Konferensııada esimi tek qana qazaqqa ǵana emes, ısi túrki jurtyna málim taý tulǵanyń qaıratkerligi taldanyp, qazaq mektepterin ashý, joǵary oqý oryndaryn qurý, ulttyq salt-dástúrimiz ben mádenıetimizdi, halyqtyq ónerdi damytýdaǵy eren eńbegi jaıly jan-jaqty baıandaldy.
Kósemsóz sheberiniń ádebı-pýblısıstıkalyq shyǵarmalary jaıynda sóz bastaǵan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Baýyrjan Imanǵalıev T.Júrgenovtiń jazǵan kitaptary men maqalalaryna erekshe toqtalyp ótti.
«Keshegi 37-de orylyp túskenderdiń barlyǵy – kómbesine jetpeı qulaǵan sáıgúlik tárizdi boıyndaǵy baryn sarqı almaı ketkender. Solardyń biri ári biregeıi – Qazaqstan men Ortalyq Azııa respýblıkalaryndaǵy oqý-aǵartý, mádenıet jáne ádebıet salasynyń órkendeýine ólsheýsiz úles qosqan kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, synshy-pýblısıst Temirbek Qarauly Júrgenov.
T.Júrgenov – oıy ushqyr, qalamy qarymdy pýblısıst. Onyń jazýshylyq qyzmetin qaıratkerlik qyzmetinen, qalamgerligin qaıratkerliginen bólip qaraýǵa kelmeıdi. Qoǵamdyq-áleýmettik qyzmeti birshama zerttelse de, qalamgerlik qarymy nazardan tys qalyp, memlekettik qyzmetiniń tasasynda qalyp keldi. Qazirgi qoldaǵy málimet boıynsha Aǵartý komıssarynyń ázirshe 7 kitap, 150-den asa ádebı-pýblısıstıkalyq maqala jazǵany belgili bolyp otyr», dep atap ótti júrgenovtanýshy-ǵalym Baýyrjan Sábıtuly óziniń «Temirbek Júrgenov – qazaq rýhanııatynyń jaryq juldyzy» atty baıandamasynda.
Budan keıin M.Áýezov atyndaǵy ádebıet jáne óner ınstıtýty, teatr óner bóliminiń meńgerýshisi, ónertaný ǵylymdarynyń kandıdaty Amangeldi Muqan T.Júrgenovtiń basshylyǵymen 1936 jyly Máskeýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigi ult mádenıetiniń órkendeýine, tipti táýelsizdikke qol jetkizýge ıgi áserin tıgizgenin baıandap berdi.
Ult úshin áli talaı ıgi isterdi júzege asyrýdy josparlap júrgen Alash ardaqtysyn 1937-1938 jyldardaǵy Stalınniń «úlken terrory» aınalyp ótpedi. Nebári 39 jyl ǵana ómir súrgen qaıratkerdi 1938 jyldyń 25 aqpany kúni jalǵan aıyppen «halyq jaýy» dep atý jazasyna kesti. Onyń qalaı tergelgendigi, ómiriniń sońǵy kúnderi týraly Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Hangeldi Ábjanov naqty arhıvtik derekterdi keltire otyra baıandama jasady.
Sondaı-aq Ortalyq Azııa men Qazaqstanǵa ortaq tulǵa Temirbek Júrgenovtiń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaıynda oı bólisýge kórshiles Qyrǵyz Respýblıkasynyń da ǵalymdary keldi. Tarıh ǵylymynyń kandıdaty, dosent Jumaǵul Baıdıldeev eki eldiń oqyǵandarynyń tyǵyz baılanys ornatýmen qatar, oqý-aǵartý salasynda talaı jumystardy birige atqarǵandyǵyn aıtyp, sonyń dáleli retinde «Kyrgyz-kazak elıtasy: memlekettúúlúk úchún kúrósh» atty kitabyn tanystyrdy.
1933-1937 jyldary Qazaqstan Úkimetiniń halyq aǵartý komıssary qyzmetterin atqarǵan T.Júrgenovtiń tikeleı atsalysýymen «Qazaqstanda mektep júıesin retteý jáne qazaq orta mektepterin kóbeıtý týraly» qaýly qabyldanyp, qazaq orta mektepteriniń sanynyń artýyna sebepker bolǵany, ulty úshin týǵan uly tulǵa halyq aǵartý komıssarıatyn ulttyq mádenıetti órkendetý shtabyna aınaldyrǵanyn tilge tıek etti.
Passıonar tulǵanyń el táýelsizdigi jolynda jasaǵan eseli eńbekteri saralanǵan halyqaralyq konferensııa sońynda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatrynyń ónerpazdary men Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııa stýdentteri kóńil tolqytar konserttik baǵdarlamalarymen qorytyndylady.
Almaty oblysy
