О́zekti máseleler sheshimin tabady

Jańa qýat kózderi iske qosylady

Otyrysta Energetıka mınıstri Almasadam Sátqalıev Qazaqstannyń biryńǵaı elektr energetıkalyq júıesi shtattyq rejimde jumys isteıtinin baıandady. Búgingi tańda elimizde 220 elektr stansasy jumys isteıdi. Onyń qatarynda jalpy qýaty 2,8 GVt bolatyn 144 JEK obektisi bar. Osy jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy qolda bar qýattyń kólemi 20,4 GVt, osy kúzgi-qysqy kezeńde tutyný maksımýmy 16,6 GVt quraǵan. О́tken jyly elektr energııasyn tutyný kólemi 115 mlrd kVt/saǵ. (2022 jyly – 112,9 mlrd kVt/saǵ.) boldy. Elektr energııasyn óndirý 112,8 mlrd kVt/saǵ. kórshiles elderden elektr energııasyn ımporttaý 3,4 mlrd kVt/saǵ. eksport 1,4 mlrd kVt/saǵ. jetken.

El ekonomıkasy men halqyn turaqty energııamen jabdyqtaýdy qamtamasyz etý úshin taıaý jyldary jańa energııa qýattaryn kezeń-kezeńmen engizý jáne qoldanystaǵy elektr stansalaryn jańǵyrtý kózdelip otyr. Bul rette elektr energııasyn tutyný kólemindegi kómir generasııasy úlesiniń edáýir tómendeýi jańartylatyn energııa kózderin engizý jáne gaz generasııasy esebinen qamtamasyz etiledi. Jańartylatyn, balamaly energııany jáne gaz generasııasyn iske qosý arqyly elektr energııasyn tutyný kólemindegi kómir generasııasynyń úlesi edáýir tómendeıtin bolady.

Otyrysta ulttyq energetıkalyq jeliniń aǵymdaǵy jaı-kúıi týraly KEGOS kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Nábı Aıtjanov, jańa iri jobalardy iske asyrý týraly «Samuryq-Energo» basqarmasynyń tóraǵasy Qaırat Maqsutov áńgimelep berdi. Al Mańǵystaý atom energetıkalyq kom­bı­natyndaǵy (MAEK) jóndeý jumys­­tarynyń barysy, Qyzylorda obly­syn­daǵy bý-gaz qondyrǵysy men Jambyl oblysyndaǵy jel elektr stansasynyń qurylysy týraly óńirler ákimderi Nurlan Noǵaev, Nurlybek Nálibaev, sondaı-aq oblys ákiminiń orynbasary Nurjan Kalenderov baıandama jasady.

Premer-mınıstr elektr energetıkasy – el ekonomıkasynyń «tamyryna qan júgirtip», turaqty damýǵa negiz bolatyn biregeı sala ekenin aıtty. «Memleket basshysy Joldaýynda keminde 14 GVt kóleminde qosymsha qýat kózderin iske qosýdy tapsyrdy. Ishki jalpy ónimdi 2 esege deıin ósirý úshin bizge osyndaı kólemde energııa qýaty qajet. Ol úshin energetıka salasy tez damýǵa tıis», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, naǵyz aıaz kezinde energetıkalyq júıeniń dısbalansy iri ónerkásip kásiporyndary úshin elektr energııasynyń tapshylyǵy men toqtaýyna ákep soqtyrady. Boljam bo­ıynsha elimizde energııa tutyný kólemi turaqty óse beretin bolady. Sondyqtan qazirgi kezde elimizdegi energııa balansyn saqtaý úshin batys óńirlerdiń gaz qýattaryn tartý jumystary júrgizilip jatyr.

«Soltústik jáne Ońtústik aımaqtar­da gene­rasııalaý kólemin ulǵaıtýǵa basym­dyq berildi. Atap aıtqanda, bıyl Ekibastuz GRES-1-de 1-energııa blogyn qalpyna keltirý jobasyn aıaqtaý jos­parlanyp otyr. Kókshetaý, Semeı jáne О́skemen qalalarynda jańadan Jylý elektr ortalyqtaryn salý máselesi pysyqtalýda. Ońtústik óńirlerde gaz generasııalaý jobalary iske asyrylyp otyr», dedi Úkimet basshysy.

