Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda da bul máselelerge erekshe toqtaldy. Jalpy, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq, balalarǵa qatysty qylmystardan týyndaıtyn ózekti máselelerdi Memleket basshysy biraz ýaqyttan beri kóterip keledi. Bul qylmystarǵa baılanysty jaýapkershilik te qataıdy. Polısııa ótken jyldyń 1 shildesinen bastap shaǵymnyń negizinde emes, qylmystyń anyqtalýy boıynsha isti tirkeıdi», dedi departament basshysy.
Shahardyń bas polıseıiniń aıtýynsha, búginde vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy jaqsartý maqsatynda biryńǵaı tujyrymdama jobasy ázirlenip jatyr. Dýman Taev polısııanyń 102 telefon nómirine kelip túsetin shaqyrtýlardyń basym bóligi otbasylyq janjaldar ekenin de jasyrmady. Búginge deıin qalada otbasynda, turmysta jasaǵan quqyq buzýshylyqtar boıynsha 1 904 adam Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 73-babymen jaýapkershilikke tartylǵan. О́tken jyly qorǵaý nusqamasymen 5 469 adam esepke alynsa, ony buzǵan 196 adamǵa ákimshilik jaza taǵaıyndalǵan. Sot qaýlysymen otbasynda oıran salǵan 308 adamǵa erekshe talaptar qoıyldy. Jyl basynan «maskúnem» esebinde turǵan 100 adam májbúrli túrde emdeıtin arnaıy mekemege ornalastyryldy.
Departament basshysy Úkimettiń nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúrestiń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyna sáıkes byltyr 11 aı ishinde Shymkentte esirtkini anyqtaý faktileri 40 paıyzǵa joǵarylaǵanyn jetkizdi. Polısııa qyzmetkerleri esirtki zattaryn asa iri kólemde saqtaýdyń 12 deregin, sonymen qatar esirtki daıyndaıtyn 4 zerthanany anyqtaǵan. Jedel-izdestirý is-sharalarynyń nátıjesinde zańsyz aınalymnan jalpy salmaǵy 137 keli 651,6 gr esirtki tárkilendi.
«Sıntetıkalyq esirtki qoǵam úshin óte qaýipti. Osy oraıda esirtki bıznesine qarsy kúres basqarmasy 10 keli 527,1 gr sıntetıkalyq esirtki tárkilep, onyń taralý jolyn kesti. Sonymen birge ınternet jelisinde nashaqorlyq preparattardy jarnamalaǵan 57 saıt «Kıbernadzor» júıesi arqyly buǵattaldy. Balalar men jasóspirimderdi nashaqorlyq shyrmaýynan saqtaý maqsatynda megapolıste 300-den astam nasıhattyq is-shara ótti», deıdi PD basshysy.
Polısııa general-maıory psıhotropty zattardy qoldaný ásirese qalanyń túngi klýbtary men meıramhanalarynda jıi kezdesetinin jasyrmady. Osyǵan baılanysty tártip saqshylary arnaıy reıdter uıymdastyrǵan. Sonyń birinde «Paladıým» atty túngi klýbta ózimen birge «mef» sıntetıkalyq esirtki zatyn alyp júrgen 2 kúdikti quryqtaldy. Bir aıta keterligi, polısııa departamentiniń táýlik boıy jumys atqaratyn oıyn-saýyq ortalyqtary men meıramhanalardyń túngi jumys ýaqytyn ózgertý týraly usynysy qala ákimi Ǵ.Syzdyqbekovtiń tóraǵalyǵymen ótken vedomstvoaralyq komıssııasynyń otyrysynda tolyq qoldaý tapqan.
Sondaı-aq qalanyń bas polıseıi megapolıste qarjy pıramıdalaryna kirip ketken adamdardyń kóbeıip jatqanyna alańdaýshylyq bildirip, bul máseleniń sebebi retinde áleýmettik jaǵdaı men jumyssyzdyqty atap ótti. Bul boıynsha shaharda polısııa tarapynan aldyn alý sharalary qolǵa alynǵan. Bul sharalar ınternet jelisi nemese halyqpen tikeleı kezdesý arqyly da júzege asyp keledi.
О́z kezeginde negizgi reformalar jóninde áńgimelegen departament basshysy 2021 jyldan bastap qylmystyq ister úsh býyndy tártipte tergeletinin aıtty. Bul júıe – prokýratýra, tergeýshi jáne sot. Tergeýshi shyǵarǵan sheshimmen prokýror kelisýi nemese kelispeýi múmkin. Al tergeýshi men prokýrorǵa baılanysty shaǵymdy sot qaraıdy. «Keıde prokýratýra tergeýshige qysym kórsetedi degen áńgimeler estilip qalyp jatady. Biraq mundaı jaǵdaı polısııa departamentinde bolǵan joq», degen general-maıor tergeýshi prosessýaldyq jeke tulǵa bolǵandyqtan, onyń jumysyna prokýratýra qysym kórsete almaıtynyn, tek qadaǵalaýǵa quqyly ekenin atap ótti.
