Áleýmettik tólemder qalaı ózgeredi?

Kúnkóris deńgeıi

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimdeýinshe, 2024 jyly elimizde aılyq eseptik kórsetkish pen tó­men­gi kúnkóris sheginiń ózgerýine baılanys­ty áleýmettik járdemaqy taǵaıyndalǵan adam­dar kóbirek qarajat alady. Máselen, 1 qań­­tardan bastap aılyq eseptik kórsetkish (AEK) 3 692 teńge bolady. Al eń tómengi kún­kóris shegi endi 43 407 teńgege jetedi. Al eń­ tómengi jalaqy 85 000 teńgeni quraıdy.

Erekshe qajettiligi bar adamdar alatyn járdemaqy mólsheri de ózgerdi. Máselen, I toptaǵylar – 95 495 teńge (2,20 kúnkóris deńgeıi), II toptaǵylar – 79 435 teńge (1,83 kúnkóris deńgeıi), III toptaǵylar men 7 jasqa tolmaǵan múgedektigi bar balalar 69 885 teńge (1,61 kúnkóris deńgeıi) alady. 2023 jyly 1 qyrkúıektegi esep boıynsha elimizde múgedektigi boıynsha 538 myń adamǵa áleý­mettik járdemaqy taǵaıyndalǵan edi.

Al asyraýshysynan aıyrylǵandarǵa beriletin járdemaqy mólsheri 7 paıyz ósti. Marqumnyń asyraýynda bir adam qalǵan bolsa – 37 330 teńge (0,86 kúnkóris deńgeıi), eki adam bolǵan jaǵdaıda – 64 676 teńge (1,49 kúnkóris deńgeıi), úsh adam bolsa – 80 303 teńge (1,85 kúnkóris deńgeıi), tórt adam bolsa – 85 077 teńge (1,96 kúnkóris deńgeıi), bes adam bolsa – 88 116 teńge (2,03 kúnkóris deńgeıi); alty jáne odan da kóp adam bolsa – 91 589 teńge (2,11 kúnkóris deńgeıi) taǵaıyndaldy. Sonymen qatar tul jetim qalǵan balalardyń árqaısysyna 51 209 teńge (1,18 kúnkóris deńgeıi) járdem­aqy beriledi. Al jerleýge arnalǵan birjolǵy tólem 52,4 AEK nemese 193 460 teńge boldy.

Járdemaqy jaıy

Bıyl Uly Otan soǵysyna qatysqan ar­dagerlerge 16 AEK (59 072 teńge), bas­qa áskerı is-qımyldarǵa qatysqan arda­ger­­lerge 4,8-den 6,19 AEK-ke deıin (17 722-den 22 853 teńge), Uly Otan soǵy­sy­nyń ardagerlerine teńestirilgen azamat­tarǵa 6,19 AEK (22 853 teńge), Uly Otan soǵysynyń ardagerlerine múgedektik bo­ıyn­sha teńestirilgen adamdarǵa 7,55 AEK (27 875 teńge), Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta kóz jumǵan nemese iz-tússiz joǵalǵan ja­ýyn­gerlerdiń jesirlerine 4,48 AEK (16 540 teńge) beriledi. Alaıda bul tólemder shart boıynsha jesirler qaıtadan otbasy qur­maǵan jaǵdaıda tólenedi. Sonymen qatar Sosıalıstik eńbek erleri, úsh dárejeli «Eńbek dańqy» ordenderiniń ıegerleri, «Qazaqstannyń eńbek eri» ataǵyn ıelengen azamattarǵa – 138,63 AEK (511 822 teń­ge); «Halyq qaharmany» atanǵandarǵa – 138,63 AEK (511 822 teńge), Saıası qýǵyn-súr­gin qurbandary men odan zardap shekken aza­mattarǵa – 1,07 AEK (3 950 teńge), Qazaq­stan Respýblıkasyna sińirgen eńbegi úshin zeınetaqy taǵaıyndalǵan adamdarǵa 1,07 AEK (3 950 teńge) járdemaqy taǵaıyndaldy.