Ári qaraı sózin jalǵaǵan ol, 2030 jylǵa qaraı jańartylatyn energııa kózderiniń 15% úlesine qol jet­kizý maqsatynda «Total Energies», «Acwa Power» jáne «Masdar» sııaqty stra­tegııalyq ınvestorlarmen iri jobalar iske asyrylatynyna keńinen toqtaldy. «Jalpy, 2035 jylǵa deıin Qazaqstannyń biryńǵaı elektr ener­getıkalyq júıesine shamamen 26 GVt bazalyq jáne manevr­lik genera­­sııa­ny iske qosý josparlanyp otyr. Qabyldanyp jatqan sharalar elektr energııasynyń tapshylyǵyn joıýǵa jáne 2030 jylǵa qaraı onyń rezervin qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dep túıindedi sózin.

Bularmen birge 2020 jyly Gıdro­ener­getıkany damytý jónindegi is-sharalar jospary qabyldanǵanyna nazar aýdartty. Alaıda ótken jyldary ekologııalyq kún tártibi ózgerdi, sý resýrstarynyń tapshylyǵy arta túsýde. Osyǵan baılanysty Premer-mınıstr naýryz aıynyń sońyna deıin 2030 jylǵa deıingi jańa jospardy qabyldaýdy tapsyrdy. Sondaı-aq buǵan deıin, buryn bastalǵan iri jobalardy iske asyrý sozylyp ketkenin eskertti. Solardyń biri – Ekibastuz GRES-2-niń 3-energııa blogyn salý jumystary. «Bir aı merzimde qurylys jumystaryn bas­taý qajet», dedi Á.Smaıylov.

Oǵan qosa batys energetıka aı­maǵyn Biryńǵaı ulttyq júıege qosý máselesi sheshimin tappaı otyr. Osy­ǵan baılanysty «KEGOS» kompanııasyna bıyl «Aqtóbe-Atyraý» elektr qýatyn berý jelisin salý jumys­taryn bastaýdy tapsyrdy. «Búginde Energetıka mınıstrligi jańa gaz generasııalaý obektilerin salý oryndaryn aıqyndady. Olar – Qyzylorda, Shymkent, Taraz, Aqtaý, Atyraý jáne Aqtóbe qalalary. Osy jobalardy iske asyrý úshin aqpan aıynyń sońyna deıin qajetti rásimderdi bastaý qajet», dedi Premer-mınıstr.

Úkimet basshysy ákimdikterdiń óńirlik elektr jelilerin damytý jumystarynan shettep qalǵanyn da qulaq qaǵys etti. «О́ńirlik elektr jeli­lik kompanııalary ózderiniń ınves­tısııalyq baǵdarlamalarynyń jasalýy men oryndalýyn baqylap otyrǵan joq. Buǵan jeltoqsan aıynda elimizdiń soltústik óńirlerinde elektr qýaty­nyń jappaı óship qalýy dálel. Jergilik­ti atqarý­shy organdar óńirlik elektr jelilik kompanııalardyń qyzmetin úılestirýdi qamtamasyz etýge tıis», dep túıindedi ol.

Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan jańa qýattardy iske qosý esebinen ózin elektr energııasymen tolyq qamtamasyz etedi.

Elimizde elektrondy saýda ulǵaıady

Úkimet otyrysynda elektrondyq saýdany odan ári damytý máseleleri de kóterildi. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shakqalıev elektrondyq saýda jahandyq ekonomıkalyq ósýdiń jańa draıverlerine aınalǵanyn atap ótti. О́tken jylǵy qorytyndy boıynsha elimizde elektrondyq saýdanyń úlesi  12,5%-dy quraǵan. Bul shamamen 2 trln teńge eken. Osy rette byltyrǵy jyldyń 11 aıynda elektrondyq saýda kólemi shamamen 2,2 trln teńgeni qurap, bólshek saý­da kóleminen 13%-ǵa deıin ósipti.

