Qazaqstan jáne QHR shekaralary aralyǵynda ornalasqan «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń qyzmeti – kóptiń talqysynda. Atalǵan nysan jahandyq indetten keıin qaıta tynys alyp, QHR saýda oryndarynan Qazaqstan tarabyna júk ótkizetin 10 núkte ashylǵan edi. Aldaǵy ýaqytta olardyń sany 20-ǵa jetkizilmek.
Ortalyqtyń Qazaqstan taraby jalpy 608,56 gektar aýmaqty alyp jatyr. «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy» AQ arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy aýmaǵynda 22 ınvestısııalyq kompanııa jumys istep, 29 jobany júzege asyryp jatyr. Orta eseppen ortalyqqa kún saıyn 5 myńnan asa adam kelip, 150 tonna júk tasymaldanady. «Qorǵas» ShYHO-nyń negizgi qyzmeti – halyqaralyq shekara mańy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn damytý. Kásipkerlik pen ınvestısııalyq orta jumysyn jandandyrý. Sonymen birge kólik ınfraqurylymyn, týrızmdi jáne halyqaralyq mádenı baılanysty óristetip, Jetisý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerin sheshýge atsalysý.
Oblys ákimi ortalyqtyń bergi bettegi saýda oryndaryn, sheberler qalashyǵyn, órt sóndirý deposyn, taǵy da basqa salynyp jatqan jańa nysandardy aralap kórip, qurylystardy júrgizip otyrǵan ınvestorlarǵa birqatar eskertý jasap, tapsyrmalar berdi.
Qazir óńirge ınvestor tartý máselesi alǵa qoıylǵan. Osy rette óńir ákimi «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyndaǵy ınvestısııalyq nysandardyń jumys barysymen tanysyp, ınvestorlarmen kezdesti. Arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumysyn Qorǵasqa kelgen qonaqtarǵa «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AQ basqarma tóraǵasy Murat Baımuhanbetov baıandady.
Munda ákim aldymen quramajem shyǵaratyn «SSA Feed Mills» JShS-ne aıaldady. Zaýyt jumysyn kásiporyn dırektory Sergeı Nam baıandady. Jyldyq ónim óndirý qýaty 60 myń tonna quramajem shyǵaratyn zaýyt ónimin shetelge jáne jergilikti halyqqa ótkizýdi maqsat etedi. Búginge deıin zaýyttan shyǵatyn túıirshiktelgen quramajem jergilikti turǵyndar men oblystarǵa, shetelderge satylyp jatyr. Jem tartý, túıirshikteý jáne qaptaý sehtarynyń eńbekkerleri men maman tehnologteri aı saıyn 250-270 tonna mal men qus azyǵynyń 20-dan asa túrin daıyndaıdy. Munda quramajemge júgeri, bıdaı, soıa, arpa men suly dánderi, taǵy basqa da mal aǵzasyna paıdaly vıtamındi zattar qosylady. Mal azyǵyndaǵy proteın, kalsıı, fosfor mólsheriniń talapqa saı bolýyn ozyq úlgidegi jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan arnaıy saraphana qyzmetkerleri turaqty anyqtap otyrady.
Jalpy, 46 maman eńbek etetin kásiporyn iri qara, jylqy, qoı men shoshqaǵa jáne balyq, qustarǵa qajet tolyq rasıondy jem ónimderin óndiredi. Olardyń árqaısysy tapsyrys berýshilerdiń jeke reseptteri boıynsha jasalady. Zaýytqa ornatylǵan avtomattyq basqarýdaǵy ozyq úlgidegi qural-jabdyqtarmen mal azyǵyn daıyndaýǵa múmkindik mol. Zaýyt tolyq qýatynda jumys istegende qyzmetshiler sanyn 100-ge deıin kóbeıtip, úsh aýysymda táýligine 10 tonnaǵa deıin ónim óndire alady.