Departament basshysynyń málimdeýinshe, quqyq qorǵaý organdaryna jasalyp jatqan reformalardyń túpki máni – Jańa, Ádiletti Qazaqstan qurý, qoǵam aldynda polısııa qyzmetkeriniń bedelin kóterý. «Halyqtyń eski sanasynda qalyp qoıǵan jazalaýshy polıseı beınesi adamdarǵa kómektesýshi ádiletti, adal tártip saqshysy mártebesine aýysýǵa tıis. Búginde patrýldik, ýchaskelik, ıývenaldyq polısııa qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý, materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý jaǵynan aýqymdy jumys atqarylyp keledi. Sonyń bir aıǵaǵy – qaladaǵy 32 ýchaskelik tirek pýnkti qyzmettik avtokólikter, kompıýter, basqa da tehnıkalyq kerek-jaraqtarmen tolyqty. Departamenttegi jedel basqarý ortalyǵyn qalanyń «kózi» dep ataýǵa bolady. Alaıda 2004 jyly salynǵan ǵımarat eski bolǵandyqtan, bıyl ony jańalaý josparlanyp otyr. Sondaı-aq Prezıdent bastamasymen elimizde qolǵa alynǵan sıfrlandyrý baǵdarlamasy aıasynda 102 júıesi men jedel jaǵdaı ortalyǵy da zaman talabyna saı jańǵyrtylady», deıdi Dýman Taev.
Qazirgi ýaqytta ınternet alaıaqtyq jıilep ketkeni ras. Ákkiler ǵalamtordy paıdalanyp, alaıaqtyqtyń túrli ádisin qoldanyp jatady. Qylmystyń osy áreketterimen kúresý maqsatynda departamentte «Kıberpol» jedel-tergeý toby jumys atqaryp keledi. Internet alaıaqtardyń jolyn kesetin bul arnaýly qyzmet arnaıy quraldarmen tolyq jabdyqtalǵan. Deı turǵanmen kún saıyn damyp otyrǵan IT tehnologııanyń múmkindigin erkin meńgergen alaıaqtar adam oıyna kelmeıtin qıturqy áreketterdi paıdalanǵysy keledi. Biraq departamenttiń bilikti mamandary olar qurǵan tuzaqty da áshkerelep júr. Osy rette general byltyr ınternet alaıaqtardyń 9 qylmystyq toby quryqtalǵanyn, 26 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵanyn atap ótti. Al onyń qabyldaýynda bolǵan turǵyndardyń 80 paıyzy osy ınternet alaıaqtardyń qurbany bolǵandar eken. «Nege halyq alaıaqtardyń ońaı oljasyna aınalyp otyr?» degen saýalǵa departament basshysy: «Qarjylyq saýattyń tómendigi men jyldam tabys tapsam degen dáme», dep jaýap berdi.
Prezıdent sózinen mysal keltirgen Dýman Taev «Polısııa qatarynda jumys isteý úshin bilim men biliktiliktiń bolýy jetkiliksiz, tárbıe men temirdeı tártip te óte qajet», degendi alǵa tartty. «Elimizde qaýipsizdikti qamtamasyz etip, qoǵamdyq tártipti saqtaý úshin qyzmet atqaryp júrgen polısııa qyzmetkerleriniń jumysy ońaı emes. Olardyń kúndelikti jumys kúni qaýip-qaterge toly ekenin halyq biledi. Qaı kezde bolsyn janǵan ottyń ishine kiretin de, sýǵa ketkenderdi qutqaratyn da, ózin-ózi ólimge qıyp, kópqabatty úıden sekirmekshi bolǵandardy aman alyp qalatyn da polısııa qyzmetkerleri. Kez kelgen oqıǵanyń basyna birinshi bolyp polısııa jetedi. Ony qarapaıym jurt áleýmettik jelilerden, jańalyqtardan kórip júr. Qoǵamdaǵy túrli synı pikirge qaramastan polısııa qyzmetkeri óz mindetin minsiz atqara beredi. Polısııanyń bedeli qoǵamda tómen deýge bolmaıdy. О́ıtkeni halyq olardyń jumysynyń qıyndyǵyn jaqsy biledi. О́zderińizge belgili keıingi jyldary polısııa «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy aıasynda qyzmet etýdiń servıstik modeline kóshti. Iаǵnı ishki ister organynda polısııa bedelin kóterýdiń birden-bir faktory – jurtqa jaqyn bolý», dedi Dýman Taev.
ShYMKENT