El azamattary negizinen ınternet arqyly turmystyq zattar, kıim-keshek pen aıaq kıim, azyq-túlik, kosmetıka jáne dári-dármekter satyp alady. Sondyqtan, mınıstrliktiń aldynda elektrondyq saýdanyń úlesin 2030 jylǵa qaraı 20%-ǵa deıin jetkizý mindeti tur. Atalǵan jumys sheńberinde tanymal marketpleısterde otandyq óndiris taýarlarynyń usynylýyn keńeıtý, qoıma jáne logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý, sondaı-aq tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jóninde sharalar qabyldanady.

Jıyn barysynda elektrondyq saý­da naryǵy ókilderiniń pikirleri de t­yń­daldy. Máselen, «Qazpochta» AQ basqarma tóraǵasy Ásel Janasova poshta operatorynyń qyzmeti týraly baıandady. Al otandyq ınternet-dúkenniń jumys tájirıbesi týraly Alýa Kórpebaeva aıtyp berdi.

Premer-mınıstr atap ótkendeı, qazirgi tańda álem elderinde elektrondyq saýda naryǵy toqtaýsyz damyp keledi. 2025 jylǵa qaraı álemdegi ınternet-saýdanyń úlesi bólshek saýdadan 25%-ǵa asyp túsedi dep kútilýde. Onyń aıtýynsha, buǵan onlaın jáne oflaın-dúkenderdiń bıznes-úderisteriniń ózgerýi, ónimdi ornalastyrý men jarna­malaýdyń jańa formattary yqpal etip otyr. Munyń barlyǵy satyp alýshylardy keńinen tartýǵa múmkindik beredi ári olardyń ýaqytyn únemdeıdi.

Elimizde 2023 jyly e-kommersııa kólemi 2,2 trln teńgeden asyp, barlyq bólshek saýdanyń 13%-yn qurady. Bizdegi naryqtyń aýqymdy bóligi sheteldik ınternet-alańdarǵa tıesili. «Osy múmkindikti óz ónimderimizdi álemdik naryqta ótkizýdiń qosymsha arnasy retinde paıdalanýymyz kerek. Sonymen qatar otandyq onlaın-dúkenderdi de damytý qajet. Ol úshin tólem júıeleriniń, kólik-logıstıka ınfraqurylymynyń jáne kýrerlik qyzmetterdiń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý kerek», dedi Á.Smaıylov. Osy oraıda tutynýshy­lardyń quqyqtaryn qorǵaý da mańyzdy másele ekenin atap ótti. Ony sheshý úshin qajetti túzetýler ázirlenip, olar «Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý týraly» zań jobasyna engizildi. Atalǵan zań qazir Parlament qaraýynda jáne jaqyn arada qabyldanady dep kútemiz.

Úkimet basshysynyń pikirinshe, ha­lyqpen qatar, bıznestiń de sıfrlyq saýa­tyn arttyrý qajet. «Buǵan elektrondyq kommersııaǵa oqytý orta­lyq­tary ishinara yqpal etedi», degen ol, bir aı merzimde otandyq onlaın-dúkenderdi damytý jáne otandyq taýar óndirýshilerdi sheteldik ınternet-alańdarǵa shyǵarý úshin tıimdi sheshimder ázirleýdi tapsyrdy.

«Bizge ózimizdiń bondtyq qoıma­lary­­myz qajet. Olar taýarlardy eli­miz­­degi satyp alýshylarǵa, sol sııaq­ty shet­eldikterge jetkizý úderi­sin ońaı­latýǵa múmkindik berer edi. Son­dyq­tan, Saýda mınıstrligi «Qazposh­tamen» birlesip, bıyl Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda bondtyq qoı­malardyń qurylysyn bastaýdy qamtamasyz etýge tıis», dedi Á.Smaıylov.

Sonymen qatar Úkimet basshysy naýryz aıynyń sońyna deıin Aqtaýda konteınerlik habty jáne Quryq portynda elektrondyq saýdanyń tolyqqandy logıstıka ortalyǵyn qurýǵa kirisýi qajet ekenin aıtty. «Bul Transkaspıı halyqaralyq kólik marshrýtyn damytý aıasynda da mańyzdy», dedi Premer-mınıstr.