Tildi oqytýdaǵy túıtkilder
Kezinde Rýdnyı qalasyndaǵy №12 orys mektebinde ári qalalyq bilim bóliminde qazaq tilin tıimdi oqytýdyń ádistemesin jasaǵan Gúljıhan Aıdaralıeva degen tálimdi tálimger, jańashyl pedagog jumys istedi. Onyń erekshe ádistemesin atalǵan qaladaǵy Y.Altynsarın atyndaǵy pedagogıkalyq kolledjdiń fılologııa fakýltetiniń oqytýshylary da maquldap, bolashaq mamandardyń tildi oqytý úderisinde paıdalanýyna jol ashty.
Men sondaı-aq ózge ult ókilderine qazaq tilin sanaly túrde meńgertýge kúsh salatyn, shetel ádistemesi úlgisimen jumys isteıtin Sánııa Aqmuhamedovany jaqsy tanımyn. Qostanaıdaǵy M.Gorkıı atyndaǵy gımnazııada ustazdyq etetin ol: «Oqýlyqtardaǵy materıaldar kólemdi, túsinýge qıyn. Aıtalyq, bir modýlde mazmuny ártúrli 8-12 mátin toptastyrylady, biraq olardyń árqaısysyna tek bir-eki saǵattan bólingen. Bir-eki sabaqtyń ústinde kúrdeli mátinge qatysty túrli til damytý jumysyn júrgizip, meńgertip shyǵarý múmkin emes. Ne isteý kerek? Men ár mátinnen eń mańyzdy, qajetti degen sóılemderdi terip alyp, jınaqtap, bir mátin jasaımyn, sonymen birneshe sabaq boıy jumys isteımiz. Jańa sózder de, mátin mazmuny da birneshe márte qaıtalanyp, dıalog qurýǵa, sóıleýge, mazmundaýǵa basa kóńil bólemiz», deıdi.
Qazaq tilin ekinshi til retinde úıretýdiń ózindik ozyq ádistemesin qoldanyp, tildi túsinip, sanaly túrde meńgerýdiń amal-tásilderin sheber paıdalana biletin osyndaı pedagogterge qurmetim erekshe. О́kinishke qaraı, tildi úırete biletin mamandar kóp emes. Kópshilik til mamandary sabaqty eski sarynmen júrgizedi, izdenbeıdi, til úırenýge qyzyqtyratyn ádis-tásilderdi qoldanbaıdy. Zamanaýı ozyq ádistememen, sapaly oqýlyqpen oqytylsa, til úırenýshilerdiń sany da, sapasy da artqan bolar edi.
Tildi oqytýdaǵy túıtkilderge qatysty oıymdy ult ustazy A.Baıtursynulynyń myna bir sózimen túıindegendi jón kórip otyrmyn: «Oqý quraldary saıly bolmasa, onyń ishinde oqý kitaptary ońdy bolmasa, oqý da ońdy bolmaıdy... Tártippen jasalǵan oqý quraldarymen oqytýǵa tártippen oqyta biletin muǵalim kerek».
Bıalash SÚIINKINA,
Bilim berý salasynyń qurmetti qyzmetkeri
QOSTANAI
Mektepte jańasha ótken semınar
Táýelsizdik merekesi qarsańynda №5 Abaı atyndaǵy mekteptiń jańa oqý ǵımaratynda aýdandyq bilim berý bóliminiń ádiskeri Hadısha Nurǵanovanyń uıymdastyrýymen «Qazaq tili sabaǵynda daǵdyny qalyptastyrýdaǵy ádis-tásilderdiń tıimdiligi» taqyrybynda aýdandyq qazaq tili men ádebıeti pánderi muǵalimderiniń semınary ótti. Onda pedagog-zertteýshi Aıgerim Sarmanova 5 «a» synybynda ádebıet páninen Y.Altynsarınniń «Dúnıe qalaı etseń tabylady?» atty áńgimesiniń jelisi boıynsha jańasha sabaq ótkizip, uıymdastyrý bólimin psıhologııalyq trenıngpen ashty. Sóıtip, oqýshylardyń sabaqqa degen qyzyǵýshylyǵyn oıata bildi.
