Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Juqpaly aýrýdan jurt aman
Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııattyń aıtýynsha, 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha juqpaly aýrýlar boıynsha epıdemıologııalyq ahýal turaqty bolyp qaldy. Aldyn alý sharalarynyń arqasynda 20-dan asa qaýipti juqpaly aýrý tirkelgen joq. Olardyń arasynda oba, tyrysqaq jáne polıomıelıt bar. Sondaı-aq 39 ınfeksııa, olardyń qatarynda koronavırýs, rotavırýs jáne jiti ishek ınfeksııalary boıynsha syrqattaný áldeqaıda tómendegen.
Qazirgi ýaqytta jiti respıratorlyq ınfeksııalarmen syrqattanýdyń kezekti maýsymy júrip jatyr. Ol jyl saıyn qazannan mamyrǵa deıin sozylady. Aldyn alý maqsatynda ótken jyly qaýip-qater tobyna jatatyn 2,4 mln adam tumaýǵa qarsy ekpe alǵan edi. Bul halyqtyń 12%-yn quraıdy. Osy rette DDSU usynatyn deńgeı keminde 10%-dy quraıdy.
Jalpy, epıdemıologııalyq maýsym bastalǵannan beri stasıonarlarda 31 myńnan astam naýqas emdelip shyqqan. Al 2 mln-nan astam syrqat ambýlatorııalyq em alypty. El boıynsha barlyǵy 10 myńǵa jýyq ınfeksııalyq tósek-oryn qoıyldy. Onda balalar úshin shamamen 3 myń tósek-oryn qarastyrylǵan.
COVID-19 pandemııasynyń aıaqtalýyna qaramastan, tıisti baqylaý jalǵasyp jatyr. Qazaqstanda koronavırýstyq ınfeksııa boıynsha jaǵdaı turaqty. Keıingi jarty jylda aı saıyn 100-den 400-ge deıin jaǵdaı tirkelgen, bul koronavırýstyń jyl boıy taralatynyn rastaıdy.
О́tken jyldyń sońynda 29 myńnan astam qyzylsha juqtyrý jaǵdaıy tirkeldi. О́kinishke qaraı, onyń 80%-y 14 jasqa deıingi balalarǵa tıesili. Jańa jyldyń birinshi kúninen bastap 1 674 qyzylshamen syrqattaný jaǵdaıy tirkeldi. Jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin ótken jyly jospar boıynsha vaksınalaý júrgizildi. Nátıjesinde, alty jasqa deıingi 700 myńǵa jýyq bala ekpe alyp úlgerdi. Oǵan qosa Úkimet rezervinen qarajat bólinip, qyzylshaǵa, qyzamyqqa jáne parotıtke qarsy 1,5 mln doza vaksına satyp alyndy. Qazir qosymsha vaksınalaý aıasynda 930 myńnan astam adam ekpe aldy, kún saıyn 20 myńnan astam adam vaksınalanyp jatyr.
О́ńirlerde qyzylshaǵa qarsy ımmýnızasııany kúsheıtý jónindegi sharalar týraly Qaraǵandy oblysynyń ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev pen Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov aıtyp berdi. Al Premer-mınıstr monıtorıng qorytyndysy boıynsha ótken jyly eń qaýipti ınfeksııalarmen aýyrǵan naýqastar tirkelmegenin aıtty. Bul rette keń taralǵan vırýstyq ınfeksııalar boıynsha da kórsetkishter aıtarlyqtaı tómendegen.
«Tek ótken jyldan beri elimizde qyzylshamen aýyrǵandar sany aıtarlyqtaı ósip ketti. Ol sońǵy 10 jylda bolmaǵan kórsetkishke jetip otyr. Olardyń 80%-ǵa jýyǵy – 14 jasqa deıingi balalar. Aýyrǵandardyń kópshiligi – tıisti ekpe almaǵandar», dedi Á.Smaıylov.
Sonymen qatar Úkimet basshysy ekpe almaǵan naýqastardyń aýrýy asqynyp ketý qaýpi joǵary ekenin aıtty. Degenmen ata-analardyń arasynda balalaryna ekpeni ádeıi salǵyzbaı, bas tartyp otyrǵandardyń qatary az emes, munyń sońy aýyr zardaptarǵa alyp kelýi múmkin.
«Jaǵdaıdy turaqtandyrýdyń jalǵyz joly – ekpe salý. Qyzylshaǵa qarsy jappaı ımmýnızasııa júrgizý úshin qosymsha 1,5 mln doza vaksına satyp alyndy. Osy maqsattar úshin Úkimet ótken jyldyń qyrkúıek aıynda rezervten 3 mlrd teńgeden astam qarajat bóldi. Alaıda kórip otyrǵanymyzdaı, keıbir óńirlerde qyzylshaǵa qarsy ımmýnızasııamen qamtý deńgeıi áli de tómen», dedi Premer-mınıstr. Sóıtip, osyǵan oraı qyzylshaǵa qarsy vaksınalaý jumystaryn kúsheıtýdi, sondaı-aq basqa da profılaktıkalyq ekpelermen vaksınalaýdy barynsha jandandyrýdy tapsyrdy.
«Jol qatynasy qıyn jáne shalǵaıdaǵy aýyl turǵyndaryn vaksınalaý úshin jaǵdaı jasaý kerek», degen Úkimet basshysy. medısına qyzmetkerleriniń jaýapkershiligin arttyra otyryp, ásirese aýyldyq jerlerge jetkizý kezinde vaksınalardy saqtaý men tasymaldaýdyń tıisti rejimin qamtamasyz etý qajettigin eske saldy.
