О́ńirlerdegi JES pen qurylǵylardyń tozý deńgeıi 80 paıyzǵa jetken. Bul rette kommýnaldyq sharýashylyqtarǵa salynǵan ınvestısııanyń uzaq jyl boıy naqty qajettilik talaptaryna sáıkes bolmaýy da áser etken. Bul – el turǵyndaryn mazalaıtyn mańyzdy máseleniń biri de biregeıi. Atústi taldaý jasaǵannyń ózinde uzaq ýaqyt boıy tarıfterdiń jasandy túrde tejelip kelgenin jáne memlekettiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda kóterilmegenin aıtyp ótýge bolady. Alaıda osy máseleniń ekinshi qyry qazirgideı túıtkilderdi týdyrdy.
Energetıka salasynda qazir týyndap otyrǵan máseleler – burynǵy sheshimderdiń tikeleı áseri. Modernızasııaǵa, jylý jelileri, elektr jelileri, sýmen jabdyqtaý júıesine kúrdeli jóndeý júrgizýge, sý burý júıelerine qajetti qarajat salynǵan joq. Qazir biz ınfraqurylymnyń joǵary deńgeıdegi tozýyn kórip otyrmyz. Keı jerlerde syn kótermesteı nasharlap ketken. Jaǵdaıdy túzetý úshin ınvestısııalardy qazir jáne úlken kólemde salý kerek. Ashyq derekkózderge sáıkes, memleket ınjenerlik jelilerdi jańǵyrtýǵa jáne kúrdeli jóndeýge 300 mlrd teńgege jýyq qarjy salǵan. JEO ıeleri jóndeýge 19 mlrd teńge ınvestısııa saldy. Alaıda bul – jetkiliksiz. Mysaly, «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» arnaıy baǵdarlamasy qabyldanady. 5-6 jyl ishinde jóndeý jáne modernızasııalaý jumystary tozý deńgeıin kem degende normatıvtik deńgeıge deıin tómendetý úshin belsendi túrde jalǵasady.
Qasym-Jomart Toqaev bul jumysqa óz baǵasyn berdi. Onyń aıtýynsha, 2023 jyldyń kóktem-jazǵy kezeńinde «Úkimet pen óńirlerdiń ákimderi jylý berý maýsymyna sapaly daıyndyqty qamtamasyz etý úshin sharalar qabyldady. Qıyn jaǵdaıy bar problemalyq obektilerde jumys júrgizildi». Endigi mindet – kem degende aýyr apattardyń bolýyna jol bermeý jáne azamattardyń úılerine jylý berýdi kidirtip almaý. Jańa qýattardy engizip, ınjenerlik jelilerdi jańartyp jáne TKSh-nyń barlyq salasyn jańǵyrta alsaq, tipti jaqsy.
Osy rette Kókshetaý, Semeı jáne О́skemende salynǵaly otyrǵan úsh birdeı jańa JES-terdi atap ótýge bolady. Osy qalalardaǵy jylý berý jumysy oıdaǵydaı atqarylýy úshin úsheýiniń de qurylysy kesimdi ýaqytynda bitýge tıis. Biraq iske asyratyn jumys aýqymy óte úlken. Energetıka aldaǵy ýaqytta ondaǵan, tipti júzdegen mıllıard teńge salymdy talap etedi. Bul – Úkimet pen óńir ákimderiniń mindeti.
Andreı Chebotarev,
qarjyger
