Bul aýdanda basqa jetistikterimen qatar irili-ýaqty 8 taýarly-sút fermasy bar. Aýdan Býlaev atymen 1932 jyly qurylyp, artynan onyń aýmaǵynan 1944 jyly – Konıýhovskıı, 1967 jyly Vozvyshen aýdandary bólinip shyqqan. Alaıda 1963 jyly Konıýhovskıı, 1997 jyly Vozvyshen aýdandary taratylyp, qaıtadan Býlaev aýdanyna qosyldy. 2000 jyly aýdanǵa osy óńirdiń týmasy, Alash aqyny Maǵjan Jumabaevtyń esimi berildi. Táýelsizdik jyldarynda Soltústikke 10 ákim taǵaıyndalǵan edi, sonyń ekeýi ǵana jergilikti kadrlar bolsa, sol ekeýi de osy M.Jumabaev aýdanynyń týmalary. Maǵjan óńirinen túlep ushqan sol kadrlardyń biri – Aıdarbek Saparov qazir Aýyl sharýashylyǵy mınıstri. Aýdan halqynyń sany – 30 myńdaı, sonyń 30 paıyzdaıy – qazaqtar.
Aýdannyń ekonomıkalyq damý qarqyny joǵary, bıylǵy 11 aıda bıýdjet 109,3 paıyzǵa oryndalǵan. Aýdan boıynsha 2023 jylǵy ortasha aılyq jalaqy 247 myń teńge kóleminde. Ekonomıkanyń negizgi draıveri sanalatyn aýyl sharýashylyǵy óniminiń jalpy kólemi – 69 mlrd teńge, byltyrǵymen salystyrǵanda – 90,2 paıyz. Aýdan ákimi Qaırat Omarovtyń aıtýyna qaraǵanda, jyl aıaǵynda kútiletin kólem – 93,3 mlrd teńge.
«Bıyl biz 448 myń ga alqapqa egin ektik, onyń ishinde 326 myń ga – dándi daqyldar, 89 myń ga – maıly daqyldar, 32 myń ga alqapqa jemshóp ósirip shyǵardyq. Qolaısyz aýa raıyna qaramastan dándi daqyldardyń ónimdiligi 12,7 s/ga bolyp, jalpy jınalýy 415 myń tonnany qurady, maıly daqyldar boıynsha ónimdilik 4,5 s/ga, jalpy jınalýy 40,5 myń tonna boldy», deıdi ol.
Aýdanda mal basynyń ósýi men saqtalýy da jaqsy qarqynda. Bıyl qara mal sany – 37 myńǵa, jylqy sany – 12 myńǵa, qoı sany 3 myńǵa jetken. Munyń ústine 287 myń bas qus ósiriledi. Joǵaryda aıtylǵandaı, munda 8 taýarly-sút fermasy bar, sonyń ishinde «Noǵaıbaı», «Qyzyljar MTS», «Nursen Agro», «Úlgili», «Polýden» JShS fermalary asa irilerge jatady. Bıylǵy 10 aıda 10 myń tonnadaı sút saýylǵan. Al alynǵan ónimder kólemi – byltyrǵydan 45%-ǵa joǵary. Kelesi jyly «Sovet» aýylynda 1 200 tuıaqqa shaqtalǵan taǵy bir taýarly-sút fermasyn ashý josparlanyp otyr.
Aýdan ınfraqurylymyn damytýǵa jekemenshik sharýashylyqtar da óz úlesterin qosyp keledi. Mysaly, «Chıstov» JShS óz qarajatyna kent ishindegi joldardy jasady. Endi mádenıet úıin jóndep jatyr. «Noǵaıbaı» JShS aýylyna demalys ortalyǵyn turǵyzdy, kent ishindegi joldardy jóndedi, jaryq tartty, óz jumyskerlerine úıler, dúken jáne qoǵamdyq monsha salyp berdi.
О́nerkásip salasynyń ónimderi byltyrǵymen salystyrǵanda 105 paıyzǵa artty. Jyldyń aıaǵynda barlyǵy 6,3 mlrd teńgeniń ónimi alynady dep kútiledi. О́nerkásip salasy kásiporyndarynyń arasynda sút ónimderiniń 13 túrin shyǵaratyn «Palchık» maı zaýyty, eshkiniń syry men irimshigin, qurt maı jáne qaımaq óndirip, ony Petropavl qalasy naryǵyna shyǵaratyn «Tamasha-2050» JShS bar.
