Taǵzym • 22 Qańtar, 2024

Maıdanger jazýshy murasy

240 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada belgili maıdanger jazýshy, jýrnalıst Ásken Nábıevtiń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı «Barmysyńdar, armysyńdar, babalar!» atty ádebı kesh ótti.

Maıdanger jazýshy murasy

Keshte  aldymen el basyna syn týǵan sátte qarý men qa­lam­dy qatar ustaǵan qarymdy qalamgerdiń ómiri men ónerin qamtyǵan derekti fılm kór­se­tildi. Odan keıin jýrnalıst Maǵjan Sadyhan jazýshy shy­ǵarmashylyǵy týraly baıanda­ma jasady. Is-sharany belgili aqyn, jyrshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baıanǵalı Álimjanov ásem sózben árlep, tar­tymdy júrgizdi.

– Ásken aǵanyń esimin alǵash 70-jyldary ǵalym Tursynbek Kákishevtiń  aýzynan estidim. Ol kisi «Selınogradta sondaı maıdanger qalamger turady», dep, maqtanyshpen aıtty. Sol tusta Selınograd – Tyń ólkesiniń or­talyǵy edi. Osy óńirde hal­qy­myzdyń úles sany tym aza­ıyp ket­keni janymyzǵa batatyn.­  Endi  bul jaqta tilimizdiń jaǵ­­daıy ne bolady, túgeldeı orys­tanyp ketpeı me degen ýa­ıym boldy. Sonda munda kim bar de­gende, aldymen oıymyzǵa Ásken Nábıev, Nurǵoja Ora­zov, Oktıabr Álibekov, Ánýar Ip­maǵambetov, Aldan Sma­ıylov sekildi qalamgerler tú­se­tin. Osy azamattardyń bári ob­lys­tyq gazette qyzmet istedi. Qazaq redaksııasy ulttyq qun­dylyqtarymyzdy saqtap turǵan qasıetti orda sekildi kórindi. Bul qalamgerlerdi kórinbeıtin kúreskerler dep aıtýǵa bolady. Ásekeń óz ana tili úshin kúresip, qazaq tilinde kórkem shyǵar­ma jazdy. Qazaq mektepteriniń top­tap jabylýyna qarsylyq kór­setti. Qazirgi qalanyń orta­syndaǵy Kenesarynyń sarbazdary jerlengen kóne qorym­dy tegistep, ústinen kópqabatty úı turǵyzamyz degende, soǵan qarsy bolǵandardyń biri – Ás­ken aǵamyz. Qandy maıdannan aman kelip, jan jary Farıda apaı ekeýi 11 bala tárbıelep ósirdi. Balalarynyń bári el tanyǵan azamat boldy, – dedi B.Álimjanov.

Ásken Nábıev – Aqmola ob­lysynyń Aqkól aýdanynda tý­ǵan. 1941 jyly orta mektepti bitire salysymen áskerge alynyp, Stalıngrad túbindegi qan­dy qyrǵynǵa qatysady. Osy shaı­qasta aýyr jaralanyp, elge oralady. Áskerden kelgennen keıin aýyl mektebinde muǵalim, aýdandyq partııa komıtetinde nusqaýshy bolyp isteıdi. Jas kúninen án men jyrǵa qumartyp, ádebıetti súıip ósken qalamger 1947 jyly jýrnalıstıkaǵa aýysyp, qazirgi Aqmola oblysynyń «Arqa ajary» gazetinde menshikti tilshi, bólim meńgerýshisi qyzme­tin atqarady. Baspasózde istep júrip, kórkem shyǵarmaǵa qalam terbedi. 1959 jyly «Perzent» atty tuńǵysh áńgimeler jınaǵy jaryq kórdi. Odan soń ile-shala «Gúlzı», «Sholpan», «Aýyr ap­talar», «Beıtanys boıjetken», «Alaqaıǵy», «Qanat qaq­qanda», «Bel-belester», «Qala orta­syndaǵy qamal», «Maıdan áń­gimeleri»,  «Sherýli jyldar» taǵy basqa kitaptary oqyrmanǵa jol tartty. Esimi el­ge tanyldy. Sondaı-aq jazýshy uzaq jyl boıy Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń buryn­ǵy Selınograd oblysaralyq bólimshesiniń áde­bı keńesshisi qyzmetin atqaryp, ózinen ke­ıin qalam ustaǵan jas­tarǵa qam­qorshy boldy.

Prozashynyń shyǵarmala­ryn­da ózi ómir súrgen dáýirdiń kelbeti, aýyl adamdarynyń aq­jarma kóńili, sum soǵystyń qa­sireti shynaıy beınelengen. Aka­demık Rymǵalı Nurǵalı ja­zý­shynyń bir kitabyna jazǵan alǵy sózinde: «Kóp sózge baryp, ár shóptiń basyn shalmaıdy, ózin madaqtap ketpeıdi. Bolǵan nár­seni naqty jáne kórkem baıan­daıdy», dep baǵa beripti. Á.Nábıev shyǵarmalarynyń ishin­degi shoqtyǵy  – «Alaqaıǵy» povesi. Bir jaǵynan, bul týyn­dynyń kólemine qarap, roman deýge bolady. Shyǵarmada otyzynshy jyldardaǵy ashtyq zul­maty nanymdy sýrettelgen. Áde­bıetimizde ashtyq týraly jazylǵan  dúnıeler jeterlik, biraq bul povestiń ereksheligi nede degende, qalamger kór­kemdikti derektilikpen ushtas­ty­ryp, ózinshe bólek álem jasaǵan. Týyndyda avtor ózi kózimen kór­gen oqıǵalardy kesteli tilmen aı­shyqty bederlegen.

Mazmundy is-shara barysynda sóz sóılegender qabyrǵaly qalamgerdiń jazýshylyǵy ǵana emes, aqyndyǵy, sazgerligi, ánshi­ligine toqtaldy. Belgili ǵalym Serik Negımov maıdangerdiń jazý­shylyǵynan bólek, aqyn­dyǵy men ázilge ustalyǵy, áýez­­di ánge qushtarlyǵy, qara­pa­ıym­dylyǵy týraly áńgimeledi. Oblystyq gazette onymen birge qyzmet istegen Bádýan Imashev pen Jylqybaı Jaǵyparuly jyly estelikterimen bólisti. Qa­zaq­stan Jazýshylar odaǵynyń Astana qalalyq fılıalynyń dırektory, aqyn Dáýletkereı Kápuly sýretkerdiń ómir jolynan syr shertip, osy is-sharany ótkizýge uıytqy bolǵandarǵa al­ǵysyn jetkizdi. Byltyr jazý­shynyń 100 jyldyǵy bas sha­harda keń kólemde atap ótildi. Astanada Ásken Nábıev atyna kóshe berildi.

Kesh sońynda jazýshynyń uly, qoǵam qaıratkeri, mesenat Marat Nábıev ákesi týraly taǵylymdy oı qozǵap, jı­nalǵan qaýymǵa rızashylyǵyn bildirdi.