Kásiporyn dırektorynyń aıtýynsha, qospajem shyǵarýdan ózge astyq saqtaıtyn syıymdylyǵy 15 myń tonnalyq elevatory bar. Jalpy, 7 adam eńbek etetin elevator jergilikti kásipkerlerdiń bıdaı, júgeri dánin saqtap, óńdep, daıyn astyqty elimizdiń jáne Tájikstannyń kásiporyndaryna jóneltip, kommersııalyq qyzmet kórsetedi. Zaýytqa temirjol jelisi tartylǵan.
AEA aýmaǵynda salynǵan bul zaýyt ónimderi negizinen Qytaıǵa qospajem satýǵa baǵyttalǵan. QHR kásiporyndarymen naqty, senimdi kelisimshartqa qol jetpegendikten elimizdiń oblystaryndaǵy kásiporyndar men Tájikstan fermerlerimen jumys atqarylyp jatyr. Qus pen balyq jemi otandyq qus ósirýshiler men balyqshylarǵa jiberiledi. Taraz qalasy men Qordaı fermerleri iri qara bordaqylaıtyn quramajemge tapsyrys berip júr. Oblys ákimi zaýyt basshysyna jergilikti jemdik júgeri ónimderin qabyldap, uqsatýdy tapsyrdy. Aýdan ákimi Marat Saǵymbekke jem zaýytymen tyǵyz baılanys ornatyp, jergilikti júgeriniń bir bóligin osy zaýyt arqyly saýdalaýǵa keńes berdi.
AEA aýmaǵynda Qurǵaq port, logıstıkalyq jáne ındýstrııalyq ortalyqtar ornalasqan. Negizgi qyzmeti – logıstıka jáne óńdeý jumysyn zaman talabyna saı dárejede júzege asyrý. Qazirgi ınvestısııa kólemi 36,8 mlrd teńgeni quraıdy. «KTZE-Khorgos Gateway», «Zarıa ltd», «KIF Warehouses», «QazProdGroup», «Standard Steel KZ», «SSA Feed Mills», «Qazaq Fruits», «Khorgos Free Zone Logistics», «Kok-tobe safflower», «Elite Baby Production», «Asia Logistics Transport», «Khorgos Tech Contract», «Han-trans Logıstık», «Tamerlan-A logıstık», «Neptune corporation» JShS-lary syndy 50 qatysýshy jalpy 633,2 mlrd teńge ınvestısııamen tirkelgen.
Qurǵaq portta oblys basshysyna «KTZE- Khorgos Gateway» JShS jumysyn seriktestiktiń bas dırektory Ibragım Monabaev tanystyrdy. Negizinen shetelden kelgen júk konteınerlerin túsirip, tıep jóneltýmen shuǵyldanatyn kásiporyn portqa tartylǵan tar jáne keńjolaqty temirjol jelileriniń sanyn bolashaqta 10-ǵa deıin jetkizý arqyly júk tasymalynyń qarqynyn arttyrý maqsatynda jobalar daıyndapty.
Qurǵaq porttan keıin oblys ákimi Indýstrııalyq aımaqtaǵy jumys istep jatqan «Khorgos Tech Contract» JShS tigin sehyna keldi. Qurylysyn aıaqtap, ónim óndirýge kirisken tigin sehynda ázirshe esik-tereze perdeleri, jamylǵylar men tósek tósenishteri tigilip jatyr. Jergilikti turǵyndar arasynan tiginshilerdi jumysqa tartyp, bolashaqta 30 jumys ornyn ashpaq. Sol sııaqty qańyltyrdan shatyr jabatyn, shıfr shyǵaratyn «Standard Steel KZ» jáne kún batareıalaryn óndiretin «Maıamı Solar» seriktestikteriniń jumysymen tanysty.