«Baspasózde jáne áleýmettik jelilerde vaksınasııaǵa qatysty ádeıi jalǵan aqparattyń taralýyna monıtorıng júrgizip, olardyń aldyn alý kerek. Ýchaskelik deńgeıdegi medısına qyzmetkerleri ata-analarǵa profılaktıkalyq ekpeniń balalar úshin mańyzdylyǵy men qaýipsizdigi týraly túsindirý jumystaryn júrgizýge tıis», dep túıindedi ol sózin.
Qaýiptiń aldyn alýǵa daıynbyz ba?
Úkimet otyrysynda el óńirleriniń aldaǵy sý tasqyny kezeńine daıyndyǵy da qaraldy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanov aldaǵy sý tasqyny kezeńine daıyndyq bastalǵanyn jetkizdi. Máselen, sý tasqyny jaǵdaıynyń yqtımal asqynýlaryna jedel den qoıý maqsatynda azamattyq qorǵaýdyń memlekettik júıesiniń kúshteri men quraldarynyń arnaıy toptary quryldy. Onyń quramynda 39 myńnan astam adam, 11 myńǵa jýyq tehnıka, 500-den astam júzý quraldary jáne 3 myńnyń ústinde motopompa bar.
Kúshter men quraldardy jedel tasymaldaý, sondaı-aq zardap shekken halyqty shuǵyl evakýasııalaý jaǵdaıynda «Qazavıaqutqarý» AQ áýe kemeleri turaqty daıyndyqta bolady. Azamattyq qorǵanystyń áskerı bólimderi de qutqarý operasııalaryna qatysýǵa ázirlik jasap otyr.
Sonymen qatar sý tasqynyna qarsy is-sharalardyń tıisti jol kartasyn iske asyrý jalǵasyp jatyr. Atap aıtqanda, Aqmola oblysynda Esil sý rettegishin salý boıynsha jobalaý smetalyq qujattamalaryn ázirleý jumystary aıaqtalyp qaldy.
Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstri Nurjan Nurjigitov gıdrotehnıkalyq qurylystardyń jaǵdaıyn jaqsartý sharalary týraly, kólik mınıstri Marat Qarabaev joldardy, kópirlerdi jáne sý ótkizý qurylystaryn sý tasqyny kezeńine daıyndaý týraly baıandady. Al óńirlerdegi sý tasqynyna qarsy is-sharalardyń oryndalý barysy týraly Qyzylorda oblysynyń ákimi Nurlybek Nálibaev, Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy, Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev baıandama jasady.
Premer-mınıstr ótken jyldyń aıaǵy men osy jyldyń basynda aýa raıy jaýyn-shashyndy bolyp, qar kóp túskenin atap ótti. «Búginde elimizdiń shamamen 90% aýmaǵyn qar basyp jatyr. Munyń barlyǵy sý tasqyny qaýpin arttyra túsedi», dedi ol.
Máselen, qazirdiń ózinde Batys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda eldi mekenderdi sý basyp, joldardy shaıyp ketken faktiler kezdesip otyr. Sonymen qatar jeltoqsan aıynyń ortasynda Almatyda Esentaı ózeni de arnasynan asyp ketti. Sý deńgeıi 1,5 metrge kóterildi.
«Mundaı jaǵdaılar qys ortasynda, aldaǵy sý tasqyny kezeńine deıin oryn alyp otyr. Sondyqtan óńir ákimdikteri atalǵan máselelerge arnaıy nazar aýdaryp, osy baǵyttaǵy jumystardy kúsheıtýi kerek», dedi Premer-mınıstr.
Qazgıdromettiń boljamy boıynsha bıylǵy qańtar-aqpan aılarynda elimizdiń barlyq óńirinde aýa temperatýrasy men jaýyn-shashyn mólsheri normadan joǵary bolady dep kútilip otyr.
«Buǵan daıyn bolý kerek. Sý resýrstary mınıstrligi osy bastan sý qoımalaryn toltyrý kólemin anyqtap, ony turaqty túrde baqylap otyrýy qajet. Kórshiles memlekettermen sý shyǵyny jáne transshekaralyq ózenderdegi qaýip týraly úzbeı aqparat almasý kerek. Qajet bolǵan jaǵdaıda sý qoımalarynan sýdy aldyn ala jáne qaýipsiz jiberý jóninde sharalar qabyldanýǵa tıis», dedi Á.Smaıylov.
Premer-mınıstr ótken jyly elimizdiń ońtústik óńirlerinde oryn alǵan sý tasqynyna eldi mekenderdiń aınalasynda sý burý kanaldarynyń, aryqtardyń, bógetterdiń joqtyǵy sebep bolǵanyn eske saldy. Sondyqtan qazirdiń ózinde ońtústik jáne batys aımaqtar joǵary daıyndyq rejimine ótýi kerek.
Sondaı-aq gıdrotehnıkalyq qurylystardyń jaǵdaıyna erekshe nazar aýdarý qajet. Atap aıtqanda, respýblıkalyq mańyzy bar nysandarda, kommýnaldyq jáne jekemenshik sý qoımalary men bógetterde jóndeý jumystaryn jandandyrý kerek.
Premer-mınıstr aqpan aıynda «Kóktem-2024» oqý-jattyǵýlaryn ótkizip, sý tasqyny jaǵdaıy qıyndaǵan kezde naqty is-qımyl algorıtmin pysyqtaýdy tapsyrdy.
