ÁLEÝMETTIK SALANYŃ ÁLEÝETTILIGI

9 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Mańǵystaý oblysynda jumys saparymen boldy Elbasy Mańǵystaýda jumys saparymen jıi bolyp turady. Kel­gen saıyn qala kelbetin ajar­landyra túsetin eńseli ǵımarattar men jańadan boı kótergen áleý­mettik nysandarǵa kýá bolyp júr. Bul joly da solaı boldy. Bul jáıt – oblystyń áleýmettik-eko­nomıkalyq qarqyndy damýynyń jemisi. Olaı deıtinimiz, ótken jyly ónerkásiptik ónim óndi­ri­si­niń kólemi 1270 mlrd.teńgeni qurady. Investısııanyń jan ba­syna shaqqandaǵy kólemi boıynsha (657 myń teńge) oblys respýblıka óńirleri arasynda ekinshi orynda tur. Áleýmettik salaǵa jyl saıyn barlyq shyǵyndardyń 60 paıyzy baǵyttalady. Investorlardyń ob­lystyń damýyna bóletin qarajaty sońǵy bes jylda aldyńǵy jyl­dar­men salystyrǵanda 7 ese ósken. Eldiń ındýstrııalandyrý karta­sy­na jalpy kólemi 165,2 mlrd. teń­geni quraıtyn 12 joba engizilipti. Onyń 8-i osy jyly aıaqtalmaqshy. Osy jobalar aıasynda 6,9 myń jańa jumys oryndaryn ashý josparlanǵan. Jańa halyqaralyq “Aqtaý” áýejaıynda Memleket basshysy N.Nazarbaevty oblys ákimi  Q.Kó­sherbaev bastaǵan óńir basshylary  qarsy aldy. Elbasy korteji “Grand Nur Plaza” bes juldyzdy jańa qonaq úıge kelip toqtady. Osyndaǵy konferensııa zalynda oblystyń ınvestısııalyq jobala­ry tanystyryldy. Elbasy asa iri “Jer – Teńiz– Aspan”, “Kaspıı ener­getıkalyq haby”, “Aqtaý Sıtı”, “Kendirli”, “Kaspıı” teh­no­logııalyq ýnıversıteti, ener­getıka jáne kólik  qurylymdaryn damytý, t.b. jobalarǵa zer saldy. Oblys ekonomıkasyna ǵana emes, búkil elimizdiń eńsesi kóte­ri­le túsýine yqpaly bar ınves­tı­sııalyq jobalarmen tanysqan soń, Nursultan Ábishuly tikeleı te­le­kópir arqyly úsh jobany júzege asyrýdaǵy kompanııa basshy­lary­men baılanysqa shyqty. Birinshi bolyp “О́zen-Túrkimenstan mem­lekettik shekarasy” boıynsha  Jańa­ózennen “Qazaqstan temir joly” AQ-tyń vıse-prezıdenti E.Sultanov habarlama jasady. Onyń aıtýynsha, bul joba boıyn­sha qurylys jumystary  joǵary qarqynmen júrip jatyr. Joba tolyqtaı júzege asqanda 1 myń adam jumyspen qamtylyp, Qazaq­stan ónimderin Parsy shyǵanaǵyna jetkizýge múmkindik týady. Jol qurylysyna túrli mamandyq­tar­daǵy 1700 adam, 700 tehnıka tar­tylǵan. Temirjolshylar el táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyna mindette­melerin tolyq oryndaıtyn bolady,  dedi E.Sultanov. Budan soń telekópir baıla­ny­syna “Qazaqstan astyǵy “Kaz­agro” AQ basqarma tóraǵasynyń oryn­basary B.Beısenǵalıev shyqty. “Joba osydan bir jyl buryn Beıneýde bastaldy. Bas­tamashysy  – “APK” ınvest” kompanııasy. Jobanyń quny –  60 mlrd. 300 mln. teńge. Joba aıasynda 100 myń tonnaǵa deıin astyq saqtaıtyn elevator, 120 myń tonna un shyǵaratyn keshen, 70 myń tonna quramajem óndiretin zaýyt salyndy. Joba osy shildeniń sońynda iske qosylady”, dedi ol. – Astyqty eksportqa shyǵarý­dyń problemasy bar, – dedi El­ba­sy atalǵan jobaǵa oraı. – Eli­mizdiń batysynda astyq óndiril­meı­tini belgili. Al bul joba  aı­maq­qa astyq jetkizý úshin de, mal basyn kóbeıtý úshin de paıdaly. Jumystaryń sátti bolsyn! Al “KRI” AQ tóraǵasy Q.Qy­ry­mov Aqtaý qalasynda bıtým zaýytyn salý jaıyn aıtty. “Siz­diń tapsyrmańyzǵa oraı joba qolǵa alyndy. Quny 79 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Daıyn­dyq