Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Osy oraıda joǵaryda Prezıdentimiz atap ótkendeı, bıylǵy jyl halqymyzdyń mádenıeti men ónerine eńbek sińirgen tanymal tulǵalardyń merekelik datalary men rýhanı taǵylymy mol oqıǵalarǵa toly bolyp otyr. Atap aıtar bolsaq, zamanynda tóbe bı atanǵan ataqty súıindik Shoń bı Edigeulynyń bıyl týǵanyna – 270 jyl, Isataı men Mahambet kóterilisiniń beldi batyry Eset Qaraulynyń týǵanyna – 225 jyl, ataqty jyraý Mahambet О́temisulynyń týǵanyna 220 jyl tolyp otyr. Sondaı-aq qazaqtyń áıgili ánshi-aqyny úsh júzde saıran qylǵan Birjan Qojaǵululy men qazaq óleńiniń kókala úıregi atanǵan ánshi-sazger Kempirbaı Bógenbaıulynyń týǵanyna 190 jyldyń júzi bopty.
Bul tizimdi odan ári jalǵastyrar bolsaq, qazaqtyń kúı óneriniń epıkalyq sarynyn qalyptastyrǵan úlken óner ıesi Qazanǵap Tilepbergenulynyń týǵanyna – 170 jyl, HH ǵasyrdaǵy qazaq aýyz ádebıetiniń iri ókili Muryn jyraý men Torǵaı óńiri qazaqtarynan shyqqan zor bilim ıesi Qorǵanbek Birimjanovtyń týǵanyna – 165 jyl, halyq kompozıtory, jaýyryny jerge tımegen balýan Nurmaǵambet Baımyrzaulynyń (Balýan Sholaq) týǵanyna – 160 jyl, kórnekti aqyn-sazger, óner qaıratkeri Estaı Berkimbaıuly men kórnekti Alash qaıratkeri Shaımerden Qosshyǵuldyń týǵanyna 150 jyl tolǵan dataly merekeler bar eken.
Sol sııaqty qazaqtyń áıgili halyq aqyny, ánshi, kompozıtor Kenen Ázirbaevtyń týǵanyna – 140 jyl, qazaqtyń kórnekti jazýshysy, Alash qaıratkeri Júsipbek Aımaýytulynyń týǵanyna 135 jyl tolsa, bıylǵy jyldyń basty merekesi: qazaq ádebıetiniń úsh báıteregi – Ilııas Jansúgirov, Beıimbet Maılın, Sáken Seıfýllın jáne alash qaıratkerleri – Haıretdın Bolǵanbaev pen Sultanbek Qojanov qatarly tulǵalardyń 130 jyldyq mereıtoıy esik qaǵyp tur. Bulardan basqa ulttyq teatr óneriniń negizin qalaýshylardyń biri Elýbaı О́mirzaqov pen qazaqtan shyqqan tuńǵysh akademık, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń negizin qalaýshy hám tuńǵysh prezıdenti, mınerologııa ǵylymdarynyń doktory Qanysh Sátbaevtyń (12 sáýir) týǵanyna 125 jyl tolady.
Kelesi kezekte týǵanyna 120 jyl tolatyn tulǵalar – tanymal ádebıettanýshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Beısenbaı Kenjebaev (4 qazan), ataqty qobyzshy Dáýlet Myqtybaev (1 qańtar), ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi Júsipbek Elebekov (28 tamyz), keskindemeshi, KSRO halyq sýretshisi Oral Tańsyqbaev (14 qańtar), grafık-sýretshi, qazaq beıneleý óneriniń negizin salýshylardyń biri, Qazaqstannyń halyq sýretshisi Ábilhan Qasteev (1 qańtar), ulttyq arheologııa mektebiniń negizin qalaýshy, akademık Álkeı Marǵulan (11 mamyr) qatarly ult qaıratkerleri ulyqtalary anyq.
Bıyl týǵanyna 110 jyl tolyp otyrǵan qazaq jazýshysy Sattar Erýbaev, aktrısa, KSRO jáne Qazaqstan halyq ártisi Sábıra Maıqanova (1 qańtar), áıgili akter hám rejısser, KSRO halyq ártisi Sháken Aımanov (15 aqpan), ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi Rábıǵa Esimjanova (5 qańtar) qatarly ult rýhanııatyna eńbek sińirgen ókilderdiń mereıtoılary óz kezeginde atalyp óter degen oıdamyz.