Ana men balaǵa qamqorlyq

Búgingi tańda bala kútimimen otyrǵan jumyssyz analarǵa otbasynyń tabysyna qaramastan 5 túrli járdemaqy beriledi:

– Mindetti áleýmettik saqtandyrý qory­nyń qatysýshysy bolsa, jumys isteıtin analarǵa júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty áleý­mettik tólem tólenedi;

– Bala týýǵa baılanysty bir rettik mem­lekettik járdemaqy 1-3 balaǵa – 38 AEK (140 296 teńge), 4 jáne odan da kóp balaǵa 63 AEK (232 596 teńge) beriledi;

– Bala 1,5 jasqa tolǵanǵa deıin onyń kúti­mine aı saıyn járdemaqy beri­ledi. Máse­len, jumyssyz analarǵa res­pýb­lıka­lyq bıýdjetten birinshi balaǵa 5,76 AEK (21 265,92 teńge), ekinshi balaǵa 6,81 AEK (25 142,52 teńge), úshinshi balaǵa 7,85 AEK (28 982,2 teńge), 4 jáne odan da kóp balaǵa 8,90 AEK (32 858,8 teńge) beriledi;

– Balasy bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin anasy onyń kútimine baılanysty kiri­sinen aıyrylǵan jaǵdaıda áleýmettik tólem alýshylardyń paıdasyna qosymsha belgilengen mindetti zeınetaqy jarnalary bıýdjet qarajaty esebinen sýbsıdııalanady;

– Múgedektigi bar balany tárbıelep otyrǵan kútýshiniń járdemaqysy da ósti. Sonymen qatar kámeletke tolmaǵan tórt jáne odan da kóp balasy bar analarǵa járdemaqy bala sanyna sáıkes beriledi. Máselen, 4 balasy bar otbasyna – 16,03 AEK (58 182,76 teńge), 5 balasy bar otbasyna – 20,04 AEK (73 987,68 teńge), 6 balasy bar otbasyna – 24,05 AEK (88 792,6 teńge), 7 balasy bar otbasyna – 28,06 AEK (103 597,52 teńge), 8 jáne odan da kóp balalardan ár balaǵa 4 AEK taǵaıyndaldy.

Sonymen qatar alty jáne odan da kóp balany dúnıege ákelgen analar «Altyn alqa» jáne «Kúmis alqa» belgisimen mara­pat­talyp, olarǵa aı saıyn 7,4 AEK (27 320,8 teńge) nemese 6,4 AEK (23 628,8 teńge) kóleminde memlekettik járdemaqy beriledi.

Zeınetaqy ósimi

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi 2024 jyly zeınetaqy men járdemaqy ósetinin málimdedi. «2024-2026 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań 2024 jylǵy 1 qańtardan bas­tap Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq banki aıqyndaǵan ınflıasııanyń boljam­dy deńgeıine sáıkes memlekettik járdemaqy­lar men bazalyq zeınetaqy tólemderiniń barlyq túrin 7%-ǵa arttyrýdy kózdeıdi. Yntymaqty zeınetaqy 9%-ǵa, ıaǵnı ınflıa­sııa deńgeıinen 2%-ǵa joǵarylaıdy», de­lingen habarlamada. Bıýdjetten tólenetin zeı­netaqynyń ortasha jıyntyq mólsheri (Bir­yńǵaı zeınetaqy qorynan tólenetin tólem­derdi esepke almaǵanda) 2024 jyly 130 414 teńgeni (2023 jyly – 120 838 teńge) quraıdy.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha bıyl bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsheri 60 paıyzdan 65 paıyzǵa, eń joǵary mólsheri 100 paıyzdan 105 paıyzǵa deıin ósti. Sóıtip, eń tómengi zeınetaqy mólsheri 57 853 teńge, eń tómengi bazalyq zeınetaqy tólemi 28 215 teńge boldy. Jasy boıynsha zeınetaqy tólemderiniń eń joǵary mólsheri 152 295 teńgege jetti. Buǵan qosa memlekettik bazalyq zeınetaqy tólemi qarastyrylǵan. Munyń eń joǵary mólsheri 2024 jyly eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 105 paıyzyn, ıaǵnı 45 578 teńge boldy. Zeınetaqy tólemderiniń jalpy somasy 197 873 teńge bolady.