jumystary tolyq aıaqtaldy. Qazir qajetti tehnıka da, adam kúshi de daıyn. Qurmetti Prezı­dent, atalǵan zaýyt qurylysyn bastaýǵa ruqsat etýińizdi ótinemiz”, – dedi Q.Qyrymov. Prezıdent “Ruhsat etemin, bas­tańyzdar”, – dedi. Memleket basshysy odan soń respýblıkamyz boıynsha alǵash ret salynyp, jaqynda ǵana paı­dalanýǵa berilgen oralmandardy beıimdeý jáne kiriktirý ortaly­ǵy­na keldi. Bul jerde Elbasyn qa­zaq­tyń ulttyq kıimin kıip, alqy­zyl gúl shoqtaryn ustaǵan jastar, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Gúlshara Ábdi­qa­lyqova, oblystyq mekemeler men uıymdardyń basshylary, jurtshy­lyq ókilderi, oralmandar qurmet­pen qarsy aldy. Atalǵan nysan eki jeti qabatty jataqhana jáne ákim­shilik ǵımaratynan turady. Orta­lyqtyń maqsaty – alys-jaqyn shetelderden kelgen qandas­ta­ry­myzdy jańa ortaǵa beıimdeý men kiriktirý úshin jaǵdaı jasaý. Ortalyqta beıimdelý merziminde, ıaǵnı 5-6 aıda 200 oralmannyń otbasy ýaqytsha turyp til úıre­nedi, kásibı mamandyqqa beıim­deledi. Jumyspen qamtý, shaǵyn kásipkerlikpen aınalysýǵa kómek beriledi. Ortalyqta 50 oryndyq balabaqsha, sondaı-aq shaǵyn ká­sipkerlik oshaqtary – shashtaraz, tigin, aıaq kıim, saǵat jóndeý, sý­retke túsirý salondaryn ashý jú­zege asýda. Jalpy, oblysta Elbasy tap­syrmasyna oraı jasalyp otyrǵan jumystar aýqymy keń. Oǵan dálel, ótken toǵyz jyl ishinde aımaqqa 27386 otbasy nemese 99 myń 552 adam kelip qonystanypty. Táýel­siz Qazaqstanda alǵash ret negizin oralmandar quraıtyn Munaıly aýdany qurylyp, turǵyndar úshin barlyq jaǵdaılar jasalýda. Al aldaǵy eki jylda oblystyń jeti eldi mekenine 2500 otbasy kelip qo­nystanbaqshy. Endi sol qan­dastarymyz týǵan topyraqqa kel­gende alǵashqy atbasyn tireıtin aq ordasy osy ortalyq bolyp otyr. Elbasy ortalyqtaǵy oqyp-úırený kabınetterin, konferens zaldy ara­lap, oralman otbasylarymen áńgimelesti. Kezdesýde Elbasy álemde óz qandastaryn tarıhı ota­nyna shaqyryp, qajetti jaǵdaılar jasap jatqan úsh memleket bar. Solardyń biri – táýelsiz Qazaq­stan. Sonyń nátıjesinde bul kún­deri 1 mıllıonǵa jýyq  qandas­ta­ry­myz tarıhı Otanyna oralyp, týǵan jerge qonystandy. Endi oralman aǵaıyndar elimizdiń odan ári nyǵaıyp, kórkeıe túsýine laı­yq­ty úles qosýlary qajet, dedi. Osy bir áserli kezdesýdiń sońynda aımaqqa belgili aqsaqal Lepes qajy Isaev Elbasynyń hal­qymyzdyń birligi, týǵan elimiz­diń ósip-órkendep, álemge keńinen tanylýy jolyndaǵy ólsheýsiz eńbegi úshin jınalǵan ardagerler atynan alǵys aıtyp, aq batasyn berdi. Memleket basshysy odan keıin Mańǵystaý oblysynyń bilim berý, mádenıet jáne ǵylymı ortalyǵy – Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetine keldi. Sońǵy jyldary ǵana EURASHE eýropalyq joǵary bilim berý ınstıtýttary assosıasııasynyń, Me­nedjmentti  damytýdyń orta­lyqazııalyq qorynyń, Ekonomı­ka­lyq jáne bıznestik  bilim berý resýrstyq jelisiniń múshesi bolǵan bul bilim ordasy qazirdiń ózinde halyqaralyq dárejege ıe. Olaı deıtinimiz, búginderi munda elimiz­den, Qytaı, Grýzııa, Reseı, Túr­kııa, Ázirbaıjan, О́zbekstan, Túr­kimenstannan barlyǵy 6614 stýdent bilim alady. Al almasý tá­silimen biraz stýdent GFR, Qytaı, Úndistan, Polsha, Reseı ýnı­versıtetterinde oqyp júr. Ýnıver­sıtet kolledjinde 10 orta kásiptik