Al bıyl týǵanyna100 jyl, ıaǵnı ǵasyrlyq mereıtoıy atalyp ótýge tıis tulǵalar – Qazaqstannyń halyq jazýshysy, XX ǵasyrda qazaq ádebıetine zor úles qosqan sýretker, qoǵam qaıratkeri Ábdijámil Nurpeıisov (22 qazan), tarıh ǵylymdarynyń doktory, qazaq arheologııasynyń negizin qalaýshylardyń biri Kemel Aqyshev (23 mamyr), Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta Reıhstagqa jeńis týyn tikken batyr, Halyq qaharmany Raqymjan Qoshqarbaev (19 qazan), akademık, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Sh.Ýálıhanov atyndaǵy memlekettik syılyqtyń laýreaty, ult rýhanııatynyń kórnekti ókilderiniń biri Ábdýálı Qaıdar (13 jeltoqsan), qazaq sýretshisi, Qazaqstan memlekettik syılyǵynyń laýreaty, táýelsiz «Tarlan» syılyǵynyń laýreaty Úki Ájıev (23 jeltoqsan), qazaq aqyny, syqaqshy, ult qaıratkeri Shona Smahanuly (5 qazan), kórnekti etnograf-ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory Halel Arǵynbaev (21 qyrkúıek), áskerı qaıratker, armııa generaly, Keńes Odaǵynyń Batyry, Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh qoranys mınıstri, Halyq qaharmany Saǵadat Nurmaǵanbetov (25 mamyr), jýyqta ótken IýNESKO Bas konferensııasynyń 42-sessııasynda esimi ataýly kúnder tizbesine enip, mereıtoıy halyqaralyq deńgeıde atap ótilgeli otyrǵan qazaq balalar jazýshysy Berdibek Soqpaqbaev (15 qazan), aqyn, dramatýrg Berqaıyr Amanshın (11 qarasha), akademık, kórnekti lıngvıst-ǵalym, ǵylymǵa eńbek sińirgen qaıratker Rabıǵa Syzdyqova (17 tamyz) t.b. qaıratkerlerdiń mereıtoılary qoǵamnyń rýhanı ıgiliginiń bastaýyna aınalary anyq.
Sonymen qatar týǵanyna 90 jyl tolatyn mereke ıeleri: tanymal qalamger, jýrnalshy Sarbas Aqtaev (30 qyrkúıek), Qazaqstannyń halyq jazýshysy Sáken Júnisov (11 aqpan), kórnekti aqyn Saǵı Jıenbaev (5 mamyr) qatarly qalam qaıratkerleri bolsa, 80 jasqa tolǵan «Alash» Halyqaralyq ádebı syılyǵynyń ıegerleri belgili aqyndar Aqushtap Baqtygereeva (23 tamyz) men Járken Bódeshuly (15 mamyr), sondaı-aq 70 jasqa tolýshylar – aqyn, aýdarmashy Baıbota Qoshym-Noǵaı (8 mamyr), aqyn-jyrshy Baıanǵalı Álimjanov (16 qazan), ánshi Baǵdat Sámıdınova (5 aqpan), syqaqshy, jýrnalıst Berik Sadyr (20 maýsym), aqyn, rámiztanýshy Erbol Shaımerden (12 mamyr), jýrnalıst Jumabek Kenjalın (30 jeltoqsan), taekvondoshy О́ztúrik Mustafa (23 qarasha), satırık Tolymbek Álimbekuly (18 naýryz), aıtysker, Qazaqstannyń halyq aqyny Qonysbaı Ábil (21 mamyr), aqyn, Qazaqstannyń memlekettik syılyǵynyń laýraety Ulyqbek Esdáýlet (29 sáýir) t.b. bar.
Sózimizdi túıinder bolsaq, Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda: «Árbir halyq óziniń arǵy-bergi tarıhyn ózi jazýǵa tıis. Bóten ıdeologııanyń jetegimen júrýge bolmaıdy. Ulttyq múdde turǵysynan jazylǵan shejire urpaqtyń sanasyn oıatyp, ulttyń jadyn jańǵyrtýǵa múmkindik beredi» degenindeı, bıylǵy jyldyń úlesine buıyryp otyrǵan hám joǵaryda atap ótilgen tulǵalar jaıly tanymdyq málimetter búgingi qalyń buqara men jańadan ósip kele jatqan jas býyn ókilderine ónege-úlgi bolýymen qatar, Memleket basshysy aıtqandaı, elimizdiń jalpyulttyq biregeıligin nyǵaıta túsýge zor septigin tıgizedi degen úmit bar.
