Batys Qazaqstan oblystyq memlekettik arhıviniń qurylǵanyna 100 jyl tolýyna jáne 22 jeltoqsan Arhıvshiler kúnine arnalǵan «Batys Qazaqstan oblysynyń tarıhy arhıvterde» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııasy joǵary deńgeıde ótti. 20 jeltoqsan kúni konferensııa ótse, 21-22 jeltoqsan kúnderi meımandar Oral qalasynan 550 shaqyrym jerdegi «Han ordasy» tarıhı-mádenı, arhıtektýralyq-etnografııalyq mýzeı-qoryǵyna saparlap, keremet áserge bólendi.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Astanada ótken Túrki memleketteri uıymynyń H sammıtinde sóılegen sózinde «Tarıhtan syr shertetin ortaq muraǵatty zerttep, urpaqqa aqıqatty jetkizý – bizdiń paryzymyz. Quzyrly organdarymyzǵa beımálim derekterdi birlesip zerdeleýdi tapsyrýdy usynamyz. Bul, shyn máninde mańyzdy jumys bolmaq, sebebi ortaq tarıhymyzda áli de tolyq zerttelmegen aqtańdaqtar bar» degen bolatyn. Búgingi is-sharaǵa kórshiles Reseı elinen kelgen Pıatıgorsk memlekettik ýnıversıtetiniń tarıhı jáne áleýmettik-fılosofııalyq pánder, shyǵystaný jáne teologııa kafedrasynyń dosenti Jumaǵulova Aıgúl Temerhanqyzyna, Astrahan oblystyq halyq mádenıetiniń ǵylymı-ádistemelik ortalyǵy AQ dástúrli halyq mádenıeti bóliminiń jetekshi ádiskeri Qabdıev Jambyl Nasıhatulyna, Túrkııa elinen Vıkara ýnıversıteti «Tilder jáne tarıh geografııa» fakýltetiniń jalpy túrik tarıhy bólimi bastyǵy kelgen Gýndogdý Abdýllah myrzaǵa, О́zbekstan Ǵylymdar Akademııasy Tarıh ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Gúlbaev Nızomddın Normamatulyna, Ázerbaıjan Tehnıkalyq Ýnıversıtetiniń gýmanıtarlyq ǵylymdar kafedrasynyń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Gasymov Shıkar Magamedalıoglyna, elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen tarıhshy ǵalymdar men zertteýshilerge, arhıv salasynda kóp jyldar eńbek etken maıtalman ardagerler men arhıv mamandaryna alǵys aıtamyz», dedi konferensııany quttyqtaý sózben ashqan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev.
Sonymen qatar bul kúnderi Oral qalasyna Qazaqstan Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń Arhıv, qujattama jáne kitap isi komıteti tóraǵasynyń orynbasary Gúlzıra Qarsaqbaeva, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti arhıvi dırektorynyń orynbasary Jámıla Ábdiqadyrova, Ortalyq memlekettik kıno-fotoqujattar men dybys jazbalary arhıvi dırektorynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Sáýle Sataeva, Pavlodar oblystyq memlekettik arhıviniń basshysy Qarjan Tatbaı, arhıv salasynyń ardageri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Rysty Sarıeva, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti arhıviniń eks-dırektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Borıs Japarov, taǵy basqalary Aq Jaıyq arhıviniń ǵasyrlyq toıy qýanyshyna ortaqtasty.
Oral óńirindegi memlekettik arhıv qorynyń qalyptasý úrdisi jaıynda «Ǵasyrlyq ǵıbrathana» atty maqala jarııalanǵan bolatyn.
Búginde Batys Qazaqstan oblysynyń memlekettik arhıvinde 2453 qor jáne 643 704 saqtaý birligi bar. Búgingi kúni ǵasyrlyq tarıhy bar. Bul elimizdiń, oblysymyzdyń tarıhyn qalyptastyrýshy asa qundy qujattardy saqtaıtyn birden bir oryn.
Sońǵy jyldary Batys Qazaqstan arhıviniń qyzmetinde aıtarlyqtaı ózgeris boldy. Ásirese aqparattyq tehnologııalardy qoldaný, ekonomıka salalaryn, áleýmettik salany sıfrlyq transformasııalaý, elektrondyq qujattar qorynyń molaıýy Qazaqstan boıynsha aldyńǵy qatarǵa shyqty. Bul Memleket basshysynyń «Qazaqstan óz damýynyń jańa kezeńine qadam basty. Keń aýqymdy jańǵyrý is júzinde barlyq salalar men baǵyttardy, onyń ishinde arhıv isin de qamtýda» degen sózimen úndesip jatyr. Atap aıtsaq, «Sıfrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Batys Qazaqstan oblysynyń memlekettik arhıviniń bazasynda «Elektrondyq arhıv» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesin engizýge oblystyq bıýdjetten 110,0 mln teńge qarajat bólindi. Osynyń nátıjesinde «Elektrondyq arhıv» avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesi (AAJ) iske qosylyp, búgingi tańda barlyǵy 97 707 is nemese 14 550 567 paraq elektrondy formatqa kóshirildi.
«Arhıv qujattaryn elektrondy formatqa kóshirý, elektrondyq oqý zaly máselesi respýblıka boıynsha alǵash bizdiń oblysymyzda bastaý alyp, búginde respýblıka boıynsha aldyńǵy qatardan kórinip otyrǵanyn maqtanyshpen aıta alamyz», deıdi óńir basshysy.
Degenmen arhıv salasynyń qordalanyp qalǵan máseleleri de az emes bolatyn. Ásirese arhıv ǵımarattary tozyp, saqtaý qoımalary tolyp, qundy qujattardy joǵaltý qaýpi týǵan edi. Bul baǵytta da jaqsy jańalyq bar ekenin, jaqyn arada arhıv ǵımarattary qurylysy qolǵa alynatynyn estidik.
- 2024 jyly áleýmettik-ınvestısııalyq joba aıasynda Batys Qazaqstan oblysynyń 5 aýdanynda (Aqjaıyq, Báıterek, Bókeıordasy, Jánibek, Syrym) syıymdylyǵy 200 myń saqtaý birligine arnalǵan tıptik úlgidegi aýdandyq memlekettik arhıv ǵımaraty qurylysy salynady. Al 2025-2026 jyldary barlyq aýdanda jańa arhıv ǵımarattaryn salý josparda bar. Oblystyq memlekettik arhıv ǵımaratynyń qurylysy da kún tártibinde tur, - dedi Narıman Tóreǵalıuly.
Arhıv salasy qyzmetkerleriniń jalaqysy 2020 jyldan bastap 50%-ǵa deıin kóterilgen bolatyn. Jyl saıyn bul kórsetkish 20%-ǵa ósip, 2025 jyly sala qyzmetkerleriniń jalaqysy 100%-ǵa deıin jetetin bolady. Sonymen qatar 2024 jyldan bastap Batys Qazaqstan oblysynyń aýyldyq jerinde qyzmet etetin arhıv qyzmetkerleriniń jalaqysyna 25%-ǵa deıin ústemaqy taǵaıyndaldy.
Buǵan qosa Batys Qazaqstan akademııalyq kolledjinde orta arnaýly bilimdi arhıv mamandary daıyndalyp jatyr. Jyl saıyn 25 maman memlekettik grant esebinen bilim alyp, vedomstvolyq jáne basqa da arhıvterde eńbek etedi.
Batys Qazaqstan oblysy