Aýdan aýmaǵynda jol uzyndyǵy – 700 km. Bıylǵy jyly avtomobıl joldaryn jóndeýge 3,6 mlrd teńge bólindi. Sonyń ishinde «Býlaev-Chıstoe» respýblıkalyq jol ýchaskesiniń 12 shaqyrymy jóndeldi. Al kelesi jyly bul jumystar «Qaraqoǵa» ótkizý pýnktine deıin jalǵasady, bul taǵy 12 shaqyrymǵa jýyq. Oblystyq mańyzy bar joldar arasynan «Qaraqoǵa-Nadejka» jáne «Býlaev-Sovet» joldary jóndelgen. Aýyldarǵa kireberis joldardy jóndeýge bıýdjetten 1,4 mlrd teńge bólinip, Báıterek, Gankın, Novotroısk, Poltavka, Sarytomar aýyldarynyń joldary jóndelip, Býlaev qalasynyń aınalma joly salynǵan.
Kent ishindegi joldardy jóndeýge 1,2 mlrd teńge bólingen. Oǵan Jastar, Báıterek, Lebıaje, Qaraǵandy, Sýlyshoq, Novotroısk, Nadejka, Uzynkól, Vozvyshen, Qaraqoǵa, Taman aýyldarynyń jáne Býlaev qalasynda ortasha jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Jalpy, 2023 jyly aýdan boıynsha jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıdaǵy avtomobıl joldarynyń úlesi 78 paıyzǵa jetti.
Turǵyn úı qurylysy boıynsha bıyl 9,1 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 3 qabatty 45 páterli nesıe úıiniń qurylysy jyl aıaǵyna deıin aıaqtalmaq. Bul «Otbasy bank» baǵdarlamasy, turǵyn úı quny 1 sharshy metr úshin 160 myń teńgeden aspaıdy.
Búgingi tańda aýyldardyń 99 paıyzy taza aýyz sýmen jabdyqtalýdyń ortalyqtandyrylǵan júıelerin paıdalanady. 2023 jyly sýmen jabdyqtaý jumystaryna 2,3 mlrd teńge bólingen. Osy jyly sýmen jabdyqtaý nysandaryn salý jáne jańǵyrtýmen Pısarev, Jastar, Molodogvardeısk, Aleksandrov, Novotroısk sııaqty 8 eldi meken qamtylǵan. Al Taman, Oktıabr, Qaraǵandy aýyldaryndaǵy jobalar kelesi jyly aıaqtalady. Jergilikti bıýdjetten 15 eldi mekendi sýmen jabdyqtaıtyn jóndeý jumystaryna 168 mln teńge bólingen.
Búgingi tańda 26 aýyl tolyq jaryqtandyrylǵan. Jyl boıy aýyldardy elektrmen jabdyqtaý jáne kóshelerdi jaryqtandyrýǵa aýdandyq bıýdjetten 57 mln teńge bólinip, jaryqtandyrý jumystary 25 eldi mekende júrgizilgen.
Bıylǵy 18-22 qarasha kúnderi aýa raıynyń tótenshe apatynyń saldarynan 63 eldi meken eki kún boıy elektr qýatynsyz qaldy. Apatty joıýǵa oblys basshylyǵynyń tikeleı pármeni bolyp, generatorlardyń kúshimen áleýmettik nysandarda jaryq úzilgen joq. Qazir jaǵdaı tolyq durystaldy.
Bıyl aýdanda barlyǵy 1 523 adam jumysqa ornalastyrylǵan, sonyń ishinde 658 adam jańa ashylǵan turaqty jumys oryndaryna turǵyzyldy. Áleýmettik-álsiz toptardy qoldaýǵa 30 mln teńgeniń 28 granty berildi. Sonyń ishinde Elena Agofonova ózine berilgen 1,3 mln teńgege Býlaev qalasynyń shetkeri aýdanynda shashtaraz ashty.
Maǵjan aýdanynyń mektepterinde 4,5 myń oqýshy bar. Olarǵa sabaq beretin jáne qyzmet kórsetetin bir myńnan artyq qyzmetker eńbek etedi. Bıyl 390 mln teńgege Býlaev qalasyndaǵy №2, sondaı-aq Sovet, Uzynkól, Medveje, Oktıabr orta mektepterin kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtaldy. Al Sartomar, Batyr Baıan, Benıash mekterine 55 mln teńgege aǵymdaǵy jóndeýler júrgizildi.
Bıyl aýdan aty berilgen ultymyzdyń aqıyq aqyny Maǵjan Jumabaevtyń 130 jyldyǵy týǵan jerinde respýblıkalyq deńgeıde atalyp ótti. Sartomarda bolǵan túrli mádenı sharaǵa respýblıkamyzdyń ádebıetsúıer qaýymymen qatar alys-jaqyn shetelderden de ǵalymdar, aqyn-jazýshylar keldi. Sóıtip, Maǵjan esimi halyqtyń júreginde jańa ekpinmen jańǵyrdy.
Soltústik Qazaqstan oblysy,
M.Jumabaev aýdany