Pán muǵalimi, pedagog-moderator Gúlmıra Sálish 10 «a» synybynda qazaq tili páninen «Otandyq ónim» taqyrybynda ashyq sabaq ótkizdi. Onda da oqýshylar otandyq ónimder týraly tolyqqandy, jan-jaqty maǵlumat aldy, kásipkerler beınesinde suhbat berdi.
Ashyq sabaqtar daýylpaz jyrshy, ult-azattyq kóterilisiniń kósemi Mahambet О́temisulynyń 220 jyldyǵyna oraı uıymdastyrylǵan «Jyr jebeli Mahambet» is-sharasymen jalǵasty. Onda oqýshylar Mahambet babamyzdyń erlik pen rýhqa toly óleńderin mánerlep oqyp, sahnalyq kóriniste keıipkerlerin somdaýda akterlik sheberlikterin tanyta bildi. Pedagog-moderatorlar Janargúl Táýirbaeva, Janerke Qapanova uıymdastyrǵan bul sahnalyq koıylym da kóńilden shyqty.
Semınardy X.Nurǵanova qorytyndylap, pán muǵalimderi oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Elimizdiń Jalpyǵa mindetti bilim berý standartyn júzege asyrýda bilim mazmunyn, zaman talabyna saı sabaq túrlerin jańa formatta qura bilgen ustazdardyń is-tájirıbesin aýdan kóleminde taratý, semınar barysynda júzege asyrylǵan is-sharalardy muǵalimderdiń óz jumysynda paıdalanýy syndy birqatar usynys qabyldandy.
Aına QURMANOVA,
№21 mekteptiń qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi
Atyraý oblysy,
Qulsary qalasy
Qańǵybas ıtten qaýip kóp
Jańa zań qabyldanǵanyna qaramaı, búginde kóshe kezgen qańǵybas ıtter kóbeıip barady. Olardyń ishinde ıesiz ıttermen qatar, ıeleri barlary da az emes. Kóshedegi qańǵybas ıtter kóp jaǵdaıda adamdarǵa, ásirese jas balalarǵa qaýip tóndiredi.
Birde bastaýysh synypta oqıtyn nemeremdi úıge alyp qaıtpaqshy bolyp mektepke bara jatqanymda, kóshede jan ushyra aıqaılap jylap, sabalaq júndi ıtten qashyp kele jatqan bes-alty jastaǵy qyzdy kórip qaldym. Endi bolmasa, qyzdy talap tastaıtyn túri bar. Qolyma túsken bir tasty ala salyp qarsy júgirgenimde, ıt keri burylyp qasha jóneldi.
Mektepke bara jatyp, jol boıyndaǵy qoqys salatyn jáshikterdiń mańynda birin-biri qýalap júrgen bir top qańǵybas ıtti kezdestirgenimde, bastaýysh synyp oqýshylarynyń mektepke nege jalǵyz barýǵa qorqatyndaryn túsindim. Osynyń aldynda ǵana bizdiń kóshede beıqam ketip bara jatqan bir áıeldi ıt aıaǵynan qaýyp alyp, onyń biraz ýaqyt azapqa túskenin biletinmin. Aıta bersek, mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Bıyl bir qutyrǵan ıt qapqan bala qaıtys boldy. It qapqan adam múmkindiginshe tezdetip dárigerge qaralyp, qutyrý aýrýyna qarsy dári ektirmese, oqıǵa qaıǵyly aıaqtalýy ábden múmkin.
Qańǵybas ıtterdi kóbeıtip jatqan ózimiz. It asyraımyz, bir jeri unamaı qalasa, úıden qýyp jiberemiz. Kinásiz kúshikterdi dalaǵa aparyp tastaımyz. Olardyń ólgeni ólip, tiri qalǵandary jabaıy ıtterdiń qataryn tolyqtyrady. Al qazir olardy burynǵydaı atýǵa, óltirýge ruqsat joq, osy sebepti úlken problemaǵa aınalyp otyr. Sonda ne isteý kerek? Memleket aldaǵy ýaqytta ıesiz ıtterdi arnaıy bir orynǵa jınap, kútimge alý jolyn qarastyratyn shyǵar. Bul máselege júrdim-bardym qaraýǵa bolmaıtyny anyq.
Seıitqasym TÁJBENOV,
dáriger
TARAZ
