oryndaryn sýbsıdııalaıdy. Bul jumys berýshilerdiń azamattardy jumysqa belsendi qabyldaýyna septigin tıgizedi. О́ıtkeni olar jergilikti bıýdjetten qosymsha qarajat alady, al únemdelgen aqsha óz bıznesin odan ári damytýǵa jumsalady.

Azamattardy jumysqa ornalastyrý eńbek naryǵyn saraptamalyq taldaý ar­qyly júrgiziledi. Bul baǵytta aldyń­ǵy ke­zekte quzyretter men kásibı daǵdylarǵa sáıkes kadrlar daıarlaýǵa nazar aýdarylyp otyr. Osylaısha, oqý uıymdarynyń bilim berý baǵdarlamalaryna ımplementasııalaý úshin eńbek resýrstaryn damytyp, jumys berýshilerdiń negizgi suranystaryn anyqtaý qolǵa alynyp keledi. Kadrlar tálim­germen jumys ornynda kásiptik oqy­týdy jalǵastyrady. Budan basqa «Bastaý-Bıznes» kásipkerlik negizderi boıynsha jáne elektrondyq eńbek bırjasynda onlaın oqytý bar. Bir jyl ishinde barlyq tetikterdi paıdalanýdyń nátıjesinde 156,8 myń adam qamtyldy. Ýaqytsha jáne jappaı jumys oryndaryn qurýǵa da kóńil bólinip, «Jastar praktıkasy», «Alǵashqy jumys orny», «Urpaqtar kelisimsharty», «Kúmis jas» jobalary jemisin berip jatyr. Bul eńbek qundylyqtaryn dáripteýge, eńbekke aralasatyn adamdardyń bastapqy kezeńde túrli kedergilerdi eńserýine kómektesedi. Sondaı-aq memlekettik organdar halyqtyń áleýmettik osal toptaǵy azamattarǵa mem­le­ket­tik granttar berý arqyly óz bızne­sin ashý úshin jaǵdaı týǵyzdy. Bıyl 9,1 myń adam osy kómek arqyly startaptaryn iske asyrýǵa qarajat aldy. Jeke bıznesin ashý úshin memleket 400 kartalyq AEK mólsherinde grant bóldi. Eńbek naryǵyn damytyp, jańa jumys oryndaryn qurý  biliktilikti, daıyndyqty, tájirıbeni talap etedi. Eńbek naryǵynyń suranysyna da­ıyn bolý úshin «Kásiptik biliktilik týraly» zań qabyldandy. Qujatqa sáıkes alǵash ret ulttyq biliktilik júıesi engizilip jatyr. Bul mamandardyń kásiptik biliktiligin taný úderisin júıeleýge múm­kindik beredi. Kásiptik standarttardy sa­lalyq mem­le­kettik organdar salalyq ke­ńes­termen jáne ýákiletti organmen, ıaǵnı Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıs­trliginiń kelisimi boıynsha bekitetinin atap ótý ózekti.

Ekinshiden, mamandardyń daǵdylary men sheberlikterin taný týraly sertıfıkattar beretin biliktilikti taný ortalyqtary jetildiriledi. Mundaı ortalyqtarǵa akkre­dıt­teýdi Eńbek mınıstrligimen kelisim boıynsha «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy júrgizedi. Eger zańnama buzylǵan jaǵdaıda kásipkerlik palatasy men taný ortalyqtaryna jaýapkershilik kózdelgen. Aıta ketetin dúnıe, kásiptik biliktilikti taný rásiminen ótý kezinde múgedektigi bar adamdar úshin qajetti jaǵdaılar jasaý qarastyrylady. Sondaı-aq jumys berýshiler tartatyn sheteldik jumys kúshiniń bilim deńgeıi jáne praktıkalyq jumys tájirıbesi biliktilik talaptaryna saı bolýǵa tıis.

Úshinshiden, kásiptik biliktilikti taný mindetti jáne erikti negizde júzege asyrylady. Onyń tártibi salalyq zańnamamen, ruq­sattar men habarlamalar týraly zańna­mamen retteledi.

Tórtinshiden, kásiptik biliktilik pen daǵ­dylardy tanýdyń vaýcherlik-modýldik júıesi engiziledi. Bul júıe respýblıkalyq bıýd­jetten qarjylandyrylady. Ol jumys­syz adamdarǵa kásiptik biliktiligin taný úshin jylyna bir ret birrettik vaýcherdi tegin alýǵa múmkindik beredi.

Besinshiden, alǵash ret beıformaldy jáne aqparattyq bilim berýdi sertıfıkattaý arqyly taný múmkindigi usynyldy. Mundaı bilim berý nátıjelerin sertıfı­kattaý jumys kúshiniń mobıldiligine, aza­mattardyń shyǵystaryn ońtaılandyrýǵa, eńbek naryǵynyń básekelestigin arttyrýǵa, son­daı-aq jumyssyzdyq deńgeıin tó­men­detýge yqpal etpek. Eń bastysy, maman­dardyń quzyretine qoıylatyn talap­qa sáıkes eńbek naryǵynyń kásiptik-biliktilik qu­rylymyn jetildirýge, olardyń báse­kege qabilettiligin qamtamasyz etýge múm­kindik beredi.

Sonymen qatar halqymyzdyń sany 20 mıllıonǵa jetken kúni Memleket bas­shysy «Ulttyq qor – balalarǵa» ba­ǵyt­talǵan zańǵa qol qoıdy. Bul – Pre­zı­den­timizdiń saılaýaldy baǵdar­la­masynda kórsetilgen negizgi bas­tamanyń biri. 2024 jyldan bastap Ulttyq qordyń ınves­tısııalyq tabysynyń 50 paıyzy jas jet­kinshekterdiń arnaýly esep-shotyna aýdarylady. Balalar 18 jasqa tolǵan soń jı­nalǵan qarajatty tur­ǵyn úı satyp alýǵa ne­mese bilim alýǵa jum­saıdy.

Áleýmettik saıasattyń maqsaty – azamat­tar­dyń tabysyn arttyrý. Eń bastysy, áleýmettik ál-aýqattyń quramdas bólikteri bolyp tabylatyn adam kapıtalyn damytý jáne bilim, densaýlyq, eqbek naryǵynda teń múmkindikterdi qarastyrýǵa jumys isteýge tıis. Memleket basshysynyń saılaýaldy baǵdarlamasy naqty áleýmettik ma­ńyz­ǵa ıe. Onyń nátıjeleri adam kapıtalyn da­mytýǵa, azamattardy áleýmettik qoldaýǵa baǵyttalǵan.

Juldyz SÚLEIMENOVA,

Májilis depýtaty,

«Amanat» fraksııasy

jetekshisiniń orynbasary