Qoıylym ózek etken negizgi tirek qara shańyraqtyń kıesi degen uly uǵymnan tarqatylady. Onyń bar qasıeti de, qundylyǵy da bas keıipkerdiń aýzymen aıtylatyn myna bir replıkaǵa syıyp ketkendeı: «Áke-shesheniń teri sińgen qara shańyraqta esh jerden keziktire almaıtyn ǵajap bir tátti ıis bar. Sender bul ıisti umytqaly qashan? Esterińde bolsyn, áke-shesheniń teri sińgen ıis senderdi bále-jaladan, ósek-aıańnan qorǵap júredi».
– Ras, bir qaraǵanda spektakl sıýjeti kórermenge jańalyq bolmaǵanymen, biz rejısser ekeýmiz tolǵana otyryp bar aqıqatty keıipkerler qarym-qatynasynyń astarynan izdeýge umtyldyq. Shynymen de, qazir ata-anasyn jatsynǵan, baýyrlarynan alshaqtap ketken adamdar óte kóp. Túsinisý bylaı tursyn, urpaǵy bir-birin tanymaıtyn jaǵdaıǵa jetken. Onyń sebebi nede? Qym-qýyt tirshiliktiń shyrmaýynda júrip qara shańyraq deıtin qasıetti uǵymnyń qadirine boılamaǵanynda, týǵan úıiniń ıisin umytqanynda. Aıtar sózge qarapaıym kóringenimen, túptep kelgende qara shańyraqtyń kıesi kúshti. Aýylynan alshaqtap, qalaǵa baýyr basqan kórermenge oı salǵymyz keldi. Sol úshin de osy taqyrypta tolǵandyq. Jalpy, pesa bes aı buryn jazylǵanymen, sahnadaǵy úderis barysynda túpnusqa birshama ózgeriske tústi. Bizdiki jazý, negizgi tóreshi patsha kóńildi kórermen ǵoı, – dedi qalamger Qýanysh Jıenbaı.
Avtor pikirin rejısser Nurlan Jumanııazov ári qaraı jalǵady: «Taqyryp aýqymy dramaǵa jaqyn ǵoı, nege komedııa qyldyńyzdar?» dep maǵan jıi suraq qoıylady. «Ázil túbi – zil» deıdi qazaq. Dramaǵa salyp tolǵanǵannan, kókeıkesti máseleni astarly kúlki – komedııa tilimen bergen áldeqaıda ótkirirek ári ótimdirek bolady dep sheshtik. Oqıǵanyń ózi soǵan suranyp turdy. Bárin zar men muńǵa qura bermeı, kúlki arqyly da kóp nárse aıtýǵa bolady», dedi rejısser.
Bir jarym saǵatqa sozylǵan qoıylym ázil men qaljyńǵa, qaıǵy men muńǵa, saǵynyshqa toly. Onda basty keıipkerler áke men anasy qartaıǵan shaǵynda balalary men nemerelerinen jyraqta qalady. Osylaısha, kórermenge ata-anany umytpaý, qamqorlyq jasaý, týǵan jerge oralý qanshalyqty mańyzdy ekendigin jetkizedi.
Jańa spektaklge eki quramda tanymal teatr jáne kıno ártisteri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri – Aqysh Omar, Leılo Beknazar, Boranbaı Moldabaev, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Maıra Omar, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri – Asylbek Qapaev, Janqaldybek Tólenbaev, Altynaı Nógerbek, Syrym Qashqabaev, Erlan Malaev, Qazaqstan Jastar odaǵy syılyǵynyń laýreaty Botagóz Maqsutova, Dastan Álimov, Samat Baıyrov jáne teatrdyń jas ártisteri qatysty.
– Spektaklde aýyldaǵy ómir, ákeniń, jalpy, er-azamattardyń qoǵamdaǵy orny, qara shańyraqtan, ata-anasynan alystap ketken balalardyń ómiri men qazirgi tańda qyzý talqyda júrgen máseleler kóterildi. Búginde ákelerdiń, qarııalardyń mártebesi kóterilse, bálkim otbasyna degen qarym-qatynas basqasha bolar ma edi? Bul qoıylymda sózge toqtam bolatyn qazaq azamattaryna, bolashaǵymyzǵa qajet taqyryptar qozǵaldy, – dedi jalpy spektakl jóninde Ana rólin oınaǵan aktrısa, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Maıra Omar.
Al bas keıipker Ábdirásil aqsaqaldy somdaǵan akter Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aqysh Omardyń pikirinshe, Ábdirásil búgingi zaman keıipkeri.
– Bala-shaǵasy qalaǵa kóship, báıbishesimen qara shańyraqta jalǵyz qalǵan qart adamnyń jaǵdaıy, balalaryna degen saǵynyshy, olar aýylǵa kelgende aradaǵy túsinistik tinin tereńnen tarqata almaı pushaıman kúıge túsýi – munyń barlyǵy qazirgi qoǵamymyzdyń kórinisi, ashy da bolsa shyndyǵy. Qara shańyraǵynan jerinip, jatbaýyr bolyp ketken urpaq – qoǵam tragedııasy. Mundaı kúrdeli taqyryptaǵy qoıylymdar qazirgi kórermenge sózsiz kerek, – dep akter oıyn túıindedi.
