Sonymen byltyr jyl sońynda Úkimet qaýlysymen Mashına jasaý salasyn damytýdyń 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary bekitildi. Bul jospardyń el ekonomıkasy úshin basty strategııaǵa aınalýy bizdegi mashına jasaýshylardyń básekege qabilettiligin arttyrady deýge bolatyndaı.
Josparda, birinshiden, óndirýshilerdi bastapqy materıaldarmen qamtamasyz etý, kadrlyq áleýetti, sondaı-aq ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik qurastyrý jumystaryn damytý arqyly bazalyq jaǵdaılardy jaqsartýdy, ekinshiden, mashına jasaý ónimderin ótkizýdi yntalandyrý jáne tehnıkalyq retteý júıesin jetildirý arqyly otandyq ónimdi ilgeriletýdi, úshinshiden, mashına jasaýdyń basym sektorlaryn ár sektorǵa baǵyttaı otyryp damytý qarastyrylǵan. Atalǵan kezeń aralyǵynda ónim óndirý kólemin 2,2 jáne eńbek ónimdiligin 1,9 esege ulǵaıtyp,eksporttyq tasymaldy 5 mlrd 700 mln dollarǵa deıin, salaǵa ınvestısııanyń ósýin 1,5 esege arttyrý sekildi nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizý kózdelgen.
Jaýapty mınıstrlik ókilderi keshendi jospar salanyń áleýetin tolyq kólemde iske asyryp, onyń uzaqmerzimdi damýyn qamtamasyz etedi degen pikirde. Josparlanǵandaı kórshiles Reseı, О́zbekstan jáne Qytaı elderindegi seriktestermen júrgiziletin birikken jobalardan bólek, temirjol mashınalaryn jasaýdy damytý naryqty lokomotıvtermen, júk jáne jolaýshylar vagondarymen tolyqtyrý mindetterin sheshýge negizdelip otyr.
Byltyr aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaý sektorynda 5 myń traktor men 900 kombaın óndirisi josparlanǵan. Qazirgi ýaqytta jasap shyǵarylatyn tehnıka iri torapty qurastyrýǵa negizdelgen jáne kásiporyndardyń shaǵyn torapty qurastyrý ádisine josparly túrde aýysý qarastyrylyp jatyr. Búginderi Qostanaı oblysynda traktorǵa arnalǵan kabınalar óndirisi naqty jolǵa qoıylǵan jaıy bar.
Jalpy, eldegi elektrtehnıkalyq mashına jasaý sektorynda Alageum Electric naryqtyń qajettiligin tolyǵymen qamtamasyz etetin transformatorlardy shyǵarady. Qazenergokabel men Eýrazkabel sııaqty kásiporyndar naryqta suranysqa ıe kabeldik ónimderdi jetkizip otyr.
Al turmystyq tehnıka óndirisi boıynsha búginderi «Almaty turmystyq tehnıka» kompanııasy Dauscher (Daýsher) brendimen teledıdar, elektr plıtalar men peshter shyǵarý ústinde. Atalǵan óndiristiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq naryǵyndaǵy áleýeti shamamen 11 mlrd dollardy qurasa, al bizde tek 1 mlrd 200 mln dollardyń aınalasynda eken.
«Atameken» UKP О́ńdeý ónerkásibi departamenti dırektorynyń orynbasary Aıbek Qajkenov: «Keshendi jospar «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańyn tájirıbede iske asyrýdy, eldiń 2025 jylǵa deıingi ulttyq damý josparynyń negizgi erejelerin, óńdeý ónerkásibin damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyn, Memleket basshysynyń el ekonomıkasyn ártaraptandyrý jáne ındýstrııalandyrý jónindegi tapsyrmalaryn eskergen», deıdi.
