Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Fılmniń áýelgi tabysy, árıne, ol – Berdibek Soqpaqbaevtyń óte kúshti ádebı materıaly. Jazýshy óz keıipkerin bar kemshiligimen qosyp, shynaıy somdaǵan. Qoja esh nárseden qymsynbaıdy, alqam-salqam, qap-qara. Biraq shynaıy. Sonysymen de kóp kóńiline jaqyn. Ekinshi ozǵan tusy – dál osy bir tamasha týyndynyń Qarsaqbaevtaı qyraǵy rejısserdiń qolyna túskeni. Sonyń nátıjesinde ekrandaǵy Qoja men kitaptaǵy Qojany egiz qozy, birtutas beıne dep qabyldaısyń. Qos alyptyń shabyt shalqýy bir arnada toǵysqanyna eriksiz qaıran qalasyń! Tamasha tabysqan talanttar tandemin sátti tańdalǵan akterlik ansambl tipti ajarlandyra túsedi. Bala psıhologııasynyń bilgiri atanǵan rejısserdiń aıryqsha sezimtaldyǵy men suńǵylalyǵyn sózsiz moıyndaısyń. Endeshe, 60 jylǵa sheginis jasap, Qarsaqbaevtyń óz keıipkerlerin qalaı tańdaǵanyna qaıyrylyp kóreıikshi.
Berdibek Soqpaqbaevtyń qalamynan týyp, Abdolla Qarsaqbaev taspaǵa kóshirgen súıkimdi tentek kınoǵa qalaı kelip edi? Árıne, bas keıipkerdi tabý rejısserge ońaı bolmady. «Basty róldegi Qojany izdep barmaǵan jerimiz, baspaǵan taýymyz qalmaǵan. Bir kúni sharshap-shaldyǵyp, osy Maksım Gorkıı atyndaǵy ortalyq parkke, ol kezde «Qaırat», «Dınamo» dep atalatyn komandalar stadıonda oınaıtyn, bas suqqan edik. Qazirgi «Qaırat» komandasynyń bir top oıynshysy ekige bólinip, jattyǵý jasap, oınap jatyr eken. Ár jerde biren-saran jankúıer otyr. Taǵy bir jerde bir qara domalaq bala analardyń oınyna birde ózinshe kúıinip, birde súısinip, qyzyna sóılep, qatelik jibergen áttegen-aılaryna «olaı isteý kerek edi, bylaı isteý kerek edi» dep jón kórsetkendeı keıip otyrdy. Bizge de kerek bala dál osy tilektes, qyzba bala bolatyn. Jerden jeti qoıan tapqandaı, álgi balaǵa qolqa salyp Qojamyzdy oınattyq. Ol bala – Nurlan Segizbaev, belgili fýtbolısimiz Temir Segizbaevtyń inisi bolyp shyqty», dep rejısserdiń ózi aǵynan aqtarylǵan eken baspasózge bergen suhbatynyń birinde.
Eń qyzyǵy, rejısserdiń usynysyna qıqar bala birden kelispepti. «Ne nado, ne hochý ıa snımatsıa v kıno!» dep týlap, azar da bezer bolady. Jón suraǵanda da qyrsyqqannan qyrsyǵyp, tis jarmaı qoıady. Aınymaǵan Berdibektiń Qojasy. Sonda Nurlannyń ákesi aıtypty: «Balam óte buzyq, odan kórshiler de, muǵalimder de ábden zárezap bolyp bitti. Uıatqa qaldyrsa, bizdi kinálamańyzdar», depti. О́nerge solaı kelgen Nurlan Sanjar, ózi de kútpese kerek, qazaq kınosyndaǵy eń tanymal beıneni somdap shyqty.