Spektakl qaharmandarynyń oıyn quptaı otyryp, endi kórermen retindegi óz qabyldaýymyzdy qorytyp kórsek. Iá, komedııanyń taqyryp hám mazmun turǵysynan arqalaǵan júgi aýqymdy. Áıtse de dramatýrgııanyń negizi qaıshylyq ekendigin eskersek, sol shym-shytyryq ıntrıga men sóz áreketiniń is áreketine áser etý ekpini báseń sezildi. Áli de elep-eksheıtin, tipti keıbir sahnalaryn túbirimen qysqartyp tastasa da, qoıylymnyń kórkemdigi buzylmaıtyn basy artyq epızodtar kóp. Sonyń saldary bolsa kerek, akterler oıyny da dınamıkasynan aıyrylyp, birsaryndylyqqa urynǵan. Kórermendi kúldiremiz dep qınala kúlki shaqyrý, jaraspaıtyn jasandy áreketterge barý, orynsyz aıqaı, qısynsyz qımyl, dabyra-dabyl, bári de spektakldiń ishki hám syrtqy semantıkasyna salqynyn tıgizgen. Jeńil tirkes, arzan ázil kóp. Sonyń barlyǵy qarapaıym aýyl tirshiligine qarabaıyrlyq ústegen.
Negizgi keıipkerlerge kelsek, Baqbergen – Janqaldybek Tólenbaev, Aqbergen – Syrym Qashqabaev, Shymbergen – Janat Ospanov – aǵaıyndy úsh jigittiń rólindegi akterlerge keıipker boıaýyn qalyńdatý, róline jan bitirý jaǵynan jasandylyqtan arylyp, ómirdiń ózindeı óreli de órnekti minez músindeýlerge batyl barý jaǵy jetispeıdi. Ásirese teatrdyń tájirıbeli de saqa akteri Janqaldybek Tólenbaevtyń keıingi kezdegi bir komedııadan ekinshisine kóship júrer birkelki ról saraptaýy, shyny kerek, kórermenin de mezi ete bastaǵandaı. Kúldiremin dep sahnada kúldibadam áreketterge barý tipti de jetistik emes ekendigin búgingi zııaly kórermeni bar teatrlardyń uǵynatyn kezi áldeqashan keldi dep oılaımyz. Qazir battasqan boıaý, orynsyz aıqaımen eshkimdi tańǵaldyra almaısyz. Teatrdyń shyǵarmashylyq quramy osy jaǵyn eskerse artyq bolmas edi.
Al spektakldegi aıryqsha toqtalǵymyz kelgen jup – áke Ábdirásil (Aqysh Omar) men sheshe Shamshagúl (Maıra Omar) tandemi shynaıylyǵymen birden baýrap aldy. Talaı jylǵy sahnalyq tájirıbe qos akter oıynynan aıqyn kórinip, spektakldiń ajaryn ashqan sátti beıne bıiginen kórindi. Sol sekildi Qoılybaı rólindegi Asylbek Qapaev pen Gúljámılá – Janar Qasymova, Kórkem beınesinde kóringen Aınur Jetpisbaevanyń sahnalyq saraptaýyn da sátti somdalǵan keıipkerler qataryna qostyq.
Endi qoıylymnyń tehnıkalyq tusyna toqtalsaq, sahna sýretinen, ókinishke qaraı, anaý aıtty erekshelikti, tapqyr sheshimderdi kóre almadyq. Tek spektakl fınalyndaǵy kórinis kóńil tolqytady. Qalǵan tusta ssenografııalyq oqylym birsaryndylyqqa urynǵan. Mýzykanyń da keıipker kóńil kúıine saı sezim ıirimderin ustaýdaǵy urymtal tustary báseń. Ishki monologterdi berýde taǵy da tereń izdenisterge suranatyndaı. Esesine jaryq qoıýdaǵy sýretshi Azamat Bekbembetovtiń sýretkerlik kózqarasyn aıryqsha atap ótkimiz keledi. Qoıylymnyń jarty jetistigi jaqsy qoıylǵan jaryq desek, bul turǵydan spektakl dittegenine jetken.
Jalpylaı alǵanda, premeranyń alǵashqy kúni bolǵanynan shyǵar, oqıǵa jelisin áli de damytyp, jetildiretin, qoıylymdaǵy kórkemdik sheshimderdi taǵy da kemeldendire túsetin tustar mol. Ásirese spektakl ekpinine mán berý, dınamıkany damytý komedııanyń kórkemdik sheshimin budan góri jandandyra túseri anyq. Bir qaınaýy ishinde ketken qoıylymnyń tolyqtaı kemeline kelgen kórsetilimin spektakldiń kelesi premerasynda kóremiz degen senim mol. Áıtse de ónerge qashanda talǵam – tarazy! Patsha kóńildiń ne qalaıtynyn kim bilsin?