Qorǵastaǵy «Nur joly» jańa shekaralyq-transporttyq kedendik ótkeli memlekettik «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda «Batys Eýropa – Batys Qytaı» aýqymdy jobasynyń aıaqtalýyn aıqyndaıtyn tarıhı oqıǵanyń nátıjesi sanalady. Ol tek QHR men Qazaqstan Respýblıkasy úshin ǵana emes, transkontınentaldy halyqaralyq qatynasqa tıimdi saýda jolynyń bastaýy bolýymen álemniń aldyńǵy qatarly aýqymdy jobasyna aınaldy.
Atalǵan baǵdarlama Qytaı Halyq Respýblıkasynyń basshysynyń «Bir beldeý, bir jol» jobasymen sabaqtasyp, Uly Jibek jolyn qazirgi zamanǵa saı qaıta qurýǵa baǵyttalǵan. Memlekettik áriptestik aıasynda júzege asqan jobaǵa 2017 jyly 26 jeltoqsanda «Evrotranzıt–Termınal» JShS men Qazaqstan Úkimeti arasynda kelisimshart jasalǵan. Qurylysqa 69,7 mlrd teńge ınvestısııa jumsaldy. «Nur joly» kólik ótkeliniń kólemi 25,59 gektar jáne onyń janyndaǵy kóliktik logıstıkalyq ortalyq aýmaǵy 23,58 gektardy qamtıdy.
Búginde «Nur joly» ótkizý beketinde 690 adam eńbek etedi. О́tkel «Eurotransit Terminal» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi men Investısııalar jáne damý mınıstrligi jáne Qarjy mınıstrligi seriktestigi kelisimsharty negizinde jumys isteıdi. Dúnıe júzindegi eń iri kedenderdiń qataryndaǵy beket Ortalyq Azııa memleketteri arasynda teńdesi joq úlken kedendik ótkel esepteledi. Kedenniń 8 baqylaý-ótkizý jolaqtary arqyly kún saıyn jalpy 2500 avtokólikti ári-beri ótkizý múmkindigi bar. Olardyń 2200-i – júk kóligi, 300-i – jolaýshylar mingen avtobýstar jáne jeńil avtomashınalar. Kedende ár avtokólikti rásimdeý qyzmeti bar-joǵy 40 mınýt ýaqyt alady. Keden 2018 jyly shilde aıynan jumysyn bastady.
Memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda salynǵan «Nur joly» júk-jolaýshylar ótkizý beketi Qazaqstan jáne QHR memleketteriniń basshylarynyń bastamasymen júzege asqan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasynyń dúnıejúzilik saýdanyń damýyna jáne memleketaralyq ıntegrasııanyń órken jaıýyna ıgi yqpalyn tıgizedi. Osynaý iri jobanyń júzege asýy Jetisý oblysynyń turǵyndaryna da kóptegen ıgilik beredi.
2020-2021 jyldar aralyǵynda «Nur joly» kedendik ótkelinde dúnıejúzilik pandemııaǵa baılanysty birshama tejelis oryn alǵany ras. Muny salystyrmaly túrde sıfrlarmen saralasaq, mysaly dúnıejúzilik indetten buryn 2019 jyly QHR-dan Qazaqstan tarapyna bir jylda 46 853 avtokólik quraly ótkizilse, kelesi jyly bul kórsetkish 27 250-ge deıin tómendedi. Al 2021 jyly ótkelden 30 263 avtokólik quraly ótse, 2022 jyly indet saldary báseńdegen kezde kórsetkish eki esege artyp, kedenshiler bir jylda halyqaralyq ótkel arqyly 69 877 avtokólik quraly men myńdaǵan jolaýshyǵa qyzmet kórsetipti.