Al «Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵy» ZTB atqarýshy dıreksııasynyń dırektory О́mirserik Erjanov mashına jasaý salasynda belgili bir deńgeıdegi kásibı bilimi, daǵdylary men biliktiligi bar mamandardyń jetispeýshiligin atap ótti. Onyń aıtýynsha, mashına jasaý salasyndaǵy negizgi mamandar 2024-2028 jyldar aralyǵynda qajettilik 7 myńnan astam adamdy quraıtyn bolady. Bekitilgen keshendi josparda mashına jasaý salasyndaǵy dýaldy oqýdy damytý boıynsha eýropalyq tájirıbeni zerdelep, tehnıkalyq jáne kásiptik orta bilimnen keıingi biliktiligin arttyrýǵa álemniń ozyq tájirıbesin engizý jónindegi is-sharalar qarastyrylǵandyǵyn jetkizdi.
Keshendi jospardy qarjylandyrýǵa memlekettik bıýdjetten 1,4 trln teńge jáne eldegi zańnamaǵa tyıym salynbaǵan ózge de kózderden shamamen 1,3 trln teńge esebinen júrgiziletin boldy.
Qalaı desek te elimizdegi mashına jasaý salasyna aıryqsha kóńil bólinýge tıis. Qabyldanǵan ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrylǵan jyldary mashına jasaý salasynda 276 mlrd teńgege jýyq somaǵa 114 joba iske qosylyp, 11 myńǵa jýyq jumys orny qurylǵan.
Shırek ǵasyrǵa taıaý ýaqyttan beri elimizde mashına jasaý óndirisiniń kólemi 24 esege ósken. 10-15 jylda sala quraýysh jáne qosalqy bólshekterdi óndirýden túpkilikti ónim túrlerin shyǵarýǵa kóship, keıinirek jańa ónim túrleri paıda boldy. Aýyl sharýashylyǵy, elektr tehnıkasy, taý-ken jáne munaı-gaz mashına jasaý salalary jańartylǵan. О́tken jyly elimizde birinshi jartyjyldyqtyń ózinde 70 myńnan asa jeńil avtomobıl men jeńil kommersııalyq tehnıka shyǵaryldy. Bizde avtokólik quraldarynyń barlyq sanattary óndiriledi. 167 avtomobıl modeli qurastyrylyp, onyń ishinde 39 jeńil model jáne 22 álemdik brend bar.
Jalpy, mashına jasaý salasy boıynsha ekonomıkany damytý jaǵy qarastyrylǵan. Olardyń ımporty 13 mlrd dollardy quraıdy. Bul rette otandyq ónimder óndirisiniń kólemi – 3 mlrd dollar. Sońǵy 5 jyl ishinde salanyń naqty ósimi 2,3 eseni quraǵan. Eń joǵary ósim avtomobıl jasaý salasynda. Salystyrmaly túrde atalǵan jyldar aralyǵynda óńdeýshi ónerkásiptiń ortasha ósý qarqyny – 4,5%, al mashına jasaý salasynyń ósimi 17,6%-dy quraıdy. Búginderi 2028 jylǵa deıin 1 trln 700 mlrd teńgege 151 jobany júzege asyrý qolǵa alyndy.
Bul rette Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erqanat Muqanov: «Mashına jasaýdy odan ári damytý úshin «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańynyń 60-babyna sáıkes mashına jasaý salasyn shıkizatpen jáne materıaldarmen qamtamasyz etilýge tıis. Osy oraıdan kelgende bastapqy metaldar óndirisine deıin qatty paıdaly qazbalardy qaıta óńdeýge yntalandyryp, mashına jasaý, metall óńdeý salasynyń kásiporyndaryn otandyq shıkizatpen qamtyp, eldegi óndirilmeıtin metall ónimderin ımporttaý kezinde qosylǵan qun salyǵyn tóleýden bosatý (QQS daıyn mashına jasaý ónimin satý faktisi boıynsha tólenetin bolady). «О́nerkásiptik saıasat týraly» zańynyń 46-babyna sáıkes memleket reglamenttegen satyp alý sheńberinde otandyq mashına jasaý ónimderine suranysty yntalandyrý qajet. Bul sharalar mashına jasaýdy damytýdyń keshendi josparynyń jobasynda kózdelgen. Olar óndiristi ulǵaıtýǵa, ımportty qysqartýǵa jáne taýar óndirýshilerimizdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa múmkindik beredi», deıdi.
