Qoǵam damýyna – naqty baǵa

Memleket basshysy jastarǵa aıryqsha úmit artatyndyǵyn jet­kizedi. Alaıda bul tájirı­besi mol kadrlardy elemeý de­genge uryndyrmaýǵa tıis deıdi. Qalaı bolǵanda da sal­qyn­­qandy memlekettik basqarý tujy­rym­da­ry jasalýy kerek. Bul oraıda «Prezıdenttik kadrlyq rezerv» oń jumys istep bastady. Memlekettik basqarýǵa talantty ári moraldyq turǵysy taza jastar kelip jatyr. Eli­mizde aıtarlyqtaı jedel ári júıeli júrip jatqan saıası refor­ma­lar­dyń sandyq kór­set­kishi kóz qýantady. Shetel­dik basylymdar da muny atap kórsetip jatyr. Saıası refor­ma­lardyń 5 túrli paketi aıasynda kóp zań qabyldandy. Kons­tıtýsııalyq reforma ja­saldy. Bir ǵana kons­tı­tý­sııa­lyq reforma aıasynda 27 konstıtýsııalyq jáne jaı zań qabyldandy. Osynyń bári – az ýaqyt ishinde qarqyndy júrip jatqan ózgeris.

Árıne, ózgeristerdiń sapalyq ereksheligine de nazar aýdarýymyz qajet. Bul jaǵy áli de damytýdy, jetildire túsýdi qajet etetindigin Prezıdent te jaqsy túsinedi. Dese de Prezıdent aıtqandaı, endigi jerde eski júıege keri qaıtý múmkin emes. О́zgerister jańa kon­s­tıtýsııalyq reformalardyń máni men talabyna saı iske asa be­redi. Bul jumysty qoǵam men bılik birlese atqarýǵa tıis.

Suhbatta memlekettik organ­nyń mindeti – qoǵamnyń usynysy men tilek-talabyn tyń­daý dep atap kórsetilgen. Bul – bıýrokratııany aýyzdyqtaıtyn birinshi jáne mańyzdy qadam. Bul baǵytta aryz-talaptarmen aınalysatyn arnaıy bólimder jumys istep otyr. 250-den astam Qoǵamdyq keńes ortalyqta jáne óńirlerde jumys isteıdi. Jergilikti qoǵam­das­tyqtyń jınalystary atalatyn ózin-ózi basqarý qury­lym­dary da jandanyp keledi.

Qoǵam tarapynan Q.Toqaev­tyń saıası-quqyqtyq oıy men kóz­qaras­taryna da baǵa berýge tıis­piz. Ashyq obek­tıvti taldaý­lar júrýi qajet. El basqarýda us­tanatyn qaǵı­dattary men mo­­raldyq ustyndaryn durys ta­nyp, ajyratý óte mańyzdy. О́ıtkeni bul adamdardyń taǵdy­ry­na da áser etedi. Prezıdent zańdylyq pen quqyqtyq tártipke aıryqsha nazar aýdarady. Arqa súıeıdi. Jemqorlyq pen olıgopolııadan memlekettiktiń irgesi shat­qaıaqtap turǵan qazirgi tańda bul ustanym óziniń oń nátıjesin bere­tini sózsiz.

Memleket basshysy júrgizip jatqan refor­malardy jınaqtap qaraı­tyn bolsaq, olardyń irgeli úsh baǵytta damyp otyr­ǵan­dy­­ǵyn kóremiz. Birinshi – bı­lik­ti ortalyq­syz­dandyrý úr­disi. Ekinshi – adam quqyǵyn damytý máseleleri. Úshin­shi – jergilikti demokratııa men ózin-ózi basqarýǵa kóńil bólýi. Aldyńǵy ekeýi aıtarlyqtaı jumys isteı bastady.

Aýyldyq jáne aýdandyq deńgeıdegi jergilikti atqarýshy bılik saılanatyn boldy. Bul – Ortalyq Azııadaǵy eń alǵash­qy saıası tájirıbe. Ortalyqsyzdan­dy­rý úderisi jalǵasyp keledi. 2 400-den astam aýyl ákimderiniń korpýsy kelesi jyly tolyq saılanyp bitedi. Bıyl bastalyp ketken aýdan ákimderiniń saılaýy 2026 jyly aıaqtalýǵa tıis.

Adam quqyqtaryn qorǵaý baǵy­tynda Konstıtýsııalyq sot, Adam quqyqtary jónindegi ýákil ıns­tıtýttary júıeli jumys is­tep keledi. Prezıdent turmys­tyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýǵa qatysty bastamalar kóterdi. Jergilikti ózin-ózi bas­qa­rýǵa qatysty da tapsyrma be­ril­di. Prezıdent Jarlyǵymen qujattyń 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan damytý tujyrymdamasy ázirlendi. Qoǵamdyq keńesterdiń jáne máslıhattyń fýnksııasyn qaı­ta­laıtyndyqtan, Parlament Májilisi aǵymdaǵy sessııadan «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» zań jobasyn alyp tas­tady. Alaıda bul – kelesi ses­sııaǵa deıin pysyqtalyp, qaıta kóterýdi qajet etetin mańyzdy quqyqtyq qujat. Eger Prezıdent osy atalǵan úsh baǵytty óziniń bir merzimdik ókilettik aıasynda tolyqtaı engizip, mánine saı iske asýyn sheshse, bul el damýyndaǵy tarıhı serpilis bolady.

Qazybek DAÝTALIEV,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ aǵa oqytýshysy, Almaty oblystyq Qoǵamdyq keńesiniń múshesi