О́tken jyldyń basynda tolyq qýatynda qoldanysqa berilgen «Nur joly» avtokólikterdi ótkizý beketi qyzmetkerleri bıyl qańtar-qarasha aılary aralyǵynda kedendik qyzmetten elimizdiń qarjy qorjynyna jalpy 102 mlrd teńge tabys túsirdi. Onyń bir bóligi Jetisý oblysy bıýdjetin baıytyp otyr. Jyl sońyna deıin bul úrdis eselep artatyny daýsyz. Sonymen «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tasjoly elimizdiń qarjy qoryn toltyra túsýdiń bereke bastaýyna aınaldy. Byltyrǵy jyldyń 10 aıynda QHR-dan Qazaqstanǵa keden arqyly 127 427 avtokólik quraly ótkizilgen. Onyń 45 699 júkpen, 304 júksiz, 81 376 ózi júretin kólik quraly, 48 halyqaralyq poshta tasymaldaýshy kólikter. Qazaqstan tarapynan QHR-ǵa jalpy 44 141 avtokólik ótkizilse, onyń 3 748-i júkpen, qalǵan 40 393-i júksiz jol tartty. Ortasha eseppen táýligine Qazaqstannan QHR-ǵa – 164, QHR-dan bizdiń jaqqa 474 avtokólik qatynaıdy eken. Bul – turaqty kórsetkish emes. Mysaly, bıyl maýsym aıynda QHR-dan bizdiń elge jalpy 16 552 avtokólik ótse, onyń 5 187-i júkpen, QR-dan QHR tarabyna 4 537 kólik, onyń 368-i júk tıep ótken. Al qyrkúıek aıynda QHR-dan ótken 20 352 kóliktiń 7 782-i júkpen, Qazaqstannan Qytaıǵa ótken 8 399 avtokóliktiń 764-i júkpen jol tartqan. Shekaradan ári-beri ótken avtokólikter sany birde azaıyp, birde kóbeıgenimen bolashaqta sany arta beretinin baıqaımyz.
Aıtqanǵa jeńil bolǵanymen kúndelikti kedenge aǵylyp kelip jatqan avtokólik quraldaryn kezekpen tekserip, rásimdep, ótkelden ótkizý – ońaı sharýa emes. Elimizdegi jáne sheteldegi kedenderdegi sııaqty Qorǵasta da júk kólikteriniń beketten ótý tejelisi oryn alǵanyn jasyra almaımyz. Júk tıelgen avtokólikter kerýeni aptalap, aılap jol boıynda kezek kútip sarylyp turyp qalyp, bul jaǵdaı júrgizýshilerdiń birneshe márte narazylyǵyn týdyrǵan bolatyn. Degenmen jyl basynda QHR men Qazaqstan shekarasyndaǵy jaǵdaıdy retteý jónindegi vedomstvoaralyq jumys tobynyń eki aptalyq zertteýiniń nátıjesinde «Nur joly» kedendik ótkizý beketinde elektrondyq kezek júıesi qosylyp, týyndaǵan másele sheshildi. QR QM MKK, «Atameken» UKP, UQK shekara qyzmeti, Bas kólik prokýratýrasynyń basshylyǵy men kólik ınspeksııasynyń ókilderi qabyldaǵan sheshim boıynsha bıyl 16 sáýirden bastap kedende avtokólikterdi kezekpen ótkizýdiń jańa elektrondy tásili engizildi. Negizinde elektrondy kezek óte tıimdi ekenin dáleldedi. Sol arqyly shekaradaǵy uzynsonar kezekti qysqartýǵa múmkindik týdy. Qazir mundaǵy kompıýterlik júıe kezekti ózi rettep turady. Sonyń nátıjesinde Qorǵasqa barar joldaǵy júk kólikteriniń keptelisi barynsha azaıyp, júrgizýshilerdiń narazylyǵy tyıyldy.
Qysqartyp aıtsaq, el shebindegi «Nur joly» kedendik ótkizý beketiniń zamanaýı joǵarǵy tehnologııalarmen qapysyz qamtylǵan qyzmeti elimizge tolaıym tabys ákelip turǵan mekemege aınaldy.
Jetisý oblysy