mamandyq boıynsha bilim berilýde. Bolashaqta ýnıversıtet qazaq, orys jáne aǵylshyn tilde­rinde bilim berý júıesin engiz­bekshi. Akademık Sh.Esenov atyn­daǵy Kaspıı memlekettik tehno­lo­gııa­lar jáne ınjınırıng ýnıver­sıtetiniń bas oqý korpýsy ótken jyl aıaǵyna taman paıdalanýǵa berildi. Álemdik qarjy daǵda­ry­sy­na qaramastan, Elbasynyń ti­ke­leı qol­daýymen, arnaıy tapsyr­masyna oraı 50 gektar aýmaqta irge kóterýdegi qazirgi zamanǵa saı irgeli bilim ordasy elimizdiń ǵana emes, aty aıtyp turǵandaı, Kas­pıı mańy elderiniń ortaq ıgiligine aınala túsýde. Qazaqstan Úkimeti ýnıversıtet qalashyǵynda aqpa­rat­tyq esepteý ortalyǵy bar kitap­hana, júzý basseıni bar sport saraıy, ınjenerlik ortalyq, jastar saraıyn, taǵy da basqa nysandardy salýǵa qarjy bólse, oblys ákimdigi arqyly ýnıver­sıtette respýblıkada teńdesi joq ashyq aspan astyndaǵy munaı-gaz mamandyqtaryna arnalǵan oqý, zerthanalyq polıgon qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Osynaý bilim ordasynda ólke­niń stýdent jastary jarqyn júz­ben qarsy alǵan Elbasy ádemi nysandy aralap kórdi. Osy sátte ýnıversıtet rektory, professor A.Abjapparov Nursultan Ábish­uly­na Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Vıldaý qala­syndaǵy qoldanbaly ǵylymdar, tehnıkalyq ýnıversıtettermen beınekonferensııaǵa qatysýdy usyndy. Beınekonferensııa baı­la­nysy bastaldy. Oǵan ýnıver­sıtettiń professory, áıgili ǵalym Laslo Ýngvarı men Ger­manııada oqyp jatqan qazaq­standyq stý­dentter qatysyp, áń­gime órbidi. Qazaqstandyq jastar Elbasynyń erekshe qamqorly­ǵyna alǵystaryn aıtyp, alys jerde júrip alǵan bilimderin táýelsiz Qazaq eliniń odan ári ór­kendep, órleı berýine jumsaı­tyn­dyqtaryn jetkizdi. Odan soń mártebeli meımandar “Qysqy baqqa” bet aldy. Onda ýnıversıtettiń stýdentter jetek­shi­lerimen áńgime boldy. Al oqý zalynda ınternet arqyly El­zı­vır halyqaralyq ǵylymı kitap­ha­nasynyń, Reseıdiń jetekshi  ǵy­lymı ortalyqtarynyń kitaphana qorlarymen elektrondy baıla­nys múmkindigi kórsetildi. “Osyndaı ishinde barlyq jaǵdaı jasalǵan tamasha ǵımaratta bilim alǵan sizderdiń óndiristi ólkeniń qarqyndy damýyna laıyqty úles qosýlaryńa tilektespin”, – dedi Elbasy bolashaq ıelerine. Odan soń Memleket basshysy “Aqtaý” saýda oıyn-saýyq keshe­ni­ne keldi. Qalanyń ortasyna kórnekti etip salynǵan ortalyqta turǵyndar men qonaqtar  úshin bári bar. Ǵımarat jaılylyq pen qaýipsizdikti barynsha qamtamasyz etetin zamanaýı tehnologııalyq standarttar boıynsha jabdyq­tal­ǵan. Keshen aýmaǵynda túrli dú­kender, meıramhana, oıyn-saýyq jáne demalys ortalyqtary orna­lasqan. Bank sektory, túrli sa­lon­dar, “Tehnodom”, jer ústi, jer asty kólik turaqtary, qaladaǵy birden-bir muz aıdyny da osynda. Ekinshi qabattaǵy “Aqtaý Fitlite” sport kesheni aýmaǵynda álemdik standarttar boıynsha salynǵan, sýy udaıy tazalanyp turatyn kásibı basseın ornalasqan. Jo­ba­lyq quny 148 mlrd.teńge bolatyn keshen 50 myń sharshy metr jerdi alyp jatyr. Al jumys oryndary 2500-2700 adamǵa eseptelgen. El­ba­sy keshen ınvestory – “Central Asia petroleum LTD” kompanııa­synyń óńirdegi áleýmettik joba­lary retinde salynǵan aqparattyq stendini qarap kórdi. Álısultan QULANBAI, Jolaman BOShALAQ, AQTAÝ. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.