Qoja qansha qylyqty bolsa da, ony sıdıǵan Sultansyz elestetý áste múmkin emes. Sultanǵa laıyqty talapty bala tabylmaı, rejısserdi biraz sarsańǵa salypty. Ony da Abdolla Qarsaqbaev fılm túsirilimi týraly esteliginde táptishteı baıandapty: «Sultannyń rólin de kóp izdedik. Is-qımyly, minez-qulqy mynadaı, túr-sıpaty keleńsizdeý bolsa dep aıtyp júretinmin. Ony bir kómekshi monshadan taýyp ákeldi. Aty-jóni – Marat Kákenov».
Balań jigit dóreki minezimen, arsyn-gúrsiń qımylymen birden kózge tússe kerek. Rejısserdiń kómekshisi sonda synap kórmek bolyp: «Arqamdy ezip bershi, balam», dep ótinedi. «Arqańdy ezetin men saǵan monshashy emespin!» dep dúrse qoıa bergen Marat keıin ózi oınaǵan keıipkeri Sultandaı sap etip, lezde ǵaıyp bolady. Onyń anasy da: «Qyńyr, qyrsyq bala, densaýlyǵy nashar, jalǵyz ulymyz bolǵan soń betinen qaqpaýshy ek, kóne qoımas», deıdi. «Qojadan» keıin Marat kınoǵa túspedi, uzaqqa barmaı, bala kezdegi naýqasynan kóz jumdy. Ár adamnyń mıssııasy bolady deıdi. Bálkim Marattyń mıssııasy Sultandy keıipteý bolǵan shyǵar... Áıteýir, jalań denesine teri kúrteshe ilip, qalpaǵyn qısaıtyp kıip alatyn, atqa da qısyq otyratyn «Jasaı bersin Jumaǵul!» dep kórermenin kúlkige qaryq qylǵan qyńyr bala kópshilik esinde máńgilikke qaldy. Al Jumaǵuldyń erke balasy Dáýletti Iýsýf degen dúngen balasy oınady. Kómekshisiniń usynysymen tanysqan kórshiniń balasy rejısserge birden unaıdy. Osylaısha, Iýsýf Dáýlet beınesinde jadymyzda jattaldy.
Kóp kóńilinen shyqqan kıno túsirgen Qarsaqbaevtyń túsirilim alańyndaǵy keıbir tapqyrlyqtary men Abdolla fenomeni týrasynda Qojany somdaǵan Nurlan Sanjar bylaısha eske aldy: «Fılmde anamdy oınaıtyn Bıken Rımova meniń tentektigime nalyp jatatyn epızodynda qasyna baryp, kózime jas alyp, túzelýge ýáde berýim kerek bolatyn. Biraq qas qylǵandaı Bıken apama qarasam boldy, kúlki qysyp, ssenarııden aýytqı berdim. Kózime sý da tamyzdy, biraq bolmady. Abdolla aǵa da, Bıken apaı da renjidi. Men kúlkimdi toqtata almaımyn. Birneshe dýbl jasaldy. Kenet, kezekti talpynysta Abdolla aǵanyń janyma jetip kelip, shapalaqpen tartyp jibergeni bar emes pe? Túsirýshi top ań-tań, barlyǵy tym-tyrys bola qalǵan. О́kpe men yzaǵa býlyqqan meniń kózim jasqa tolyp shyǵa keldi. Sol sátte aınalamdaǵylar «túsirildi» dep qýanyp, aıqaılaı bastaǵan. Al qatty qymsynǵan Abdolla aǵa meni qushaǵyna alyp, súıe berdi. Osy oqıǵa jadymnan ketpeıdi. Al men bala bolsam da ol kisige renjı almadym, – degen akter ári qaraı sózin, – menińshe, bul fılmniń tabysy rejısserdiń talantty balalardy qatelespeı taba alýynan bólek, Abdolla aǵa sol kezeńniń tańdaýly akterlerin ekinshi quramǵa jınady. B.Rımova, R.Muhamedııarova, K.Qojabekov, B.Qurmanbaev syndy saqa ártister bas keıipkerdeı oınap shyqty. Árqaısysy bir-bir mektep desem, qatelespeımin. Árıne, osynyń bári fılm deńgeıin kóterip tur», dep Nurlan Sanjar sózin saǵynyshpen túıindedi.
